Gác lửng trong một căn house thường thuộc một trong hai loại: gác đứng thẳng được ở phần lớn diện tích, dùng như một phòng ngủ thật; và gác chỉ ngồi hoặc bò được, nằm sát dưới mái dốc, dùng làm chỗ ngủ phụ hay góc ngồi. Cầu thang lên gác có ba kiểu chính: cầu thang bậc rộng có tay vịn, cầu thang dốc kiểu nửa thang leo, và thang leo đứng. Hai thông tin ấy cho biết ai trong đoàn dùng được gác.
Gác lửng là chi tiết rất hay gặp ở nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng, vì nó tận dụng phần không gian dưới mái dốc vốn bị bỏ trống. Ảnh chụp gác thường đẹp: nệm trắng, gối, ô cửa sổ nhỏ. Nhưng ảnh ít khi cho thấy gác cao bao nhiêu và cầu thang dốc thế nào. Bài này giúp đọc hai điều ấy để chia chỗ đúng người.
Gác đứng thẳng được và gác chỉ ngồi được
Gác "đứng thẳng được" là gác mà người lớn có thể đứng lên đi lại ít nhất ở phần giữa, không phải cúi đầu. Kiểu gác này thường có ở nhà có tường cao, mái dốc vừa, hoặc gác nằm dưới trần riêng. Trên gác có thể đặt giường thấp, có chỗ thay đồ, có khi có một ghế nhỏ. Nó gần như một phòng ngủ thứ hai.
Gác "chỉ ngồi được" là gác nằm sát dưới mái dốc, phần cao nhất chỉ đủ ngồi thẳng lưng, hai bên thấp dần tới sát sàn. Trên gác thường chỉ có nệm trải sàn. Người lên gác phải bò hoặc khom người từ đầu cầu thang tới nệm. Kiểu gác này đẹp, ấm, hợp với trẻ lớn và người trẻ, nhưng không hợp cho người lớn tuổi hay người cần thay đồ thoải mái.
Khi xem ảnh gác, tìm một vật để ước lượng chiều cao: chiếc gối, chiếc đèn ngủ, khung cửa sổ nhỏ. Nếu ảnh có người ngồi trên gác mà đầu đã gần chạm mái, đó là gác chỉ ngồi được. Không chắc thì hỏi chủ nhà: "Người lớn đứng thẳng được trên gác không, ở chỗ nào?"
Ba kiểu cầu thang lên gác
Kiểu cầu thang quyết định ai trong đoàn lên gác được và lên xuống thoải mái đến đâu. Bảng dưới gom ba kiểu thường gặp ở căn house quanh hồ.
| Kiểu | Dáng | Mang đồ lên được | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Cầu thang bậc rộng có tay vịn | Độ dốc như cầu thang nhà ở, bậc đủ đặt cả bàn chân | Được, cả túi vừa | Hầu hết người lớn, trẻ lớn |
| Cầu thang dốc, nửa thang leo | Bậc hẹp, dốc, thường xuống phải quay mặt vào thang | Chỉ túi nhỏ | Người trẻ khoẻ, trẻ lớn có người đi kèm |
| Thang leo đứng hoặc gần đứng | Như thang gỗ dựa, hai tay phải bám | Gần như không | Người trẻ, nhanh nhẹn, ít dậy đêm |
| Cầu thang xoắn nhỏ | Xoay quanh một trục, bậc hẹp phía trong | Khó | Người quen đi, không mang đồ |
Ảnh chụp cầu thang từ dưới nhìn lên thường làm nó trông thoải hơn thực tế. Ảnh chụp ngang từ bên cạnh mới cho thấy đúng độ dốc. Nếu không có ảnh như vậy, hỏi chủ nhà xuống cầu thang có phải quay mặt vào thang không, câu ấy nói được độ dốc.
Vì sao nhiều căn house chọn cầu thang dốc
Cầu thang bậc rộng, độ dốc vừa phải chiếm nhiều diện tích sàn. Trong một căn nhà nhỏ, mỗi mét vuông tầng trệt đều quý: nó là chỗ đặt giường, bàn ăn, bếp. Vì thế người làm nhà nghỉ nhỏ thường chọn cầu thang dốc hơn, gọn hơn, hoặc thang leo, để dành chỗ cho sinh hoạt.
Đây là đánh đổi có chủ ý, không phải sơ suất. Căn nhà có cầu thang dốc thường rộng rãi hơn ở tầng dưới, và gác vẫn được dùng làm chỗ ngủ cho những người hợp. Khách chỉ cần biết trước để chia chỗ đúng: người lên xuống khó ở dưới, người nhanh nhẹn ở trên.
Một số căn đặt cầu thang dựa vách, có tay vịn một bên; một số đặt giữa phòng, không có vách dựa. Cầu thang dựa vách cho cảm giác chắc hơn khi lên xuống. Chi tiết an toàn khi dùng cầu thang dốc, như đèn, tay vịn, lên xuống ban đêm, có bài riêng trong mục an toàn căn nhà.
Cũng có căn đặt cầu thang lên gác ngay sát cửa phòng tắm hoặc sát lối ra hiên để tiết kiệm lối đi. Bố trí ấy gọn ban ngày, nhưng ban đêm người từ gác xuống sẽ đặt chân xuống đúng chỗ người khác đang đi vào nhà vệ sinh. Nhìn ảnh, để ý chân cầu thang chạm sàn ở đâu và còn khoảng trống để đứng hay không.
Gác dùng làm gì ngoài ngủ
Không phải gác nào cũng để ngủ. Một số căn house dùng gác làm góc đọc sách, có thảm, gối tựa, bàn thấp, ô cửa sổ nhỏ. Ban ngày, đây là chỗ ngồi yên tĩnh tách khỏi phòng khách. Một số căn dùng gác làm chỗ chơi cho trẻ lớn, có nệm mềm. Một số để gác làm kho chăn gối dự phòng, khách ít lên.
Biết gác dùng làm gì giúp anh chị biết căn nhà thật sự ngủ được bao nhiêu người. Một căn có "gác" trong mô tả không có nghĩa gác ấy là chỗ ngủ. Hỏi chủ nhà: trên gác có nệm cho mấy người, nệm loại gì, có chăn gối riêng không.
Nếu gác là góc ngồi, nó có thể thành chỗ ngủ tạm khi cần, với nệm gấp chủ nhà có sẵn. Nhưng gác ngồi thường không có lan can cao như gác ngủ, nên trẻ nhỏ không nên ngủ ở đó.
Với đoàn có một người cần làm việc vài giờ trong chuyến đi, gác ngồi lại là chỗ tốt: tách khỏi tiếng nói chuyện dưới nhà, có ô cửa lấy sáng, ngồi bệt trên thảm với máy tính đặt trên bàn thấp. Chỉ cần nhớ gác thường không có ổ điện, nên sạc đầy pin trước khi lên.
Ánh sáng, cửa sổ và không khí trên gác
Gác lửng nằm sát mái nên ánh sáng tự nhiên tới gác thường qua một trong ba đường: ô kính ở đầu hồi, cửa sổ nhỏ trên mái, hoặc ánh sáng hắt lên từ phòng khách. Gác có cửa sổ riêng thường sáng, thoáng, có thể mở cho bớt hầm buổi trưa. Gác không có cửa sổ thì tối hơn, ngủ trưa dễ, nhưng bí hơn.
Ánh sáng buổi sớm trên gác đáng để ý. Ô kính đầu hồi hay cửa sổ mái thường không có rèm, khi trời hửng sáng là ánh sáng vào ngay mặt người ngủ. Người cần ngủ muộn nên mang miếng che mắt hoặc hỏi chủ nhà có rèm che ô kính không.
Về không khí, gác là chỗ hơi ấm và hơi ẩm trong nhà dồn lên. Ô thoáng trên gác, nếu có, nên mở một lúc buổi trưa và trước khi ngủ để đổi không khí. Gác kín hoàn toàn với nhiều người ngủ có thể bí vào gần sáng.
Ổ điện, đèn và đồ dùng trên gác
Gác lửng thường thiếu tiện nghi hơn phòng dưới: ít khi có ổ điện cạnh nệm, có khi chỉ có một bóng đèn chung bật từ dưới nhà. Người ngủ gác nên chuẩn bị một đèn nhỏ cầm tay hoặc đèn đeo trán để đi lại ban đêm, và sạc điện thoại ở dưới nhà trước khi lên.
Đừng kéo dây nối dài từ dưới lên gác để sạc điện thoại hay cắm quạt; dây vắt qua cầu thang dễ vướng chân, và dây nối dài trên sàn gỗ dưới nệm là điều không nên. Nếu cần quạt hay đèn trên gác, hỏi chủ nhà có ổ điện an toàn ở đó không.
Đồ mang lên gác nên gọn: một túi nhỏ đồ ngủ, áo khoác, nước uống, kính, đèn. Vali và túi to để dưới nhà. Lên xuống cầu thang dốc với hai tay rảnh là cách tốt nhất, nên dùng túi đeo vai hay ba lô nhỏ nếu cần mang gì.
Ai nên ngủ gác, ai không
Gác lửng hợp với người trẻ khoẻ, trẻ lớn tự đi lại tốt, cặp đôi thích góc ấm dưới mái, người ít dậy đêm, người không ngại leo trèo. Với họ, gác thường là chỗ ngủ đáng nhớ nhất chuyến đi: ấm, riêng một góc, sáng ra nhìn qua ô cửa thấy trời.
Gác không hợp với người lớn tuổi, người đau khớp gối, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ chưa vững chân, người hay dậy đêm, người uống rượu bia buổi tối. Với họ, dù gác có đẹp tới đâu, phòng dưới vẫn là lựa chọn đúng.
Người cao nên hỏi kỹ chiều cao gác. Gác chỉ ngồi được mà người cao phải bò vào nệm, ngồi dậy cụng đầu vào xà, thì một đêm cũng đủ mệt. Một câu hỏi trước khi đặt giúp tránh được điều đó.
Còn một nhóm nữa hay bị quên: người cần dậy sớm hơn cả đoàn, ví dụ người đi chụp bình minh hay người phải lái xe về sớm. Leo xuống cầu thang gỗ lúc trời còn tối, mỗi bước kêu một tiếng, dễ làm cả nhà thức giấc. Người dậy sớm nên ngủ phòng gần cửa ra, còn gác để cho người được ngủ nướng.
Gác trong từng kiểu nhà quanh hồ
Hình dạng gác phụ thuộc nhiều vào kiểu nhà. Trong nhà A-frame, mái đổ thẳng xuống sàn ở hai bên, nên gác hình tam giác: rộng ở dưới, hẹp dần lên đỉnh, chỉ dải giữa là đứng được. Gác kiểu này thường nhìn ra ô kính đầu hồi, sáng và ấm, nhưng hai mép sát mái rất thấp, chỉ hợp để đặt nệm hoặc để đồ.
Trong nhà gỗ hay nhà xây có tường đứng rồi mới tới mái dốc, gác nằm trên một khoảng tường thẳng nên rộng rãi hơn. Người lớn có thể đứng ở phần lớn diện tích, có khi đặt được giường khung và một tủ nhỏ. Gác kiểu này gần với một phòng ngủ thứ hai nhất, chỉ khác là thường mở một phía ra phòng khách.
Trong bungalow nhỏ một gian, gác thường là một tấm sàn hẹp phía cuối nhà, nằm trên phòng tắm hoặc trên góc bếp. Lên gác kiểu này hay bằng thang leo, gác chỉ đủ một nệm đôi. Còn ở nhà khung thép hay container có gác, sàn gác thường là tấm thép hoặc gỗ ép mỏng, bước lên nghe tiếng rõ hơn sàn gỗ dày, và gần mái kim loại nên trưa nắng nóng nhanh.
Biết căn nhà thuộc kiểu nào, anh chị đoán được khá đúng gác ra sao trước cả khi nhìn ảnh gác. Các mục khác trên trang có bài riêng về từng kiểu nhà; ở đây chỉ cần nhớ: A-frame cho gác tam giác thấp hai bên, nhà có tường đứng cho gác rộng, bungalow một gian cho gác hẹp lên bằng thang.
Câu hỏi thường gặp
Gác lửng trong nhà nghỉ có đứng thẳng được không?
Tuỳ căn. Gác dưới trần riêng hoặc mái dốc vừa thường đứng thẳng được ở phần giữa. Gác sát dưới mái dốc nhiều chỉ đủ ngồi thẳng lưng, phải bò vào nệm. Hỏi chủ nhà người lớn đứng thẳng được ở chỗ nào trên gác.
Làm sao biết cầu thang lên gác dốc thế nào?
Xem ảnh chụp ngang từ bên cạnh cầu thang, không phải ảnh từ dưới nhìn lên. Hoặc hỏi chủ nhà khi xuống có phải quay mặt vào thang không. Nếu có, đó là cầu thang dốc kiểu nửa thang leo.
Có mang vali lên gác lửng được không?
Với cầu thang bậc rộng có tay vịn thì mang túi vừa được. Với cầu thang dốc hay thang leo thì không nên; để vali dưới nhà, chỉ mang túi nhỏ đồ ngủ lên gác và giữ hai tay rảnh khi leo.
Vì sao nhà nghỉ nhỏ hay dùng cầu thang dốc?
Vì cầu thang dốc chiếm ít diện tích sàn hơn, dành chỗ cho giường, bàn ăn, bếp ở tầng dưới. Đó là đánh đổi có chủ ý. Khách chỉ cần biết trước để chia chỗ đúng người.
Trên gác có ổ điện để sạc điện thoại không?
Nhiều căn không có ổ điện cạnh nệm trên gác. Nên sạc ở dưới nhà trước khi lên, mang đèn nhỏ cầm tay. Không kéo dây nối dài qua cầu thang lên gác vì dễ vướng chân và không an toàn trên sàn gỗ.
Người cao có nên ngủ gác lửng dưới mái dốc không?
Nên hỏi kỹ chiều cao gác trước. Gác chỉ ngồi được thì người cao phải bò vào nệm, dễ cụng đầu vào xà khi ngồi dậy. Gác đứng thẳng được ở phần giữa thì ổn. Không chắc thì để người cao ngủ phòng dưới.