Các cơ sở lưu trú quanh hồ Tà Đùng phần lớn dựng nhà nhỏ, nhẹ, làm nhanh: nhà gỗ hoặc ốp gỗ, nhà A-frame mái dốc, nhà khung thép tiền chế, container cải tạo, và nhà xây một tầng mái dốc. Lý do nằm ở địa hình đồi dốc, đường vận chuyển vật liệu dài và có đoạn khó đi, mùa mưa kéo dài khiến thời gian thi công ngắn, và cách làm du lịch theo kiểu vài căn nhỏ rải trên vườn thay vì một khối nhà lớn.
Người khách nhìn ảnh căn nhà thường chỉ thấy cái đẹp: mái nhọn, vách gỗ, cửa kính nhìn ra hồ. Đằng sau mỗi kiểu nhà là một loạt lựa chọn của người làm nhà nghỉ. Hiểu được vì sao căn nhà có dáng như vậy giúp anh chị đoán trước được căn nhà ở ra sao: ấm hay lạnh, ồn hay yên, chắc chắn cỡ nào trong mùa giông. Bài này nhìn từ phía người ở, không phải hướng dẫn đầu tư hay xây dựng.
Đồi dốc quyết định dáng nhà
Phần lớn đất quanh hồ là đồi đất đỏ, vườn cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái trên sườn dốc. Mặt bằng phẳng rộng ít và quý. Một khối nhà lớn trên đất dốc cần san gạt nhiều, kè chắn, móng sâu, tức là tốn kém và lâu. Nhiều căn nhỏ đặt rải theo đường đồng mức thì mỗi căn chỉ cần một mặt bằng nhỏ, ít đụng tới địa hình.
Đó là lý do khách thường gặp cụm nhà nghỉ gồm vài căn nhỏ cách nhau, mỗi căn một khoảng sân hay hiên riêng, nối với nhau bằng lối mòn và bậc thang. Kiểu bố trí này hợp với tinh thần "house" mà khách tìm: riêng tư, mỗi nhóm một căn, không chung hành lang với ai.
Đồi dốc cũng là lý do nhà sàn, nhà dựng trên cột và nhà có hiên vươn ra ngoài sườn dốc khá phổ biến. Thay vì san đất cho phẳng, người ta dựng cột cao ở phía thấp để sàn nhà nằm ngang. Phía dưới sàn thành khoảng trống, hiên thành ban công treo giữa cây. Với người ở, điều này có nghĩa là có những căn nhà mà mép hiên cách mặt đất khá cao.
Kỹ thuật làm móng, kè, chống sạt trên đất dốc là chuyện của chủ đất và đơn vị thi công, đã có ở các trang anh em về bất động sản quanh hồ. Ở đây chỉ dừng ở chỗ: dáng nhà mà khách thấy là hệ quả trực tiếp của đất mà căn nhà đứng lên.
Đường chở vật liệu dài nên nhà phải nhẹ
Vật liệu xây dựng, từ thép, tôn, kính tới đồ nội thất, phần lớn phải chở từ nơi khác tới, qua những đoạn đường đèo dốc, có đoạn hẹp. Xe tải lớn không vào được mọi chỗ; nhiều khi phải trung chuyển sang xe nhỏ để lên tận vườn. Mỗi tấn vật liệu đưa lên đồi đều tốn công.
Vì vậy nhà nhẹ có lợi thế rõ: khung thép tiền chế làm sẵn từ xưởng, chở lên lắp bằng bu lông; tấm vách, tấm mái nhẹ; nhà gỗ lắp ghép có cấu kiện cắt sẵn. Container là trường hợp đặc biệt: một khối làm sẵn, nhưng cần xe cẩu và đường đủ rộng, nên chỉ hợp với những chỗ gần đường.
Nhà xây gạch vẫn có, nhất là nhà chủ và nhà chung, nhưng phần nhà cho khách thuê thường được làm theo hướng nhẹ hơn. Một kiểu kết hợp hay gặp là phần móng và nền xây, phần thân và mái là khung nhẹ ốp gỗ hoặc vật liệu khác.
Với khách, nhà nhẹ có nghĩa là một số đặc điểm khi ở: tiếng mưa trên mái rõ hơn, vách mỏng giữa hai phòng truyền âm nhiều hơn, nhà lạnh nhanh hơn vào đêm và nóng nhanh hơn khi nắng trưa nếu không được cách nhiệt tốt. Các danh mục khác trên trang đi sâu vào từng chuyện này.
Kiểu nhà hay gặp quanh hồ và điều nó nói với người ở
Bảng dưới không xếp hạng kiểu nào tốt hơn. Mỗi kiểu có lý do để được chọn, và có những điều người ở nên biết trước.
| Kiểu nhà | Vì sao người làm nhà nghỉ chọn | Người ở nên biết |
|---|---|---|
| Nhà gỗ, nhà ốp gỗ | Hợp cảnh đồi, ấm mắt, làm nhanh nếu có thợ | Cẩn thận lửa, ẩm mùa mưa, tiếng bước chân |
| Nhà A-frame | Mái dốc thoát mưa tốt, dáng dễ nhận, có gác lửng dưới mái | Cầu thang dốc, trần thấp hai bên gác, nóng trên cao |
| Nhà sàn, nhà dựng trên cột | Không phải san đất dốc, thoáng gầm, gợi nhà truyền thống | Hiên cao, bậc lên xuống, gió lùa từ dưới sàn |
| Nhà khung thép tiền chế | Nhẹ, lắp nhanh, chở lên đồi dễ | Tiếng mưa trên mái, cách nhiệt tuỳ vật liệu vách |
| Container cải tạo | Có sẵn khối, dáng hiện đại, đặt nhanh nếu xe tới được | Nóng trưa lạnh đêm nếu không cách nhiệt, cần nối đất |
| Nhà vách kính | Mở ra cảnh hồ và trời, ít vật liệu nặng | Nắng hấp nhiệt, riêng tư bằng rèm, kính lớn |
| Nhà xây một tầng mái dốc | Chắc, ổn định nhiệt, quen thuộc | Ít "lạ" hơn nhưng dễ ở cho gia đình có người lớn tuổi |
Một cơ sở có thể có nhiều kiểu nhà cùng lúc. Khi xem ảnh, hãy hỏi căn mình định đặt thuộc kiểu nào, đừng dựa vào ảnh đại diện của cả khu.
Mùa mưa dài, mùa xây ngắn
Vùng cao nguyên có mùa mưa kéo dài nhiều tháng. Trong mùa mưa, đường đất trơn, xe chở vật liệu khó lên, đổ bê tông và làm mái gặp khó. Phần lớn việc xây dựng lớn được dồn vào mùa khô. Điều này khiến người làm nhà nghỉ ưu tiên những kiểu nhà hoàn thành nhanh trong một mùa khô.
Mái dốc là lựa chọn gần như mặc định ở đây, không chỉ vì đẹp. Mái dốc thoát nước mưa nhanh, ít đọng, ít thấm. Mái A-frame là trường hợp cực đoan của mái dốc, khi mái xuống tận gần sàn và trở thành vách. Mái bằng ít gặp hơn ở nhà cho khách thuê vì xử lý chống thấm trong mùa mưa dài là chuyện phiền.
Mùa xây ngắn cũng giải thích một hiện tượng khách hay gặp: nhiều cơ sở nhà nghỉ phát triển theo từng đợt. Năm nay vài căn, năm sau thêm vài căn. Khách đến vào mùa khô có thể thấy một góc khuôn viên đang thi công. Bài về xây dựng trên địa bàn trong danh mục này nói thêm về chuyện ở cạnh công trình.
Với khách, mùa mưa còn là lúc thấy rõ căn nhà được làm cẩn thận đến đâu: mái có dột không, vách có thấm không, hiên có đọng nước không. Đi vào mùa mưa, hỏi chủ nhà căn nào đã qua vài mùa mưa thì thường yên tâm hơn căn vừa mới làm xong.
Làm du lịch kiểu vài căn nhỏ: từ vườn nhà tới cụm nhà nghỉ
Nhiều chỗ ở quanh hồ khởi đầu từ một mảnh vườn gia đình. Người chủ dựng một hai căn nhỏ cho khách quen, thấy có khách thì làm thêm. Mô hình này giải thích vì sao nhiều nơi có quy mô nhỏ, mỗi nơi vài căn, chủ nhà vừa làm vườn vừa đón khách, và căn nhà cho khách nằm xen trong vườn cà phê, sầu riêng, mắc ca.
Bên cạnh đó có những cơ sở được đầu tư bài bản hơn, dựng đồng loạt nhiều căn cùng kiểu, có nhà chung, khu bếp, khu sinh hoạt. Hai mô hình cho trải nghiệm khác nhau: cái trước gần gũi, có khi đơn sơ; cái sau đồng đều hơn, dịch vụ rõ ràng hơn. Không có cái nào tốt hơn cho mọi người.
Trong danh bạ doanh nghiệp của trang, số đơn vị đăng ký ngành lưu trú trên địa bàn xã rất ít so với số chỗ ở mà khách thấy trên mạng. Điều này dễ hiểu: phần lớn chỗ ở nhỏ hoạt động theo hình thức hộ kinh doanh, không phải công ty, nên không nằm trong danh sách doanh nghiệp. Bài về danh bạ trong danh mục này giải thích kỹ hơn.
Bài này không đánh giá hay xếp hạng cơ sở nào. Nếu muốn xem những căn nhà cụ thể kèm ảnh thật quanh hồ, anh chị có thể tham khảo tadungvilla.com, trang giới thiệu chỗ ở của cùng hệ.
Nhà chủ, nhà chung và căn cho khách trong cùng một khuôn viên
Một cơ sở nhà nghỉ quanh hồ ít khi chỉ có các căn cho khách. Thường còn có nhà của chủ hoặc người chăm nhà, một nhà chung để ngồi ăn, uống nước, có khi là bếp chung, cùng kho chứa đồ, chỗ để bình ga, bồn nước, máy bơm. Những công trình phụ này hay được xây chắc hơn, bằng gạch, vì chúng phải chịu việc nặng hằng ngày.
Vị trí các căn cho khách thường được đặt ở chỗ đẹp nhất của vườn: cao hơn, thoáng hơn, xa đường hơn. Nhà chủ và nhà chung thường ở gần cổng, gần chỗ để xe. Điều này giải thích vì sao có lúc từ căn nhà của khách đi xuống nhà chung phải qua một đoạn lối mòn hay vài chục bậc thang, và vì sao ban đêm cần đèn pin.
Với người ở, biết bố cục khuôn viên giúp trả lời những câu hỏi rất thực: cần gì gấp ban đêm thì tìm ai ở đâu, nước nóng có chung đường ống với nhà khác không, tiếng nói chuyện ở nhà chung có vọng lên căn mình không. Hỏi chủ nhà một câu "căn này cách nhà chủ bao xa, có ai ở gần ban đêm không" là đủ để hình dung.
Có cơ sở để khách ở hoàn toàn riêng, người chăm nhà về nhà mình ban đêm. Có nơi chủ ở ngay trong khuôn viên. Kiểu nào cũng có người thích, quan trọng là biết trước.
Đọc ảnh và mô tả để đoán căn nhà làm bằng gì
Ảnh căn nhà nghỉ thường chụp ở góc đẹp nhất, ánh sáng đẹp nhất. Để đoán căn nhà thật sự làm bằng gì, nhìn vào chi tiết: mép mái có thấy lớp tôn, lớp ngói hay chỉ là ván gỗ; vách trong nhà là ván ghép, tấm ốp hay tường trát; sàn là gỗ, gạch hay xi măng; nhà có đứng trên cột hay trên nền.
Mô tả của chủ nhà cũng nói nhiều nếu biết đọc. "Nhà gỗ" có thể là nhà gỗ thật hoàn toàn, có thể là khung thép ốp gỗ. "Container" có thể là một container nguyên khối hay hai khối ghép. "Bungalow" là chữ được dùng rất rộng. Không chữ nào sai, nhưng mỗi chữ cho trải nghiệm khác nhau.
Câu hỏi đơn giản và hiệu quả nhất là: "Vách và mái căn này làm bằng gì, có lớp cách nhiệt không?" Một chủ nhà quen việc sẽ trả lời rõ, có khi còn gửi thêm ảnh chụp mái và vách. Câu trả lời giúp anh chị chuẩn bị: mang thêm áo ấm, nút tai, hay chọn căn khác.
Danh mục về các kiểu house trên trang đi sâu hơn vào từng kiểu nhà và cách chọn. Bài này chỉ muốn giải thích vì sao quanh hồ lại có chừng ấy kiểu nhà, để khách bớt ngạc nhiên khi thấy căn nhà ngoài đời khác với hình dung từ ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng hay là nhà nhỏ, nhẹ?
Vì đất đồi dốc khó làm mặt bằng lớn, vật liệu phải chở qua đường đèo dài, và mùa mưa kéo dài làm thời gian xây ngắn. Nhà nhỏ, nhẹ, lắp ghép giải được cả ba điều, lại hợp với kiểu nghỉ riêng tư mỗi nhóm một căn.
Nhà A-frame có hợp với khí hậu Tà Đùng không?
Mái dốc của A-frame thoát nước mưa nhanh, hợp với mùa mưa dài. Điều cần biết khi ở là gác lửng dưới mái có trần thấp hai bên, cầu thang dốc, và không khí nóng dồn lên trên trong khi tầng dưới mát hơn.
Nhà container ở có nóng không?
Tuỳ cách cải tạo. Container có cách nhiệt tốt, mái che và thông gió thì dễ chịu; không có thì nóng trưa, lạnh đêm và ồn khi mưa. Nên hỏi chủ nhà về lớp cách nhiệt và mái che trước khi đặt.
Có phải mọi chỗ ở quanh hồ đều là doanh nghiệp đăng ký lưu trú?
Không. Phần lớn chỗ ở nhỏ hoạt động theo hình thức hộ kinh doanh, không phải công ty, nên ít xuất hiện trong danh bạ doanh nghiệp. Số doanh nghiệp đăng ký ngành lưu trú trên địa bàn xã vì vậy ít hơn nhiều so với số chỗ ở thấy trên mạng.
Làm sao biết căn nhà trong ảnh làm bằng vật liệu gì?
Nhìn chi tiết mép mái, vách trong, sàn và chân nhà trong ảnh, đọc kỹ mô tả, rồi hỏi thẳng chủ nhà vách và mái làm bằng gì, có cách nhiệt không. Chữ "nhà gỗ" hay "bungalow" được dùng rất rộng nên cần hỏi rõ.
Đi mùa mưa nên chọn căn nhà mới làm hay căn đã có lâu?
Căn đã qua vài mùa mưa thường cho biết rõ hơn chuyện dột, thấm và đọng nước, vì chủ nhà đã có dịp sửa. Căn mới có thể rất tốt nhưng chưa được thử. Hỏi chủ nhà căn nào đã qua mùa mưa là cách dễ nhất.