Quanh hồ Tà Đùng, khá nhiều cơ sở nhà nghỉ đang mở rộng từng đợt, và việc xây dựng dồn vào mùa khô, nên khách đi mùa khô có khả năng ở cạnh một công trình đang làm. Điều đó không có nghĩa chuyến nghỉ hỏng; chỉ cần hỏi trước khi đặt, biết giờ thợ làm, giữ trẻ nhỏ tránh khu thi công và báo chủ nhà khi tiếng ồn hay bụi vượt quá mức chịu được.
Đây là chuyện của một vùng đang phát triển du lịch. Danh bạ doanh nghiệp của trang cho thấy trên địa bàn xã có vài công ty đăng ký ngành xây dựng nhà, xây dựng công trình cấp thoát nước, khai thác đá cát và cưa xẻ gỗ; ngoài ra còn rất nhiều đội thợ làm theo hộ. Bài này nhìn chuyện xây dựng quanh hồ từ phía người đang nghỉ trong căn nhà bên cạnh, không bàn kỹ thuật hay giấy phép xây.
Vì sao quanh hồ hay có công trình đang làm
Có ba lý do chồng lên nhau. Thứ nhất, nhiều cơ sở lưu trú quanh hồ khởi đầu nhỏ và lớn dần: năm đầu vài căn, có khách thì làm thêm. Thứ hai, mùa mưa vùng cao dài, đường đất trơn, nên việc làm nền, dựng khung, lợp mái dồn hết vào mùa khô. Thứ ba, nhà nghỉ bằng gỗ và vật liệu nhẹ cần sửa chữa, sơn dầu lại định kỳ, cũng thường làm vào mùa khô.
Ngoài các cơ sở lưu trú, xã còn có công trình của dân: nhà ở, kho cà phê, sân phơi, đường bê tông vào thôn. Xe chở vật liệu chạy trên đường xã, máy trộn bê tông chạy trong vườn nhà bên cạnh là cảnh thường gặp. Vùng này đang sống, đang làm; khách đến nghỉ là khách giữa một nơi đang thay đổi.
Điều đó cũng có nghĩa là ảnh trên mạng của một khuôn viên có thể đã cũ. Bức ảnh chụp năm trước cho thấy một căn nhà đứng một mình giữa vườn; nay bên cạnh có thể đã có thêm hai căn, hoặc đang có một khung nhà dựng dở.
Với khách quay lại lần hai, lần ba, đổi thay ấy dễ thấy hơn cả: lối mòn cũ nay đã đổ bê tông, căn nhà quen nay có thêm hàng xóm, góc vườn từng ngồi ngắm hồ nay là móng nhà. Nhiều người tiếc, nhiều người mừng vì chủ nhà làm ăn được. Dù cảm giác ra sao, biết trước vẫn tốt hơn là bất ngờ khi xe vừa đỗ.
Không có số liệu nào về số công trình đang xây trong xã mà bài này kiểm được, nên ở đây không nêu con số. Cách chắc nhất vẫn là hỏi chính chủ nhà về khuôn viên của họ và vườn xung quanh.
Hỏi gì trước khi đặt căn nhà
Một vài câu ngắn khi nhắn tin đặt chỗ giúp tránh bất ngờ. Chủ nhà làm nghề nghiêm túc sẽ trả lời thật, vì họ cũng không muốn khách phàn nàn:
- Trong những ngày mình ở, khuôn viên có đang làm thêm căn nào, sửa chữa gì không?
- Nếu có, công trình cách căn mình định đặt bao xa, có chung lối đi không?
- Thợ thường làm từ mấy giờ đến mấy giờ, có làm ngày cuối tuần không?
- Xe chở vật liệu có đi qua lối vào hay chỗ để xe của khách không?
- Vườn nhà bên cạnh có đang xây gì mà chủ nhà biết không?
- Nếu tiếng ồn ảnh hưởng, có căn nào khác trong khuôn viên xa hơn không?
Câu cuối rất đáng hỏi với đoàn có trẻ nhỏ cần ngủ trưa, người lớn tuổi hay người đi để nghỉ ngơi thật sự. Nhiều chủ nhà sẵn sàng xếp khách vào căn xa công trình nếu biết trước.
Nếu chủ nhà nói đang có công trình, đừng vội huỷ ý định. Nhiều nơi chỉ làm việc nhẹ trong nhà như sơn, lắp đồ, gần như không ồn. Quan trọng là biết đó là việc gì.
Tiếng ồn: vì sao nghe rõ hơn ở phố
Căn nhà nghỉ quanh hồ thường là nhà nhẹ: vách gỗ, vách tấm, mái tôn hay mái lợp mỏng. Những vật liệu này cách âm kém hơn tường gạch. Cộng thêm không gian đồi yên ắng, không có tiếng xe cộ nền như ở phố, nên tiếng máy cưa, tiếng búa, tiếng máy trộn từ vài chục mét cũng nghe rất rõ.
Tiếng vọng trên sườn đồi và mặt hồ cũng khiến tiếng động đi xa hơn. Một công trình ở vườn bên kia khe núi có thể nghe như ngay cạnh nhà. Ngược lại, có công trình gần mà khuất sau một đồi cây cà phê thì nghe nhỏ hơn hẳn.
Thợ ở vùng này thường làm từ sáng sớm, tận dụng lúc trời mát, nghỉ trưa, làm tiếp buổi chiều và nghỉ trước khi tối. Buổi tối và ban đêm thường yên. Như vậy người bị ảnh hưởng nhiều nhất là người muốn ngủ nướng buổi sáng hay nghỉ trưa trong nhà.
Nếu đã biết sẽ ở cạnh công trình, mang theo nút tai cho người ngủ nhạy, xếp lịch đi chơi buổi sáng và về nhà buổi chiều muộn. Căn nhà sẽ yên nhất vào đúng lúc anh chị cần ngồi hiên ngắm hoàng hôn và ngủ.
Bụi đất đỏ và xe chở vật liệu trên lối vào
Mùa khô ở vùng đất đỏ là mùa bụi. Khi xe chở cát, đá, gạch, gỗ chạy trên đường đất vào khuôn viên, bụi đỏ bốc lên, phủ lên lá cà phê, lên hiên nhà, lên xe của khách đỗ gần đó. Một công trình đang làm nền hay san đất cũng tạo bụi đáng kể khi trời có gió.
Khi có công trình gần, nên đóng cửa sổ phía công trình vào giờ làm, không phơi đồ ở phía đó và che chăn gối trên hiên. Người có bệnh hô hấp, trẻ nhỏ nên tránh đi dạo sát khu đang san đất hay trộn vữa. Đeo khẩu trang khi đi qua là đủ đơn giản mà hiệu quả.
Xe chở vật liệu thường là xe tải nhỏ, xe ba gác, có khi là máy cày kéo rơ moóc. Lối vào khuôn viên trên đồi thường hẹp, nên khi xe vật liệu vào, xe khách có khi phải chờ hoặc dịch chỗ. Hỏi chủ nhà giờ xe vật liệu hay vào để tránh đỗ xe chắn lối.
Sau trận mưa đầu mùa, bụi hết nhưng đường đất có vết bánh xe tải sâu, trơn hơn. Đi bộ trên lối có xe vật liệu vừa qua cần cẩn thận; chuyện lối vào và bậc thang khi mưa đã có danh mục riêng của trang.
An toàn quanh khu thi công
Khu đang xây là nơi có nhiều thứ nguy hiểm mà người không làm nghề ít để ý: hố móng chưa lấp, cọc sắt chờ, đinh trên ván cũ, gỗ xếp chồng có thể đổ, dây điện tạm chạy trên mặt đất, máy móc để ngoài trời. Ban ngày có thợ, nhưng chiều tối thợ về, khu thi công vắng và tối.
Trẻ nhỏ thường tò mò với đống cát, đống gỗ và máy trộn. Người lớn trong đoàn nên dặn trẻ từ đầu: khu đó không phải chỗ chơi. Với trẻ còn nhỏ, người lớn phải để mắt trực tiếp, vì một lời dặn không đủ. Chuyện trông trẻ trong căn nhà có trang anh em viết riêng; ở đây chỉ nhắc khu thi công là chỗ cần tránh hẳn.
Người lớn cũng không nên đi tắt qua khu thi công để ra hồ hay ra vườn, nhất là buổi tối. Một tấm ván mục, một cây đinh chĩa lên, một hố nước đọng giữa nền đất đủ làm hỏng cả chuyến đi.
Nếu thấy điều gì không an toàn ngay gần căn nhà mình ở, như dây điện tạm chạy qua lối đi, vật liệu xếp chắn lối thoát, hãy báo chủ nhà. Đó không phải là phàn nàn, mà là giúp họ giữ an toàn cho cả khuôn viên.
Khi công trình làm hỏng kỳ nghỉ: nói với chủ nhà thế nào
Nếu tiếng ồn hay bụi vượt quá mức chịu được, nói với chủ nhà sớm, bình tĩnh, cụ thể: từ mấy giờ, tiếng gì, ảnh hưởng thế nào. Chủ nhà có thể điều chỉnh: dời việc ồn sang giờ khác, đổi khách sang căn xa hơn, hoặc nhờ thợ nghỉ sớm một buổi. Phàn nàn chung chung hay để đến lúc trả nhà mới nói thì khó giải quyết.
Nếu trước khi đặt anh chị đã hỏi và chủ nhà nói không có công trình, nhưng thực tế lại có, đó là chuyện nên trao đổi thẳng. Còn nếu công trình thuộc vườn nhà bên cạnh, chủ nhà nghỉ không quyết được, họ chỉ có thể đổi căn hay góp ý với hàng xóm.
Chuyện điều chỉnh chi phí, đổi ngày, huỷ phòng vì lý do này thuộc thoả thuận giữa khách và nơi ở, đã có ở các trang anh em về đặt phòng và quyền của khách. Bài này chỉ khuyên: giữ lại tin nhắn trao đổi trước khi đặt để khi cần có căn cứ.
Một lời nhận xét công bằng sau chuyến đi, như "khuôn viên đang làm thêm căn, ban ngày khá ồn, chủ nhà đổi căn giúp nhanh", có ích cho người đến sau hơn nhiều so với một lời chê không rõ lý do.
Nhìn công trình để hiểu căn nhà mình đang ở
Ở cạnh công trình không chỉ có phiền. Nó còn cho khách một dịp hiếm: nhìn thấy bên trong một căn nhà nghỉ trước khi nó được ốp, sơn, trải thảm. Khung gỗ hay khung thép dựng thế nào, cột kê lên đá hay đổ chân bê tông, mái có lớp cách nhiệt hay chỉ một lớp tôn, vách có một lớp hay hai lớp có khoảng rỗng ở giữa.
Những gì thấy ở công trình bên cạnh thường giống với căn nhà mình đang ở, vì cùng một chủ, có khi cùng một đội thợ. Nhìn qua là hiểu vì sao căn mình nghe rõ tiếng mưa, vì sao sàn có chỗ hơi kêu, vì sao góc phòng phía đồi mát hơn góc phía nắng. Các danh mục về nhiệt, ẩm, tiếng động và về từng kiểu nhà trên trang sẽ dễ đọc hơn sau khi đã nhìn tận mắt một khung nhà đang dựng.
Chỉ nhìn từ chỗ an toàn, ban ngày, khi thợ có mặt, và không bước vào khu thi công. Thợ đang làm việc trên giàn, trên mái; một người đứng lớ ngớ bên dưới là thêm rủi ro cho cả hai phía. Nếu tò mò, hỏi chủ nhà vào lúc thợ nghỉ; nhiều người rất vui được kể căn nhà mới sẽ ra sao.
Với trẻ lớn, đây cũng là một bài học tự nhiên về cách người ta dựng một ngôi nhà, miễn là đứng xa và có người lớn đi kèm. Về nhà, nhiều đứa trẻ còn nhớ cái khung nhà gỗ dựng dở lâu hơn nhớ cả cảnh hồ, vì đó là thứ chúng thấy tận mắt từng bước một.
Câu hỏi thường gặp
Đi Tà Đùng mùa khô có hay gặp công trình đang xây không?
Khá thường gặp, vì mùa khô là lúc đường đi được và trời không mưa, nên việc làm nền, dựng khung, lợp mái dồn vào đó. Nhiều cơ sở nhà nghỉ cũng mở rộng từng đợt. Nên hỏi chủ nhà trước khi đặt.
Thợ xây quanh hồ thường làm giờ nào?
Thường từ sáng sớm, nghỉ trưa, làm tiếp buổi chiều và nghỉ trước khi tối. Buổi tối và ban đêm thường yên. Nên hỏi chủ nhà giờ cụ thể của công trình gần căn mình ở.
Ở cạnh công trình có nguy hiểm cho trẻ nhỏ không?
Khu thi công có hố móng, cọc sắt, đinh, gỗ xếp chồng và dây điện tạm. Trẻ nhỏ cần được dặn tránh hẳn và người lớn để mắt trực tiếp, nhất là chiều tối khi thợ đã về và khu vực vắng, tối.
Tiếng ồn công trình làm hỏng kỳ nghỉ thì nên làm gì?
Báo chủ nhà sớm, nói rõ giờ nào, tiếng gì, ảnh hưởng ra sao. Chủ nhà có thể dời việc ồn, đổi căn xa hơn hay nhờ thợ nghỉ sớm. Để tới lúc trả nhà mới nói thì khó giải quyết.
Vì sao ở nhà nghỉ quanh hồ nghe tiếng công trình rõ hơn ở phố?
Vì căn nhà nghỉ thường là nhà nhẹ, vách gỗ, mái mỏng, cách âm kém hơn tường gạch, và vùng đồi không có tiếng ồn nền như ở phố. Tiếng động còn vọng theo sườn đồi và mặt hồ nên đi xa hơn.
Danh bạ của trang có những doanh nghiệp xây dựng nào ở xã Tà Đùng?
Theo danh bạ, trên địa bàn có vài công ty đăng ký ngành xây dựng nhà, công trình cấp thoát nước, khai thác đá cát và cưa xẻ gỗ. Phần lớn thợ xây hoạt động theo hộ, theo nhóm nên không có trong danh bạ.