Một căn house quanh hồ Tà Đùng thường có sẵn bình ga cho bếp, bình nước uống lớn và đèn chiếu sáng; việc đổi ga, thay bình nước, thay bóng đèn hỏng là việc của chủ nhà, còn pin, sạc dự phòng, đèn pin cá nhân thì khách nên tự mang. Khi thiếu giữa chừng, gọi chủ nhà trước; họ biết đại lý ga và tạp hoá gần nhất trong thôn, và thường lo nhanh hơn khách tự đi tìm.
Ở phố, những thứ này có sẵn quanh góc phố, hết là mua. Trên đồi quanh hồ, một bình ga hết lúc tối, một bình nước cạn giữa đêm, một bóng đèn cháy ở cầu thang có thể thành chuyện phiền. Bài này nói về những thứ căn nhà nghỉ "tiêu" mỗi ngày, chia rõ phần chủ nhà và phần khách, không bàn chuyện nấu ăn hay đi chợ.
Căn nhà nghỉ tiêu những gì mỗi ngày
Ngoài điện và nước máy, một căn house có bếp nhỏ thường dùng ga cho bếp nấu, có khi cả cho bình nóng lạnh. Nước uống thường là bình lớn úp ngược trên giá, hoặc thùng chai. Đèn có đèn trần, đèn lối đi, đèn hiên. Trong phòng tắm có giấy, xà phòng, có nơi có dầu gội. Đó là những thứ hết dần theo ngày ở.
Đoàn càng đông, ở càng lâu thì những thứ này hết càng nhanh. Một đoàn sáu người ở ba đêm, nấu ăn hai bữa mỗi ngày, uống nhiều trà và cà phê, có thể dùng hết bình nước lớn và một phần đáng kể bình ga. Chủ nhà quen việc thường kiểm và thay trước khi khách nhận nhà, nhưng không đoán trước được mọi đoàn.
Điều đáng nhớ là ở vùng đồi, việc giao bình ga, bình nước lên tận căn nhà mất công hơn ở phố. Người giao có khi phải chở bằng xe máy qua đường dốc, rồi xách bộ lên vài chục bậc thang. Vì vậy chủ nhà thường gom đơn, đổi vào ban ngày, và rất ngại những cuộc gọi đổi ga lúc tối muộn.
Cũng nên biết rằng chủ nhà nhỏ thường không có kho dự trữ lớn. Một vài bình nước, một bình ga thay thế, một hộp bóng đèn là đủ cho bình thường. Khi trùng lúc nhiều đoàn cùng nhận nhà vào cuối tuần hay dịp lễ, kho dự phòng ấy hết nhanh, và đại lý ngoài thôn cũng bận. Nhắn sớm trước một ngày khi đoàn định nấu nhiều là cách giúp chủ nhà chuẩn bị đủ.
Biết trước điều đó, anh chị có thể kiểm mọi thứ ngay khi nhận nhà, báo sớm nếu thấy sắp hết, thay vì phát hiện ra lúc đang nấu dở bữa tối.
Bình ga: kiểm khi nhận nhà, báo sớm khi sắp hết
Căn nhà có bếp thường dùng bình ga loại gia đình đặt dưới bệ bếp hoặc trong hộc riêng có thông gió, có nơi dùng bếp ga mini với lon ga nhỏ. Bình ga lớn là của chủ nhà, đổi qua đại lý quen. Lon ga mini thì chủ nhà thường để sẵn vài lon, khách dùng nhiều có thể tự mua thêm ở tạp hoá.
Khi nhận nhà, nếu đoàn định nấu nướng, hỏi chủ nhà bình ga mới thay hay đã dùng một thời gian. Nghiêng nhẹ bình xem còn nặng không là cách thô nhưng nhanh. Lửa bếp yếu, ngọn lửa đỏ thay vì xanh, bếp khó bắt lửa là dấu hiệu ga sắp hết hoặc van có vấn đề; báo chủ nhà chứ đừng tự tháo van.
Ngửi thấy mùi ga trong nhà là chuyện khác hẳn: tắt bếp, khoá van bình nếu làm được, mở cửa cho thoáng, không bật tắt công tắc điện, không bật lửa, ra khỏi nhà và gọi chủ nhà. Các bước chi tiết về lửa và ga trong nhà gỗ có ở danh mục an toàn của trang.
Theo danh bạ doanh nghiệp của trang, trên địa bàn xã có vài đơn vị đăng ký ngành bán buôn nhiên liệu rắn, lỏng, khí, nghĩa là có thể gồm cửa hàng xăng dầu, đại lý ga. Ngoài ra nhiều tạp hoá trong thôn cũng nhận đổi bình ga. Anh chị không cần tự tìm; chủ nhà biết chỗ nào giao lên được.
Nước uống: bình lớn, nước đun và nước vòi
Nước sinh hoạt của căn nhà nghỉ trên đồi thường lấy từ giếng khoan, giếng đào hay nguồn tự chảy, bơm lên bồn. Nước này dùng tắm rửa, giặt giũ được, nhưng không nên uống trực tiếp từ vòi nếu chủ nhà không nói rõ là đã qua lọc đạt chuẩn uống. Đây là nguyên tắc chung ở mọi vùng nông thôn, không riêng Tà Đùng.
Nước uống thường là bình lớn đặt trên giá có vòi, hoặc thùng nước chai. Có nơi có máy lọc nước đặt ở bếp. Đun sôi nước vòi để pha trà, nấu ăn là cách nhiều gia đình địa phương vẫn làm, nhưng với khách đi ngắn ngày, nước bình vẫn tiện và yên tâm hơn.
Một bình nước lớn với đoàn đông hết nhanh hơn người ta nghĩ, nhất là khi pha cà phê, pha sữa cho trẻ, đổ vào bình giữ nhiệt mang đi chơi. Khi thấy còn khoảng một phần ba bình, nhắn chủ nhà luôn để họ kịp gọi bình mới vào ban ngày.
Trẻ nhỏ cần nước pha sữa thì nên mang theo nước đóng chai loại quen dùng đủ cho ít nhất một ngày đầu. Đường lên đồi xa tạp hoá, và không phải lúc nào nước bình cũng giao lên kịp.
Thứ gì chủ nhà lo, thứ gì khách nên mang
Bảng dưới là cách chia phổ biến ở các căn house quanh hồ. Mỗi nơi có thể khác một chút, nên hỏi lại khi đặt.
| Món | Thường do ai lo | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bình ga lớn của bếp | Chủ nhà | Báo khi lửa yếu, đừng tự tháo van |
| Lon ga bếp mini | Chủ nhà để sẵn vài lon; khách dùng nhiều thì mua thêm | Tạp hoá thôn thường có bán |
| Bình nước uống lớn | Chủ nhà | Nhắn sớm khi còn khoảng một phần ba |
| Bóng đèn hỏng, đèn lối đi | Chủ nhà | Báo ngay, nhất là đèn cầu thang, bậc thang ngoài trời |
| Đèn pin, đèn đội đầu | Khách | Mỗi người một cái nếu ở căn trên đồi |
| Pin, sạc dự phòng | Khách | Sạc đầy trước khi lên; mất điện khi giông là chuyện có thể xảy ra |
| Giấy vệ sinh, xà phòng | Chủ nhà để sẵn | Ở lâu ngày có thể xin thêm hoặc mua ở tạp hoá |
Phần khách tự mang đều là đồ nhỏ, nhưng thiếu một chiếc đèn pin lúc mất điện trên đồi là thiếu thứ quan trọng nhất của buổi tối hôm đó.
Đèn, pin và sạc: chuẩn bị cho buổi tối trên đồi
Căn nhà nghỉ trên đồi thường có đèn trong nhà đủ sáng, nhưng đèn lối đi, đèn bậc thang ngoài trời có nơi còn thưa. Khi trời mưa, có sương, ánh sáng còn yếu hơn. Một chiếc đèn pin hay đèn đội đầu cho mỗi người là món đồ rẻ mà hữu ích nhất trong hành lý.
Mùa giông chiều, điện ở vùng đồi có thể mất một lúc. Sạc đầy điện thoại và sạc dự phòng khi còn điện, đừng đợi tới tối. Nếu có thiết bị y tế dùng điện, nói trước với chủ nhà để họ cho biết căn nhà có nguồn điện dự phòng hay không.
Nến là thứ nhiều người nghĩ tới đầu tiên khi mất điện, nhưng trong nhà gỗ, nến là nguồn lửa trần cần rất cẩn thận. Đèn sạc, đèn pin an toàn hơn nhiều. Nếu chủ nhà để sẵn đèn khẩn cấp, hỏi nó ở đâu ngay khi nhận nhà.
Khi thấy một bóng đèn lối đi hay đèn cầu thang không sáng, báo chủ nhà ngay trong ngày, đừng để đến tối. Thay bóng đèn là việc nhỏ, nhưng thiếu ánh sáng ở bậc thang là chuyện an toàn.
Củi, than và các nguồn lửa khác: hỏi trước khi dùng
Đêm vùng cao lạnh, nhiều khách muốn đốt chút củi hay than cho ấm, hoặc mang theo bếp cồn, bếp cồn thạch để hâm đồ ăn. Ở căn nhà gỗ, nhà lợp mái lá hay mái gỗ, mọi nguồn lửa trần đều cần hỏi chủ nhà trước. Có nơi có lò sưởi được làm đúng cách với ống khói và tấm chắn; có nơi cấm hẳn mọi loại lửa trong nhà và trên hiên.
Than củi đốt trong phòng kín còn có một nguy hiểm khó nhận ra: khí than không màu, không mùi rõ, tích tụ trong căn phòng đóng kín cửa vì lạnh. Người ngủ trong phòng có lò than không thông gió có thể ngộ độc mà không hay biết. Đây là lý do nhiều chủ nhà không cho mang lò than vào phòng ngủ, kể cả khi trời rất lạnh.
Nếu căn nhà có chỗ đốt lửa ngoài trời, củi thường do chủ nhà chuẩn bị, xếp ở chỗ khô. Khách không nên tự nhặt củi trong vườn hay chặt cành cây; cây trong vườn là cây trồng của người ta, và ở vùng giáp rừng, đốt lửa bừa bãi mùa khô là chuyện nghiêm trọng.
Muốn ấm mà không cần lửa, chăn dày, áo ấm, tất len, túi chườm nóng và kéo rèm kín khi đêm xuống thường đủ cho phần lớn đêm quanh hồ. Danh mục nhiệt, ẩm và tiếng động của trang có bài về chọn chỗ ngủ ấm trong căn nhà.
Khi thiếu đồ giữa chừng: hỏi chủ nhà trước, tự đi sau
Gặp lúc thiếu ga, hết nước, cần pin, phản xạ đầu tiên của khách thành phố là mở bản đồ tìm cửa hàng. Ở vùng đồi quanh hồ, cách nhanh hơn thường là nhắn chủ nhà. Họ biết tạp hoá nào trong thôn còn mở, đại lý nào giao lên được, người quen nào đang chạy xe ngang qua.
Tạp hoá ở các thôn, bon trong xã bán những thứ thiết yếu: nước, đồ khô, pin, lon ga mini, giấy, xà phòng. Giờ mở cửa theo nếp của người địa phương, thường nghỉ sớm vào buổi tối. Thanh toán tiền mặt vẫn phổ biến, chuyển khoản tuỳ nơi; mang theo một ít tiền mặt là khôn ngoan.
Nếu tự đi, hỏi chủ nhà đường và giờ. Đường xã có đoạn dốc, buổi tối thiếu đèn; đi xe máy trong mưa trên đường đất đỏ không phải chuyện nhỏ với người chưa quen. Chuyện đi lại trong xã có bài riêng ngay trong danh mục này.
Khi nhờ chủ nhà mua giúp, nói rõ món, số lượng, loại quen dùng nếu có, và hỏi luôn chuyện thanh toán: trả tiền mặt khi nhận, chuyển khoản, hay cộng vào lúc trả nhà. Rõ ràng từ đầu thì không ai khó xử. Nhiều chủ nhà sẵn lòng mua giúp vì đằng nào họ cũng xuống thôn, nhưng một danh sách viết gọn trong một tin nhắn luôn dễ làm hơn năm tin nhắn rời rạc gửi cách nhau mỗi lúc một món.
Danh mục này không bàn chuyện đi chợ, mua đồ ăn và nấu nướng; phần đó đã có ở trang anh em về nếp sống trong kỳ nghỉ. Ở đây chỉ gói gọn trong những thứ căn nhà cần để vận hành.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng có sẵn bình ga không?
Căn nào có bếp thường có bình ga hoặc bếp ga mini do chủ nhà chuẩn bị. Đổi bình ga lớn là việc của chủ nhà. Khi lửa yếu hay khó bắt lửa, báo chủ nhà, đừng tự tháo van.
Nước vòi ở căn nhà nghỉ trên đồi có uống được không?
Không nên uống trực tiếp nếu chủ nhà không nói rõ đã qua lọc đạt chuẩn. Nước sinh hoạt thường từ giếng hay nguồn tự chảy bơm lên bồn. Dùng nước bình chủ nhà để sẵn hoặc đun sôi.
Hết nước uống lúc tối thì làm sao?
Nhắn chủ nhà trước, họ biết tạp hoá còn mở hay có nước dự phòng. Để tránh tình huống này, báo khi bình còn khoảng một phần ba và mang theo vài chai nước, nhất là khi có trẻ nhỏ.
Có nên mang đèn pin khi ở nhà nghỉ trên đồi không?
Nên. Đèn lối đi và bậc thang ngoài trời có nơi còn thưa, mưa và sương làm ánh sáng yếu hơn, và mất điện khi giông có thể xảy ra. Mỗi người một đèn pin hay đèn đội đầu là gọn và an toàn hơn dùng nến.
Mua ga, pin, nước ở đâu quanh xã Tà Đùng?
Tạp hoá trong các thôn, bon bán đồ thiết yếu như nước, pin, lon ga mini; theo danh bạ của trang trên địa bàn có vài đơn vị bán buôn nhiên liệu. Cách nhanh nhất vẫn là hỏi chủ nhà chỗ nào giao lên được.
Ngửi thấy mùi ga trong căn nhà gỗ thì làm gì?
Tắt bếp, khoá van nếu làm được, mở cửa cho thoáng, không bật tắt công tắc điện hay bật lửa, đưa mọi người ra ngoài rồi gọi chủ nhà. Không cố tìm chỗ rò bằng lửa.