Khi đã ở trong căn nhà nghỉ trên đồi quanh hồ Tà Đùng, cách đi lại trong xã tiện nhất thường là nhờ chủ nhà: họ đưa đón bằng xe nhà, gọi người quen chạy xe ôm, hoặc chỉ chỗ hẹn để xe ngoài vào đón cho đúng. Ứng dụng gọi xe ở vùng này không phải lúc nào cũng có xe, đường đất đỏ dốc và trơn khi mưa, và nhiều căn nhà nằm sâu trong vườn nơi xe lạ khó tìm.
Bài này chỉ nói chuyện đi lại trong xã, từ căn nhà ra bến thuyền, ra tạp hoá, ra quán, ra một điểm ngắm, rồi về. Đường từ thành phố lên Tà Đùng, lịch trình các chặng đã có ở các trang anh em về villa và du lịch quanh hồ. Ở đây, câu hỏi chính là: từ cổng căn nhà mình ở, đi đâu đó trong xã thì đi bằng gì, hẹn ở đâu, và cần cẩn thận điều gì.
Vì sao đi lại trong xã cần tính trước
Xã Tà Đùng sau sáp nhập trải rộng quanh nhiều nhánh hồ, gồm vùng Đắk Som và Đắk R'Măng cũ. Các thôn, bon nằm rải theo trục đường chính và các nhánh đường đất vào vườn. Từ một căn nhà nghỉ trên đồi ra tới tạp hoá gần nhất có khi chỉ vài phút xe máy, có khi phải vòng qua một nhánh hồ. Không có con số chung nào đúng cho mọi căn, nên bài này không nêu khoảng cách.
Khác với phố, ở đây không có xe buýt nội xã, không có hàng xe ôm đứng chờ ở góc đường, và taxi gọi qua ứng dụng có lúc không nhận chuyến vì xa. Người địa phương đi lại bằng xe máy là chính, có nhà có xe tải nhỏ hay máy cày để chở nông sản.
Điều đó có nghĩa là mỗi chuyến đi ra khỏi căn nhà nên được tính trước một chút: đi bằng gì, ai đưa, về lúc nào. Đi tuỳ hứng như ở phố dễ gặp cảnh đứng ở ngã ba lúc chiều tối mà không biết gọi ai.
Với đoàn có ô tô riêng thì đơn giản hơn, nhưng vẫn có những đoạn đường đất mà xe gầm thấp không nên vào sau mưa, và chỗ đỗ ở các điểm đến không phải lúc nào cũng rộng. Hỏi chủ nhà tình trạng đường hôm đó trước khi đi là thói quen tốt.
Nhờ chủ nhà: cách tiện nhất và vì sao
Chủ nhà nghỉ quanh hồ thường là người địa phương hoặc đã sống ở đây lâu. Họ biết đường nào đi được sau mưa, quán nào còn mở, người nào trong thôn đang rảnh để chạy xe. Nhiều chủ nhà sẵn lòng đưa khách đi những chặng ngắn bằng xe nhà, hoặc nhờ người thân, hàng xóm chạy giúp.
Khi nhờ, nói rõ: đi đâu, mấy người, có mang đồ không, muốn về lúc nào. Hỏi luôn chuyện chi phí từ đầu nếu chủ nhà nhờ người khác chở, để không ai khó xử. Đưa đón trong xã là việc ngoài phần thuê nhà; có nơi giúp miễn phí khi tiện đường, có nơi tính phí như một dịch vụ, cả hai đều bình thường.
Lợi ích lớn nhất của việc nhờ chủ nhà không phải là rẻ hay tiện, mà là an toàn. Người chạy xe là người quen đường, biết đoạn nào trơn, biết chạy chậm ở chỗ nào. Chủ nhà cũng biết đoàn mình đang ở đâu, và nếu tới giờ hẹn chưa thấy về, họ sẽ gọi hỏi.
Với đoàn ở nhiều ngày, có thể bàn với chủ nhà một lịch đi lại gọn ngay từ hôm đầu: sáng nào ra bến, chiều nào ra chợ, hôm nào cần xe chở đồ. Biết trước lịch, chủ nhà sắp người và xe dễ hơn, và đoàn cũng không phải mỗi lần đi lại nhắn hỏi từ đầu.
Nên nhờ sớm, ít nhất từ buổi trước hay buổi sáng cho chuyến buổi chiều. Gọi lúc cần đi ngay, nhất là vào mùa thu hoạch cà phê khi ai cũng bận ngoài vườn, có khi không tìm được người.
Đi bộ trong thôn: khi nào hợp, khi nào không
Nhiều khách ở căn house muốn đi bộ: dạo một vòng trong thôn buổi sáng, đi bộ xuống mép hồ, ra tạp hoá gần nhà. Đi bộ là cách tốt để thấy vùng đất chậm rãi, thấy vườn cà phê, sân phơi, trẻ con đi học, những thứ ngồi trên xe không kịp thấy. Với những chặng ngắn, ban ngày, trời khô, đi bộ là lựa chọn dễ chịu nhất.
Nhưng đường trong xã không làm cho người đi bộ. Phần lớn không có vỉa hè, có đoạn hẹp, xe tải chở nông sản và xe máy chạy khá nhanh ở những đoạn thẳng. Đi bộ nên đi một hàng, sát mép đường, mặc áo sáng màu, và dắt trẻ phía trong. Ở khúc cua, đứng lại cho xe qua rồi hẵng đi tiếp.
Lối tắt qua vườn trông gần hơn trên bản đồ, nhưng vườn là đất của người ta. Đừng tự ý đi xuyên vườn cà phê, vườn sầu riêng, nhất là mùa trái chín; có vườn nuôi chó giữ, có vườn rào kẽm gai lẫn trong cây. Hỏi chủ nhà lối nào đi được, hoặc đi theo đường chung.
Đi bộ xuống mép hồ thì hỏi chủ nhà lối nào an toàn. Bờ hồ có chỗ đất lở, chỗ dốc trơn, mực nước thay đổi theo mùa. Chuyện an toàn trên hồ và ven hồ đã có ở trang anh em về hồ Tà Đùng; ở đây chỉ dặn: đừng đi bộ ven hồ một mình lúc chiều tối.
Xe ôm người quen và thuê xe máy tự lái
Ở xã không có bến xe ôm như ở phố, nhưng nhiều người trong thôn chạy xe ôm khi có khách, thường qua lời giới thiệu của chủ nhà hay tạp hoá. Đi xe ôm người quen hợp với chặng ngắn: ra bến, ra quán ăn, ra chợ. Lưu số người chạy ngay chuyến đầu để lần sau gọi lại.
Một số nơi có xe máy cho khách thuê tự lái. Trước khi nhận xe, kiểm phanh, đèn, còi và lốp; hỏi xăng còn bao nhiêu và cây xăng gần nhất ở đâu. Phải có mũ bảo hiểm đạt chuẩn cho mỗi người, và người lái phải có giấy phép lái xe phù hợp theo quy định. Đây không phải chuyện hình thức: đường đồi dốc và cua gắt.
Người chưa quen lái xe máy trên đường đất đỏ nên nghĩ kỹ trước khi tự lái, nhất là mùa mưa. Đất đỏ ướt trơn như mỡ, xuống dốc phanh gấp là trượt. Chở thêm người, chở đồ nặng phía sau càng khó giữ thăng bằng. Không tự tin thì đi xe ôm người quen là lựa chọn khôn ngoan hơn.
Đã uống rượu bia thì không lái, kể cả chặng ngắn vài phút trong thôn. Buổi tối trên đồi tối hơn ở phố nhiều, và một cú ngã trên đường dốc vắng người có thể không ai thấy ngay.
Chở đồ cồng kềnh và hành lý lên căn nhà
Có những thứ không chở bằng xe máy được: thùng đồ lớn, bàn ghế mượn thêm cho buổi tối đông người, đồ đạc của đoàn ở dài ngày, hành lý của khách đến bằng xe khách dừng ở trục đường chính. Lúc đó cần một chiếc xe tải nhỏ, xe ba gác hay xe bán tải của người trong thôn.
Theo danh bạ doanh nghiệp của trang, trên địa bàn xã có đơn vị đăng ký vận tải hàng hoá đường bộ và vận tải hành khách đường bộ. Phần lớn xe chở đồ trong xã vẫn là xe của hộ gia đình, chạy khi có việc. Chủ nhà thường biết ai có xe và đang rảnh; cứ hỏi họ trước khi tự tìm.
Xe chở đồ thường chỉ lên được tới chỗ đỗ của khuôn viên. Từ đó lên căn nhà, đồ phải xách bộ qua lối mòn, bậc thang. Gói đồ thành nhiều túi vừa sức xách thay vì một thùng to nặng, nhất là khi trời mưa. Chuyện lối vào và bậc thang có danh mục riêng trên trang.
Đồ điện tử, giấy tờ, thuốc men nên để trong túi xách tay mang theo người, đừng gửi lên xe chở đồ. Xe có thể đến muộn, phủ bạt chưa kín khi mưa, hoặc phải dừng ở chân dốc đợi người ra khuân. Những thứ cần ngay trong buổi tối đầu tiên thì giữ bên mình.
Hỏi rõ chi phí và giờ hẹn trước khi xe chạy. Với chuyến chở đồ, nói trước đồ gì, nặng cỡ nào, có đồ dễ vỡ không, để người chở mang dây chằng, bạt che mưa nếu cần.
Chỗ hẹn đón: chọn sao cho xe tìm được
Nhiều chuyến đi hỏng không vì đường xa mà vì xe và khách không tìm được nhau. Vài nguyên tắc khi hẹn chỗ đón:
- Hẹn ở chỗ xe dừng được và quay đầu được, không phải ở cửa căn nhà nằm sâu trong vườn.
- Gửi điểm ghim chỗ hẹn, kèm một mốc dễ nhận: cổng có cây lớn, ngã ba có quán, cây cầu, nhà văn hoá thôn.
- Với tài xế lạ, gửi cả địa chỉ mới xã Tà Đùng và tên cũ Đắk Som hay Đắk R'Măng trong ngoặc.
- Hẹn sớm hơn giờ cần đi một chút; đường đồi khó đoán thời gian.
- Buổi tối, đứng ở chỗ có đèn, bật đèn pin khi thấy xe tới.
- Nếu đổi giờ hay đổi chỗ, báo cả người chạy xe lẫn chủ nhà.
Bài về địa chỉ căn nhà nghỉ sau sáp nhập trong danh mục này có mẫu ghi địa chỉ và điểm ghim nên lưu sẵn trong điện thoại; dùng luôn mẫu đó cho chỗ hẹn đón.
Một mẹo nhỏ: chụp một tấm ảnh chỗ hẹn vào ban ngày, gửi cho người chạy xe. Buổi tối, khi ai cũng chỉ thấy ánh đèn, tấm ảnh đó giúp hai bên nhận ra đúng cái cổng, đúng cái ngã ba.
Đi tối, đi mưa: những lúc nên ở nhà
Đường trong xã ban đêm thiếu đèn, có đoạn qua vườn rậm, có đoạn sát mép đồi hay mép nước. Sương đêm làm tầm nhìn giảm, mặt đường ướt dù không mưa. Những chuyến đi ngắn ban ngày có thể trở thành chuyến đi khó ban đêm.
Mùa mưa, cơn giông chiều đến nhanh. Đường đất đỏ có thể chuyển từ khô sang trơn trượt trong vài phút. Nếu trời đang kéo mây đen, hãy ở lại chỗ đang có mái che hoặc về căn nhà sớm, đừng cố đi tiếp.
Cách tốt nhất là xếp những chuyến đi ra khỏi căn nhà vào ban ngày, buổi sáng hay đầu giờ chiều, và về trước khi trời tối. Buổi tối dành cho căn nhà: ngồi hiên, nghe mưa, trò chuyện. Đó cũng là lý do người ta chọn ở một căn house trên đồi.
Nếu buộc phải đi ban đêm, chẳng hạn khi có người cần đi khám, gọi chủ nhà trước. Họ biết đường, biết cơ sở y tế gần nhất, và có thể đi cùng hoặc gọi người quen đưa đi.
Câu hỏi thường gặp
Ở nhà nghỉ trên đồi Tà Đùng muốn ra bến hay ra quán thì đi bằng gì?
Tiện nhất là nhờ chủ nhà đưa hoặc gọi người quen chạy xe ôm. Ứng dụng gọi xe ở vùng này không phải lúc nào cũng có xe. Nếu có ô tô riêng, hỏi chủ nhà tình trạng đường trước khi đi, nhất là sau mưa.
Có nên thuê xe máy tự lái quanh xã Tà Đùng không?
Chỉ nên nếu quen lái xe máy trên đường đồi, có giấy phép phù hợp và mũ bảo hiểm cho mỗi người. Đường đất đỏ ướt rất trơn, xuống dốc phanh gấp dễ trượt. Không tự tin thì đi xe ôm người quen an toàn hơn.
Hẹn xe đón ở căn nhà nghỉ thế nào cho xe tìm được?
Hẹn ở chỗ xe dừng và quay đầu được, gửi điểm ghim kèm một mốc dễ nhận, ghi cả địa chỉ mới và tên cũ cho tài xế lạ. Buổi tối nên đứng chỗ có đèn và bật đèn pin khi thấy xe.
Chở đồ cồng kềnh lên căn nhà nghỉ trên đồi thì thuê ai?
Hỏi chủ nhà trước, họ biết ai trong thôn có xe tải nhỏ, xe ba gác. Theo danh bạ, trên địa bàn có đơn vị đăng ký vận tải hàng hoá, nhưng phần lớn xe chở đồ là của hộ gia đình. Xe thường chỉ tới chỗ đỗ, phần còn lại phải xách bộ.
Đi lại ban đêm trong xã Tà Đùng có an toàn không?
Đường ban đêm thiếu đèn, có đoạn sát mép đồi, sương làm mặt đường ướt. Nên xếp chuyến đi vào ban ngày và về trước khi tối. Nếu buộc phải đi đêm, gọi chủ nhà để họ đưa đi hoặc gọi người quen đường.
Đưa đón trong xã có tính vào tiền thuê nhà không?
Thường là không, đó là việc ngoài phần thuê nhà. Có chủ nhà giúp miễn phí khi tiện đường, có nơi tính phí như một dịch vụ. Hỏi rõ từ đầu để không ai khó xử.