Khi đoàn có người lớn tuổi, nhà vệ sinh hợp nhất là nhà vệ sinh nằm trong nhà, cùng tầng với phòng ngủ của họ, đi tới không qua bậc nào, có bồn cầu ngồi đủ cao, có chỗ bám chắc bên cạnh, sàn không trơn và cửa mở ra ngoài hoặc chốt mở được từ bên ngoài. Ba thứ quyết định nhiều nhất là đường đi ban đêm, ngưỡng cửa và sàn ướt. Phần lớn những điều ấy nhìn ảnh và hỏi một câu là biết, phần còn lại sắp lại được trong vài phút khi nhận nhà.
Bài này chỉ nói về căn nhà: nhà vệ sinh nằm ở đâu, làm bằng gì, cửa và sàn ra sao. Những việc chăm người lớn tuổi trong suốt kỳ nghỉ, như giờ giấc, ăn uống, thuốc men, là chuyện của nếp ở, có ở những trang khác. Ở đây, mục tiêu hẹp hơn: chọn được căn có nhà vệ sinh hợp, và biết sắp lại những gì để đêm đầu tiên ông bà đi lại yên tâm.
Đường từ giường tới nhà vệ sinh
Người lớn tuổi thường dậy đêm một hai lần. Đường từ giường tới nhà vệ sinh vì vậy là con đường được đi nhiều nhất trong căn nhà, lại đi lúc tối, lúc chân còn ngái ngủ. Đường tốt là đường ngắn, thẳng, không qua bậc, không qua phòng khác, không có đồ đạc chắn. Phòng ngủ có nhà vệ sinh ngay bên trong là lý tưởng; phòng ngủ cạnh nhà vệ sinh chung, chỉ cách vài bước, cũng rất ổn.
Đường không tốt là đường phải đi qua phòng khách tối, vòng qua bàn ăn, qua chân cầu thang, hoặc ra ngoài hiên. Mỗi chỗ rẽ, mỗi góc bàn là một chỗ có thể vấp. Khi xem ảnh căn nhà, thử hình dung mình là ông bà, nửa đêm ngồi dậy từ giường, đi tới nhà vệ sinh: sẽ chạm vào những gì, rẽ mấy lần.
Khi nhận nhà, việc đầu tiên là đi thử đúng con đường ấy. Dời vali, giày dép, ghế ra khỏi lối. Kéo thảm nhỏ bị quăn mép vào chỗ khác hoặc cuộn lại. Đặt một đèn ngủ nhỏ cắm ở ổ điện gần lối đi, hoặc để đèn nhà vệ sinh hé sáng. Mấy việc này mất chưa tới năm phút, nhưng là những việc giúp nhiều nhất.
Nếu căn có hai phòng ngủ, phòng gần nhà vệ sinh nhất nên dành cho người lớn tuổi, dù phòng ấy có thể nhỏ hơn hay ít đẹp hơn. Người trẻ trong đoàn thường không để ý chuyện này khi chia phòng theo cảm giác, nên người đặt phòng nên nói trước.
Ngưỡng cửa và bậc chặn nước
Phòng tắm trong nhà nghỉ, nhất là nhà gỗ và nhà sàn, hay có một ngưỡng cửa cao hơn sàn hoặc một bậc bước xuống. Đó là cách giữ nước tắm không tràn ra sàn gỗ bên ngoài, một lý do chính đáng. Nhưng với người lớn tuổi, ngưỡng cửa cao vài đốt tay là chỗ dễ vấp nhất, nhất là ban đêm, khi mắt chưa quen ánh sáng.
Có hai kiểu đáng để ý: ngưỡng gờ lên rồi xuống ở cửa, và bậc xuống thẳng vào sàn phòng tắm thấp hơn. Kiểu thứ hai nguy hiểm hơn, vì người bước vào trong tối có thể hụt chân. Khi xem ảnh, nhìn kỹ chỗ cửa phòng tắm tiếp sàn: thấy một vạch gờ hay một bậc thì hỏi chủ nhà cao bao nhiêu.
Nếu căn có ngưỡng hay bậc, cách đỡ đơn giản là để đèn phòng tắm sáng nhẹ suốt đêm để thấy rõ chỗ bước, và dặn ông bà bám vào khung cửa khi bước qua. Một dải băng dính phản quang hoặc màu sáng dán ở mép bậc, nếu chủ nhà đồng ý, cũng giúp nhìn rõ hơn. Đừng tự kê ván hay gạch để làm dốc, vì vật kê dễ trượt.
Căn nhà có phòng tắm làm sàn bằng với sàn phòng ngủ, chặn nước bằng rãnh thoát dưới cửa hoặc khu tắm đứng có gờ riêng bên trong, là kiểu tốt nhất cho người lớn tuổi. Nếu tìm căn cho ông bà, đây là điều đáng hỏi riêng.
Bồn cầu, chỗ bám và độ cao
Phần lớn nhà nghỉ quanh hồ dùng bồn cầu ngồi. Với người lớn tuổi, độ cao bồn cầu quan trọng hơn ta nghĩ: bồn thấp làm việc ngồi xuống đứng lên nặng cho đầu gối. Ở nhà, nhiều gia đình đã quen dùng ghế nâng hay tay vịn; ở nhà nghỉ thì thường không có, nên cần biết trước để mang theo hoặc chuẩn bị cách khác.
Chỗ bám là thứ thứ hai. Một tay vịn gắn tường cạnh bồn cầu là lý tưởng, nhưng ít căn nghỉ dưỡng có. Thay vào đó, người lớn tuổi thường bám vào bồn rửa, kệ, giá treo khăn, những thứ không làm ra để chịu lực người. Giá khăn bằng ống mảnh, bồn rửa treo tường có thể bung ra khi bị đè mạnh. Khi nhận nhà, lay thử những chỗ ông bà có thể bám, và dặn chỗ nào không nên bám.
Vòi xịt vệ sinh cũng cần xem: vòi cầm tay treo cạnh bồn cầu có với tới dễ không, dây có đủ dài không. Giấy vệ sinh đặt ở chỗ ngồi với tới được, không phải xoay người hay đứng lên. Những điều nhỏ ấy với người trẻ không đáng gì, với người lớn tuổi lại quyết định một lần đi vệ sinh có thoải mái hay không.
Nếu đoàn có người dùng gậy hoặc khung tập đi, hỏi trước phòng tắm có đủ rộng để xoay người với gậy không, khoảng giữa bồn cầu và tường bên có chỗ đặt gậy không. Phòng tắm nhà nghỉ nhỏ, có khi chỉ đủ cho một người đứng, sẽ khó dùng cho người cần dụng cụ hỗ trợ.
Sàn ướt và chỗ đứng tắm
Sàn phòng tắm ướt là chỗ trượt ngã hay gặp nhất trong mọi căn nhà, không chỉ nhà nghỉ. Gạch bóng, đá mài nhẵn, sàn gỗ ướt đều trơn khi có nước và xà phòng. Phòng tắm có khu tắm đứng tách riêng, có gờ và có rèm, giữ phần sàn còn lại khô, an toàn hơn phòng tắm mở không ngăn, nước bắn khắp sàn.
Với người lớn tuổi, đứng tắm lâu dưới vòi sen cũng mệt và dễ chóng mặt khi nước nóng. Một chiếc ghế nhựa thấp có chân chống trơn đặt trong khu tắm cho phép ngồi tắm. Nhiều chủ nhà có sẵn nếu được hỏi; nếu không, gia đình có thể mang theo loại ghế gấp. Một tấm thảm chống trơn có giác hút đặt dưới chân vòi sen cũng nhẹ, rẻ, đáng bỏ vào hành lý.
Thảm chùi chân ngoài cửa phòng tắm cần có đế không trượt. Thảm vải mỏng đặt trên sàn gạch hay sàn gỗ dễ trôi khi bước lên bằng chân ướt. Nếu thảm trong nhà là loại ấy, thay bằng khăn tắm gấp đôi, hoặc kéo thảm vào chỗ ít đi qua.
Ở vùng cao, phòng tắm lạnh làm người lớn tuổi muốn tắm thật nhanh, và vội vàng là lúc dễ trượt. Nên cho ông bà tắm vào giữa buổi chiều khi trời còn ấm, nước nóng còn đầy, và có người trong nhà để gọi khi cần.
Cửa mở ra hay mở vào, chốt cửa và ánh sáng
Cửa nhà vệ sinh mở vào trong là kiểu rất phổ biến, vì không chiếm lối đi bên ngoài. Nhưng trong trường hợp người bên trong bị ngã sát cửa, cửa mở vào sẽ bị chặn, người bên ngoài khó vào giúp. Cửa mở ra ngoài, hoặc cửa lùa, tránh được chuyện ấy. Khi tìm căn cho người lớn tuổi, đây là chi tiết đáng hỏi, dù không phải căn nào cũng có.
Chốt cửa cũng vậy. Chốt mà từ ngoài có thể mở được bằng một đồng xu hay một khe xoay là loại tốt cho nhà có người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Chốt then cài bên trong thì chỉ người bên trong mở được. Khi nhận nhà, xem kiểu chốt; nếu là then cài, dặn ông bà chỉ khép cửa mà không cài, nhất là khi trong nhà chỉ có người thân.
Ánh sáng trong nhà vệ sinh nên đủ sáng ở gương và ở bồn cầu, nhưng ban đêm thì dịu. Một đèn lớn bật lên chói mắt làm người lớn tuổi lúc ngái ngủ choáng một lúc. Đèn ngủ nhỏ cắm sẵn ở ổ điện trong hoặc ngay ngoài nhà vệ sinh là cách đơn giản nhất. Công tắc đèn nên ở ngoài cửa, ngay tầm tay, chứ không phải tận cuối phòng.
Khi nhà vệ sinh là của chung cả đoàn
Nhiều căn chỉ có một nhà vệ sinh dùng chung, và đoàn có người lớn tuổi vẫn ở được nếu sắp giờ hợp lý. Điều đầu tiên là ưu tiên: buổi sáng sau khi ông bà thức dậy và buổi tối trước khi ông bà đi ngủ, nhà vệ sinh nên để trống cho họ dùng trước, không ai chiếm lâu để tắm gội hay trang điểm vào đúng những lúc ấy.
Điều thứ hai là giữ sàn khô. Người trẻ tắm xong nên gạt nước về phễu, treo khăn lên, kéo thảm về đúng chỗ, để người lớn tuổi vào sau không gặp sàn ướt. Đây là việc nhỏ, nhưng nếu cả đoàn biết vì sao phải làm thì ai cũng làm.
Điều thứ ba là ban đêm. Sau giờ đi ngủ, không ai cài then nhà vệ sinh, đèn nhỏ để sáng, cửa khép hờ để ông bà thấy ngay là đang trống. Người trẻ nếu cần dùng lúc khuya thì xong nhanh và để lại như cũ. Một căn chỉ có một nhà vệ sinh, nếu đoàn quen nếp như vậy, vẫn dễ ở hơn một căn có hai nhà vệ sinh nhưng cái gần phòng ông bà lại có bậc cao.
Những câu hỏi nên gửi chủ nhà trước khi đặt
Không cần hỏi tất cả, chọn những câu hợp với người lớn tuổi trong đoàn. Chủ nhà thường trả lời được ngay, vì họ biết rõ căn nhà của mình hơn mọi tấm ảnh.
- Phòng ngủ tầng trệt có nhà vệ sinh trong phòng hay ở ngay cạnh không?
- Đi từ phòng ngủ tới nhà vệ sinh có bậc, có ngưỡng cửa cao không?
- Bồn cầu có tay vịn hay chỗ bám chắc bên cạnh không?
- Khu tắm có gờ, có rèm, có ghế ngồi tắm hay thảm chống trơn không?
- Cửa nhà vệ sinh mở vào hay mở ra, chốt có mở được từ ngoài không?
- Phòng tắm có đủ rộng cho người dùng gậy xoay người không?
Căn nào trả lời tốt được phần lớn những câu này thì đã là một căn dễ ở cho ông bà, dù đẹp hay không. Phần còn lại, như đèn ngủ, thảm, ghế tắm, gia đình tự lo được bằng vài món nhẹ trong hành lý.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nghỉ cho người lớn tuổi nên có nhà vệ sinh thế nào?
Nên ở trong nhà, cùng tầng và gần phòng ngủ, đi tới không qua bậc, có bồn cầu ngồi đủ cao, có chỗ bám chắc, sàn không trơn, cửa mở ra ngoài hoặc chốt mở được từ ngoài. Thiếu điều nào thì hỏi chủ nhà hoặc tự chuẩn bị bù.
Ngưỡng cửa phòng tắm cao có nguy hiểm cho ông bà không?
Đó là chỗ dễ vấp nhất, nhất là ban đêm. Để đèn phòng tắm sáng nhẹ suốt đêm, dặn ông bà bám khung cửa khi bước qua. Không tự kê ván hay gạch làm dốc vì dễ trượt. Bậc bước xuống sàn thấp hơn càng cần chú ý.
Nên mang gì theo cho người lớn tuổi đi vệ sinh, tắm ở nhà nghỉ?
Một tấm thảm chống trơn có giác hút cho chỗ đứng tắm, một đèn ngủ nhỏ cắm ổ điện, có thể thêm ghế nhựa gấp để ngồi tắm nếu chủ nhà không có. Những món này nhẹ, rẻ và giúp ông bà yên tâm hơn nhiều.
Vì sao cửa nhà vệ sinh mở ra ngoài lại tốt hơn cho người lớn tuổi?
Vì nếu người bên trong bị ngã sát cửa, cửa mở vào sẽ bị chặn, người bên ngoài khó vào giúp. Cửa mở ra ngoài hoặc cửa lùa tránh được điều đó. Nếu cửa mở vào và chốt then cài, dặn ông bà chỉ khép mà không cài.
Ông bà có nên bám vào bồn rửa hay giá khăn khi đứng lên không?
Không nên, vì những thứ ấy không làm ra để chịu sức người, giá khăn ống mảnh hay bồn rửa treo tường có thể bung ra. Khi nhận nhà, lay thử các chỗ có thể bám, chỉ cho ông bà chỗ nào chắc, chỗ nào không.
Có nên chọn căn có gian tắm ngoài sân khi đi cùng ông bà không?
Không nên nếu đó là nhà vệ sinh duy nhất, vì ông bà phải ra ngoài trời lạnh, có thể trơn lúc khuya. Nên chọn căn có nhà vệ sinh trong nhà, gần phòng ngủ tầng trệt, hoặc hỏi chủ nhà có căn khác phù hợp.