Cửa kính đầu hồi là mảng kính hình tam giác hoặc hình thang ở mặt trước, có khi cả mặt sau, của căn nhà chữ A. Nó làm cho căn nhà vốn kín hai bên trở nên sáng sủa, thoáng đãng, có nắng sớm chiếu vào tới tận gác lửng. Đổi lại, mảng kính lớn đón nắng chiều làm trong nhà nóng lên, mất nhiệt nhanh khi đêm lạnh, và khi bật đèn buổi tối thì người bên ngoài nhìn vào thấy rõ. Biết ba điều này, anh chị chỉ cần dùng rèm và cửa đúng giờ là ở rất dễ chịu.
Bài nói về cửa kính đầu hồi ở góc ánh sáng, nhiệt và riêng tư của người ở trong các căn A-frame, bungalow có mặt kính lớn quanh hồ Tà Đùng, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng. Chuyện cảnh nhìn ra ngoài không bàn ở đây; cái ta quan tâm là ánh sáng và hơi ấm đi qua tấm kính ấy làm gì với căn nhà và giấc ngủ của mình.
Vì sao nhà chữ A hầu như luôn có mảng kính ở đầu hồi
Trong nhà chữ A, hai mặt bên là mái, nên không có chỗ cho cửa sổ thường. Ánh sáng tự nhiên chỉ có thể vào từ hai đầu hồi, tức hai mặt tam giác ở trước và sau nhà. Nếu hai mặt ấy cũng làm bằng ván kín, căn nhà sẽ tối như một cái hộp, phải bật đèn cả ngày. Vì thế người làm A-frame thường dành phần lớn mặt đầu hồi cho kính, có khi kính từ sàn tới tận đỉnh.
Với người ở, mảng kính ấy đổi hẳn cảm giác của căn nhà. Ban ngày trong nhà sáng mà không cần đèn, mắt thấy được trời, mây, cây cối, nên không gian hẹp hai bên không còn bức bối. Ánh sáng sớm chiếu chéo vào gác lửng là lý do nhiều người chọn A-frame dù biết cầu thang dốc và trần thấp.
Bungalow và nhà mái dốc khác cũng hay mượn cách này: một mặt hồi có kính lớn, hoặc một hàng cửa kính dọc mặt trước dưới mái hiên. Những gì bài này nói về nhiệt và riêng tư áp dụng chung cho mọi mảng kính lớn trong căn nhà nghỉ, chỉ khác mức độ.
Cũng cần phân biệt mảng kính cố định và mảng kính mở được. Phần lớn kính đầu hồi trên cao là kính cố định, chỉ để lấy sáng; phần thấp sát sàn thường là cửa đi hoặc cửa trượt ra hiên. Biết mảng nào mở được giúp anh chị chủ động chuyện thoáng khí và đóng kín khi trời lạnh, thay vì loay hoay tìm chốt lúc trời đã tối.
Ánh sáng qua kính theo từng giờ trong ngày
Đầu hồi quay về hướng đông thì nắng sớm chiếu vào rất sớm, rọi thẳng lên gác lửng. Người thích dậy sớm sẽ thích; người muốn ngủ nướng sau một tối thức khuya sẽ thấy chói mắt từ lúc trời mới hửng. Nếu đi cùng người cần ngủ thêm buổi sáng, hãy hỏi rèm gác có kéo kín được không.
Đầu hồi quay hướng tây thì buổi sáng trong nhà dịu và tối hơn, nhưng xế chiều nắng xiên vào sâu, chiếu cả lên giường và ghế, chói và nóng. Khoảng thời gian đó, ngồi trong nhà nhìn ra hướng nắng khá mệt mắt. Kéo rèm mỏng một nửa là đủ để vẫn có sáng mà không bị chói.
Đầu hồi quay bắc hay nam thì ánh sáng đều hơn, ít khi chiếu thẳng vào trong. Đây là hướng dễ ở nhất về ánh sáng, nhưng không phải căn nào cũng chọn được hướng; đất đồi và vị trí lối vào quyết định nhiều hơn. Khi xem ảnh, nhìn bóng đổ trên sàn hiên vào giờ chụp sẽ đoán được phần nào hướng nắng.
Ánh sáng qua kính còn thay đổi theo mùa. Mùa khô trời trong, nắng gắt và chói, phần nhà sau kính sáng rực vào giờ nắng chiếu thẳng. Mùa mưa trời âm u, ánh sáng dịu và đều, nhiều buổi chiều trong nhà hơi tối dù mới ba bốn giờ, nên bật đèn sớm hơn. Hai mùa cho hai căn nhà khác nhau dù cùng một mảng kính.
Khách đi mùa nào nên đọc ảnh mùa đó nếu có.
Nắng chiều và kính: hiệu ứng nhà kính thu nhỏ
Kính cho ánh nắng đi qua dễ dàng. Nắng chiếu vào trong làm sàn, giường, đồ gỗ ấm lên; những thứ ấy lại toả nhiệt ra, nhưng nhiệt dạng này không thoát ngược ra ngoài qua kính dễ như lúc vào. Kết quả là phần nhà sau mảng kính nóng dần trong những giờ nắng chiếu thẳng, giống một nhà kính trồng rau thu nhỏ. Ở cao nguyên, không khí ngoài trời có mát đến đâu thì trong nhà vẫn có thể oi vào những buổi chiều nắng.
Cách xử lý đơn giản nhất là chặn nắng trước khi nó đi vào sâu: kéo rèm vào những giờ nắng chiếu thẳng, nhất là rèm sáng màu. Nếu có mành tre hay mái hiên che phía ngoài kính thì càng tốt, vì chặn từ ngoài hiệu quả hơn chặn ở trong. Mở một ô cửa ở chỗ cao cho hơi nóng thoát ra, như bài về nhiệt trong nhà A-frame đã nói.
Đừng để đồ dễ hỏng dưới nắng sau kính trong nhiều giờ: sô cô la, thuốc men, mỹ phẩm, pin sạc dự phòng, điện thoại. Chỗ nắng chiếu trên bàn hay trên sàn sau kính có thể nóng hơn hẳn phần còn lại của nhà.
Nếu căn nhà có quạt trần, bật quạt quay ngược lên hoặc bật ở tốc độ thấp giúp trộn lớp không khí nóng sát kính với phần mát hơn trong nhà. Đừng đóng kín mọi cửa vào giữa chiều nắng với ý giữ mát, vì làm vậy hơi nóng dồn lại không có đường thoát.
Đêm lạnh: tấm kính mất nhiệt nhanh hơn vách
Ban đêm, chiều nhiệt đổi ngược. Không khí trong nhà ấm hơn ngoài trời, và nhiệt tìm đường thoát ra qua chỗ dễ nhất. Kính một lớp dẫn nhiệt tốt hơn nhiều so với vách gỗ có lớp đệm hay mái có lớp cách nhiệt, nên mảng kính lớn trở thành một cái cửa thoát hơi ấm. Đứng gần kính lúc nửa đêm, anh chị sẽ cảm thấy một luồng lạnh từ mặt kính toả ra, dù cửa đóng kín.
Không khí sát mặt kính lạnh đi thì nặng hơn, trượt xuống sàn, tạo thành một dòng lạnh nhẹ chạy dọc sàn. Giường kê sát chân kính sẽ lạnh hơn giường kê sâu trong nhà. Nếu được chọn, hãy kê đầu giường xa kính, hoặc ít nhất kéo rèm dày che kính trước khi ngủ.
Kính hai lớp có lớp khí ở giữa giảm được việc mất nhiệt đáng kể, nhưng không phải căn nào cũng có. Khách không cần biết chính xác, chỉ cần chạm tay vào mặt kính lúc đêm: lạnh buốt là kính mất nhiệt nhiều, cần rèm dày và chăn ấm; mát vừa phải là căn nhà giữ nhiệt tốt hơn.
Bật đèn lên là bên ngoài nhìn thấy bên trong
Ban ngày, bên ngoài sáng hơn bên trong, nên người ở ngoài nhìn vào mảng kính chỉ thấy phản chiếu, khó thấy rõ trong nhà. Khi trời tối và anh chị bật đèn trong nhà, tình thế đảo ngược: bên trong sáng, bên ngoài tối, mảng kính trở thành một màn hình trong suốt. Người đi ngang qua lối chung, căn bên cạnh, hay chỉ cần ai đó ngoài sân cũng thấy rõ mọi hoạt động trong nhà, kể cả trên gác.
Đây là điều nhiều khách chỉ nhận ra khi đã bật đèn thay đồ. Thói quen nên tập ngay từ buổi tối đầu tiên: kéo rèm trước khi bật đèn, không phải sau. Nếu rèm mỏng, để đèn nhỏ ở góc xa kính thay vì đèn trần sáng ngay giữa nhà. Thay đồ ở phòng tắm hoặc góc khuất khỏi tầm kính.
Ở bungalow đơn trên đồi, chuyện này ít đáng lo vì ít người qua lại. Ở cụm bungalow có lối đi chung chạy ngang trước mặt kính, nó lại rất đáng để ý. Khi hỏi chủ nhà, câu "kính đầu hồi có rèm che kín không, có ai đi ngang trước kính buổi tối không" là câu hỏi thực tế.
Ngược lại, mảng kính cũng cho người trong nhà nhìn ra ngoài tối. Buổi tối tắt đèn trong nhà, ngồi bên kính, anh chị sẽ thấy được lối đi, khu vườn dưới ánh đèn lối, ai đang đi tới. Với nhiều người, đó là cảm giác yên tâm; chỉ cần nhớ thứ tự: muốn nhìn ra thì tắt đèn trong, muốn kín đáo thì kéo rèm trước khi bật đèn.
Rèm cho mảng kính lớn: loại nào làm gì
Rèm là công cụ chính để điều chỉnh mảng kính. Mỗi loại có việc riêng, và căn nhà tốt thường có hơn một lớp:
- Rèm voan mỏng: lọc bớt chói ban ngày, giữ được ánh sáng, nhưng ban đêm có đèn vẫn lộ bóng người bên trong.
- Rèm vải dày hoặc rèm cản sáng: che kín buổi tối, giữ ấm thêm cho phần nhà sát kính, chặn nắng sớm cho người cần ngủ.
- Mành tre, mành gỗ phía ngoài: chặn nắng từ trước khi chạm kính, làm trong nhà mát hơn rèm bên trong, nhưng cần cuốn lên khi có gió lớn.
- Mảng kính trên cao gần đỉnh hồi thường không có rèm vì khó với tới; ánh sáng từ đó vẫn vào sớm, người nhạy sáng nên mang theo bịt mắt.
- Rèm gác lửng riêng: nếu có, cho người ngủ trên gác một khoảng tối và riêng hơn, dù không cách âm.
Nếu nhận nhà mà thấy rèm thiếu, rách hay không kéo kín, nhắn chủ nhà ngay lúc mới đến thay vì chờ tới tối. Thường họ có sẵn rèm thay hoặc cách xử lý tạm.
Khi trả nhà, kéo rèm về đúng trạng thái lúc nhận, thường là mở để nhà thoáng. Rèm dày để kéo kín nhiều ngày ở nơi ẩm dễ có mùi, chủ nhà sẽ cảm ơn nếu khách nhớ điều này.
Kính lớn và an toàn: va chạm, gió giật, trẻ nhỏ
Mảng kính lớn trong suốt có thể làm người lạ nhà, nhất là trẻ nhỏ, tưởng là lối đi trống. Kính sạch sáng, ban ngày, chạy nhanh ra hiên là kiểu va chạm hay gặp. Nếu cửa kính trượt mở ra hiên, nên để ý khi nó đóng một nửa. Nhiều chủ nhà dán một dải dấu ngang tầm mắt; nếu không có, nhắc cả nhóm và trẻ con ngay khi tới.
Khi có giông gió, cửa kính mở hé có thể bị gió giật đập mạnh vào khung. Đóng và chốt cửa kính trước khi trời chuyển. Không dựa đồ nặng, không để trẻ đập tay hay ném đồ chơi vào mặt kính. Chuyên mục an toàn trong căn nhà nghỉ trên trang có bài kỹ hơn về kính và lan can.
Cuối cùng, mảng kính lớn là thứ khiến căn A-frame đẹp và dễ ở. Hiểu nó một chút, kéo rèm đúng lúc, mở cửa đúng giờ, anh chị sẽ có được cái hay của ánh sáng mà không phải chịu nóng, lạnh hay ngại ngùng. Muốn xem những căn có mặt kính đầu hồi đang nhận khách, có thể tham khảo ảnh thật tại TaDungVilla.com.
Câu hỏi thường gặp
Cửa kính đầu hồi có làm nhà A-frame nóng không?
Vào những giờ nắng chiếu thẳng, nhất là chiều nếu đầu hồi quay tây, phần nhà sau kính nóng lên rõ vì nắng đi vào dễ mà nhiệt khó thoát ra. Kéo rèm sáng màu, hạ mành ngoài kính và mở ô cửa trên cao là đủ để dịu lại.
Ban đêm đứng gần kính thấy lạnh có bình thường không?
Bình thường. Kính một lớp mất nhiệt nhanh hơn vách và mái có cách nhiệt, nên mặt kính lạnh và tạo dòng khí lạnh trượt xuống sàn. Kéo rèm dày trước khi ngủ và kê giường xa kính sẽ ấm hơn nhiều.
Buổi tối bật đèn thì người ngoài có nhìn vào được không?
Có. Khi trong sáng ngoài tối, mảng kính như trong suốt và người ở ngoài thấy rõ bên trong, kể cả trên gác. Hãy kéo rèm trước khi bật đèn, dùng đèn nhỏ ở góc, và thay đồ ở chỗ khuất khỏi tầm kính.
Nắng sớm chiếu vào gác lửng có chói không?
Nếu đầu hồi quay về hướng đông, nắng sớm chiếu thẳng lên gác từ lúc trời mới sáng. Người thích dậy sớm sẽ thích, người cần ngủ thêm nên hỏi rèm gác có kéo kín không hoặc mang theo bịt mắt.
Có nên để điện thoại, sạc dự phòng gần cửa kính không?
Không nên để trong chỗ nắng chiếu sau kính nhiều giờ, vì chỗ đó nóng hơn hẳn phần còn lại của nhà. Pin, thuốc, mỹ phẩm, đồ ăn dễ chảy nên cất ở chỗ râm, sâu trong nhà.
Làm sao tránh va vào cửa kính trong suốt?
Nhắc cả nhóm, nhất là trẻ nhỏ, ngay khi tới rằng mặt nào là kính. Để ý cửa kính trượt khi đóng một nửa. Nếu kính chưa có dấu ở tầm mắt, có thể dán tạm một miếng giấy nhỏ rồi gỡ đi khi trả nhà.