Đồi quanh hồ Tà Đùng gần như không có đèn đường, nên sau khi trời tối, lối vào nhà nghỉ chỉ sáng bằng đèn của chính khuôn viên và đèn khách mang theo. Trước khi chọn căn, hỏi chủ nhà lối từ chỗ để xe lên nhà có đèn suốt không, đèn bật bằng công tắc, hẹn giờ hay cảm biến. Mỗi người trong đoàn nên có một chiếc đèn riêng, tốt nhất là đèn đội đầu để hai tay rảnh. Khi đi bậc, soi vào mép bậc ngay trước chân, đi chậm, và tắt bớt đèn hiên khi không dùng để côn trùng không kéo về và giấc ngủ không bị ánh sáng làm phiền.
Ban ngày, lối vào là một phần cảnh vườn đồi. Ban đêm, nó thành một dải tối giữa những khối cây đen, mỗi bậc chỉ hiện ra khi có ánh đèn rọi vào. Bài này nói về ánh sáng trên lối đi quanh căn nhà: có gì, thiếu gì, mang gì theo, và dùng ra sao cho vừa đủ.
Đêm trên đồi quanh hồ tối thế nào
Người quen thành phố thường không hình dung được một đêm không trăng ở vùng đồi tối tới đâu. Không có đèn đường, không có ánh sáng hắt lên từ phố, những ngọn đèn nhà dân thưa và xa. Ra khỏi vùng sáng của đèn hiên vài bước là không còn thấy mặt đất, chỉ thấy bóng đen của cây cà phê, cây ăn trái hai bên lối.
Sương đêm làm mọi thứ khó hơn. Khi sương xuống dày, ánh đèn pin rọi thẳng ra trước bị hơi nước phản lại thành một màn sáng trắng, mắt loá mà mặt đất vẫn mờ. Đèn càng mạnh, màn trắng càng dày. Người đi đêm ở vùng đồi hay cầm đèn thấp, gần mặt đất, chính vì vậy.
Đêm có trăng thì khác, lối đi hiện rõ hơn nhiều, đôi khi không cần đèn ở đoạn bằng. Nhưng trăng không phải đêm nào cũng có, mây và sương lại hay che. Lên kế hoạch cho đêm tối nhất là cách an toàn; đêm sáng trăng là phần thưởng thêm.
Bóng tối cũng làm sai lệch cảm giác khoảng cách. Một đoạn lối ban ngày đi vài phút, ban đêm có cảm giác dài gấp đôi; một bậc thấp trông như bằng phẳng, một rãnh nước nông trông như hố sâu. Người lần đầu đi lối vào trong đêm hay bước dè dặt quá hoặc bước hụt, nên đi lối đó ít nhất một lần lúc trời sáng trước khi phải đi lúc tối.
Các kiểu đèn lối đi hay gặp trong khuôn viên
Đèn trụ thấp dọc lối. Những trụ đèn ngang gối đặt dọc lối, chiếu xuống mặt đường. Đây là kiểu dễ đi nhất vì soi đúng chỗ chân đặt, không chói mắt. Thường bật bằng công tắc chung hoặc hẹn giờ.
Đèn năng lượng mặt trời cắm đất. Rẻ, không cần kéo dây, nên rất phổ biến. Ánh sáng thường yếu, chỉ đủ đánh dấu mép lối chứ không soi rõ bậc, và phụ thuộc nắng ban ngày.
Đèn gắn ở bậc hay tay vịn. Một dải đèn nhỏ gắn dưới mặt bậc hoặc dọc tay vịn, cho thấy rõ từng mép bậc. Gặp ở những khuôn viên làm kỹ, rất hợp với cầu thang gỗ dốc.
Đèn cảm biến chuyển động. Tự bật khi có người đi qua, tắt sau một lúc. Tiết kiệm và không sáng cả đêm, nhưng có khi bật chậm một nhịp, người đi đã bước vào chỗ tối mới sáng, hoặc tắt khi người còn đứng yên giữa lối.
Đèn hiên và đèn cổng. Sáng một vùng quanh cửa và quanh chỗ để xe, giúp định hướng từ xa, nhưng không soi được đoạn giữa. Lối dài mà chỉ có hai đầu sáng thì đoạn giữa vẫn là chỗ tối nhất.
Dây đèn trang trí. Dây bóng nhỏ treo trên cây hay dọc mái hiên cho không khí ấm, chụp ảnh đẹp, nhưng ánh sáng tán ra mọi phía, ít khi đủ để thấy rõ mặt bậc dưới chân.
Đèn năng lượng mặt trời sau những ngày mưa
Nhiều khuôn viên quanh hồ dùng đèn năng lượng mặt trời cho lối đi, vì không phải kéo dây điện xuyên qua sườn đồi. Ngày nắng, đèn sạc đầy, tối sáng được khá lâu. Nhưng sau một hai ngày mưa dầm, trời âm u, đèn sạc không đủ, có khi chỉ sáng le lói một lúc đầu hôm rồi tắt hẳn trước nửa đêm.
Đáng lo là những ngày mưa lại chính là lúc lối đi trơn nhất và cần ánh sáng nhất. Khách thấy đêm đầu đèn sáng đẹp, yên tâm, đêm thứ hai sau ngày mưa thì đi ra lối đã tối om. Tấm pin bám bụi đỏ, bám lá khô cũng làm đèn yếu dần mà không ai để ý.
Vì thế, đừng coi đèn năng lượng mặt trời là đèn chính của lối đi trong mùa mưa. Hỏi chủ nhà lối có đèn điện lưới không, hay chỉ có đèn năng lượng mặt trời. Nếu chỉ có loại sau, đèn mang theo của mỗi người trở thành thứ bắt buộc, không còn là phòng hờ.
Đèn mang theo: đèn pin, đèn đội đầu hay điện thoại
Đèn điện thoại tiện vì ai cũng có, nhưng dùng nó trên lối dốc có ba cái dở: một tay phải cầm máy, pin điện thoại hao nhanh đúng lúc cần liên lạc, và rơi máy trên bậc đá thì vừa hỏng máy vừa mất đèn giữa đường. Nó chỉ nên là đèn dự phòng cuối cùng.
Đèn đội đầu là lựa chọn của người hay đi đêm. Hai tay rảnh để bám tay vịn, xách đồ, dắt trẻ; ánh sáng luôn theo hướng mắt nhìn. Loại có chế độ sáng yếu và ánh vàng ấm dễ chịu hơn trong sương, ít loá hơn ánh trắng gắt. Đèn pin cầm tay thì soi xa tốt, hợp để người đi trước rọi đường cho cả nhóm.
Mỗi người trong đoàn nên có một chiếc đèn riêng, kể cả trẻ lớn. Để đèn ở chỗ cố định: một chiếc trên đầu giường, một chiếc ở cửa ra vào, một chiếc trong xe. Mang thêm pin hay dây sạc cho đèn. Một chiếc đèn nhỏ treo trong phòng tắm cũng hữu ích nếu đêm phải dậy mà điện chập chờn.
Soi đèn thế nào khi đi bậc thang trong đêm
Trên lối bậc, soi vào mép bậc ngay trước chân, không soi xa phía trước. Mắt cần thấy chỗ bàn chân sắp đặt xuống, mép bậc ở đâu, có rễ cây hay vũng nước không. Lúc lên dốc, ánh đèn gần mặt bậc cho thấy rõ chiều cao từng bậc; lúc xuống, soi hơi xa hơn một chút, khoảng hai ba bậc phía dưới, để chân biết trước nhịp.
Đi theo nhóm, người đầu tiên cầm đèn mạnh soi đường, người cuối cùng cũng nên có đèn để không ai bị bỏ lại trong tối. Không quay đèn đội đầu vào mặt người đối diện khi nói chuyện; ánh đèn chói làm người kia mất thị lực trong tối mấy giây, đúng lúc đang đứng trên bậc.
Khi sương dày, hạ đèn thấp, gần đầu gối, hoặc chuyển sang chế độ sáng yếu. Ánh sáng thấp đi xuyên lớp sương sát mặt đất tốt hơn ánh sáng rọi từ ngang mắt. Đi chậm hơn ban ngày, bước ngắn, bám tay vịn, dù đã đi lối đó nhiều lần vào ban ngày.
Ánh sáng, côn trùng và giấc ngủ
Ánh đèn ban đêm ở vùng đồi hút côn trùng rất nhanh: thiêu thân, bướm đêm, bọ cánh cứng bay về quanh đèn hiên, có đêm dày đặc. Mở cửa ra vào khi đèn hiên đang sáng là mời cả đàn bay vào nhà. Thói quen tốt là tắt đèn hiên trước khi mở cửa, hoặc chỉ bật đèn hiên lúc có người đi về, xong thì tắt.
Đèn lối đi để sáng cả đêm cũng có thể rọi thẳng vào cửa sổ phòng ngủ, nhất là ở nhà vách kính hay nhà có cửa sổ thấp sát lối. Người khó ngủ sẽ thấy rõ chuyện này. Hỏi chủ nhà công tắc đèn lối đi ở đâu, có thể tắt bớt sau giờ cả đoàn đã vào nhà không, còn đèn nào phải để sáng vì lý do an toàn.
Cách cân bằng là để một ngọn đèn nhỏ, ánh vàng, ở chỗ cần nhất, như đầu cầu thang hay lối ra phòng tắm tách ngoài, và tắt những đèn còn lại. Kéo rèm phòng ngủ phía có đèn. Đủ sáng để không ai vấp ngã khi phải ra ngoài, đủ tối để cả nhà ngủ yên và côn trùng không kéo về quanh cửa.
Khi đèn lối đi tắt giữa đêm
Ở vùng quê, điện có lúc chập chờn hay mất hẳn trong cơn giông. Đèn hẹn giờ có thể tắt trước khi người cuối cùng về tới. Đèn cảm biến có thể hỏng một bóng đúng ở đoạn dốc nhất. Khi lối vào bỗng tối, việc đầu tiên là dừng lại, đứng yên tại chỗ, bật đèn mang theo, rồi mới đi tiếp.
Nếu đang ở trong nhà mà lối ngoài tối hẳn, hạn chế ra ngoài nếu không cần. Việc gì để được tới sáng thì để. Nếu phải ra, đi hai người, mỗi người một đèn, đi chậm. Chuyện mất điện trong căn nhà, nước, sạc pin khi mất điện đã có bài riêng ở chuyên mục an toàn; ở đây chỉ là đoạn lối ngoài trời.
Sáng hôm sau, báo chủ nhà đèn nào tắt, đèn nào hỏng, công tắc nào không ăn. Chủ nhà ở xa căn nhà ít khi tự biết đèn lối vào của khách tắt lúc nửa đêm. Một lời báo giúp đêm sau của chính đoàn mình, và của những khách tiếp theo, an toàn hơn.
Người lớn tuổi và trẻ nhỏ đi lối trong đêm
Mắt người lớn tuổi cần nhiều ánh sáng hơn để thấy rõ cùng một mép bậc, và quen với bóng tối chậm hơn người trẻ. Bước từ căn phòng sáng ra hiên tối, người trẻ vài giây đã thấy lối, người lớn tuổi có khi cần lâu hơn nhiều. Vì vậy, khi đưa ông bà đi đêm, dừng lại ở hiên một lúc cho mắt quen, rồi mới bước xuống bậc.
Người đi cùng ông bà nên cầm đèn soi vào chân của ông bà, không phải chân mình, và đi phía dưới dốc để đỡ khi cần. Nếu lối dài, cách đơn giản hơn cả là sắp xếp để ông bà về nhà trước khi trời tối hẳn, ăn tối ở căn nhà hoặc ở chỗ gần xe, hạn chế những lượt đi đêm không cần thiết.
Trẻ nhỏ thì hay sợ tối, lại thích cầm đèn chạy lên trước. Cho trẻ một chiếc đèn nhỏ riêng để trẻ thấy mình có phần, nhưng người lớn vẫn nắm tay và đi sát. Không để trẻ chạy trên bậc trong đêm, kể cả khi lối có đèn. Ban đêm, khoảng cách và độ cao khó đoán hơn ban ngày, với trẻ con càng khó hơn.
Câu hỏi thường gặp
Lối vào nhà nghỉ trên đồi ở Tà Đùng có đèn không?
Tuỳ khuôn viên. Có nơi có đèn trụ thấp hay đèn gắn bậc suốt lối, có nơi chỉ có đèn hiên, đèn cổng hoặc đèn năng lượng mặt trời. Hỏi chủ nhà lối từ chỗ để xe lên nhà có đèn suốt không và bật bằng gì.
Nên mang đèn gì khi ở nhà nghỉ trên đồi?
Mỗi người một chiếc đèn riêng, tốt nhất là đèn đội đầu để hai tay rảnh bám tay vịn, xách đồ. Thêm một đèn pin cầm tay để người đi trước soi đường. Đèn điện thoại chỉ nên là đèn dự phòng.
Vì sao đèn năng lượng mặt trời ở lối đi tắt sớm?
Sau những ngày mưa hay trời âm u, tấm pin sạc không đủ nên đèn chỉ sáng một lúc đầu hôm. Tấm pin bám bụi đỏ, lá khô cũng làm đèn yếu dần. Mùa mưa đừng coi đó là đèn chính.
Đi bậc thang ban đêm soi đèn thế nào?
Soi vào mép bậc ngay trước chân khi lên, soi xa hơn vài bậc khi xuống. Khi sương dày, hạ đèn thấp hoặc dùng chế độ sáng yếu để đỡ loá. Đi chậm, bước ngắn, bám tay vịn.
Làm sao để côn trùng không bay vào nhà vì đèn?
Tắt đèn hiên trước khi mở cửa ra vào, chỉ bật lúc có người đi về rồi tắt, giữ cửa lưới đóng. Ánh vàng ấm thường ít hút côn trùng hơn ánh trắng.
Đèn lối đi chiếu vào phòng ngủ thì làm sao?
Hỏi chủ nhà công tắc ở đâu và đèn nào có thể tắt sau khi cả đoàn đã vào nhà. Giữ một đèn nhỏ ở chỗ cần nhất như đầu cầu thang, kéo rèm phía có đèn để ngủ yên.