Khi mưa, đất đỏ quanh nhà nghỉ trên đồi ở Tà Đùng chuyển rất nhanh từ cứng sang dẻo và trơn, bám dày dưới đế giày, làm lối đi lên nhà, lối ra chỗ để xe và lối dạo quanh vườn khó đi hơn hẳn. Để đi lại an toàn, cần giày có đế gai mềm hoặc ủng, bước ngắn, tránh đi vội xuống dốc, bám tay vịn, và để giày bùn ngoài hiên. Có những lúc mưa to, việc tốt nhất là ở yên trong nhà chờ mưa ngớt.
Vùng hồ Tà Đùng có mùa mưa rõ, những buổi chiều mưa dầm hay cơn mưa rào nặng hạt là chuyện thường. Bài này không bàn khí hậu hay mùa đi, mà chỉ nói về mấy chục mét lối đi quanh căn nhà nghỉ, chỗ mà khách đi lại nhiều lần nhất trong ngày và cũng là chỗ dễ trượt ngã nhất.
Vì sao đất đỏ quanh hồ trơn như vậy khi mưa
Đất đỏ ở vùng cao nguyên phần nhiều là đất mịn, giữ nước tốt. Khi khô, đất nén lại cứng, đi rất êm. Khi mưa, lớp mặt ngấm nước thành một lớp bùn mỏng, dẻo, trơn như xà phòng, trong khi lớp dưới vẫn còn cứng. Chân đặt lên lớp mặt trơn trượt trên lớp dưới cứng, đó là lúc người ta ngã.
Đất đỏ ướt còn bám rất dai vào đế giày. Đi vài bước, đế giày đã dày lên một lớp bùn, gai đế bị lấp kín, giày gần như thành đế trơn. Càng đi, càng trơn. Người quen đi đồi hay dừng lại cạo bùn ở đế giày vào cạnh bậc hay vào cỏ trước khi đi tiếp.
Sau mưa, lối đất không khô ngay. Chỗ có nắng có thể khô sau vài giờ, chỗ khuất dưới tán cây, sát sườn đồi có khi ướt tới ngày hôm sau. Vì thế, kể cả khi trời đã tạnh, đừng nghĩ lối đi đã an toàn như lúc khô.
Giày dép cho mùa mưa ở nhà trên đồi
Giày có đế gai mềm. Giày thể thao hay giày đi bộ có đế cao su mềm, gai sâu bám đất tốt hơn hẳn đế nhựa cứng hay đế bằng. Gai càng thưa thì bùn càng dễ rơi ra, đỡ bị lấp.
Ủng cao su. Ủng là lựa chọn của người địa phương cho mùa mưa. Không lo bùn bắn vào, rửa nhanh. Ủng đế bằng thì vẫn trơn, nên chọn loại có gai.
Dép quai hậu có đế bám. Hợp cho việc đi lại ngắn quanh nhà, ra hiên, ra xe. Chân ướt nhưng khô nhanh, dép bùn rửa dễ. Tránh dép tông kẹp ngón, rất dễ tuột trên đất trơn.
Tránh giày da, giày đế bằng. Giày da đế bằng, giày búp bê, giày lười rất trơn trên đất ướt và bậc gỗ, lại hỏng nhanh khi dính bùn đỏ.
Mang hai đôi. Một đôi để đi ngoài, một đôi khô để đi trong nhà hay khi ra ngoài lần sau. Giày ướt ở cao nguyên lâu khô, nhất là những ngày mưa liên tục.
Cách bước trên lối đất đỏ ướt
Đi lên dốc ướt thường dễ hơn đi xuống. Khi lên, bước ngắn, đặt cả bàn chân, người hơi đổ về trước. Nếu lối có bậc, đặt chân vào phần trong của bậc, sát sườn đồi, nơi đất thường chắc hơn mép bậc.
Khi xuống, bản năng là ngả người ra sau, nhưng chính tư thế đó dễ làm trượt ngã ngồi. Cách an toàn hơn: đầu gối hơi chùng, trọng tâm hơi đổ về trước, bước ngắn, đi chéo dốc nếu lối đủ rộng. Mắt nhìn chỗ sắp đặt chân, không nhìn xa. Tay để tự do để giữ thăng bằng hoặc bám tay vịn, đừng cầm đồ ở cả hai tay.
Tránh bước lên những chỗ trông có vẻ chắc nhưng thật ra trơn hơn: rễ cây lộ trên mặt đất, phiến đá phẳng, tấm ván ướt, vũng nước đọng. Bãi cỏ bên mép lối thường bám chân tốt hơn đất trần, nếu không quá dốc. Đi theo hàng một, cách nhau vài bước, để nếu người trước trượt thì không kéo người sau theo.
Mang đồ và bế trẻ trên lối trơn
Lúc khó nhất là khi phải mang đồ hay bế con đi trên lối trơn. Hai tay bận thì không bám được tay vịn, không giữ thăng bằng được khi trượt. Mưa xuống, nên chia đồ thành nhiều lượt nhẹ thay vì một lượt nặng. Đeo ba lô trên lưng tốt hơn xách túi bên tay.
Bế trẻ nhỏ xuống dốc ướt, nên dùng địu để hai tay rảnh, hoặc nhờ người khác cầm đồ để một tay bế con, một tay bám tay vịn. Trẻ lớn hơn tự đi thì nắm tay, đi phía trong sát sườn đồi, người lớn đi phía ngoài. Không để trẻ chạy trên lối ướt, dù trẻ rất thích lội bùn.
Nếu cần lấy đồ từ xe giữa cơn mưa, thử chờ mưa ngớt. Phần lớn cơn mưa ở vùng đồi đến nhanh và cũng ngớt sau một lúc. Vài phút chờ đỡ hơn một cú trượt ngã với túi đồ trên tay.
Giữ căn nhà khỏi bùn đỏ
Một ngày mưa, cả đoàn đi ra đi vào vài lần là bùn đất đỏ theo giày vào nhà, dính lên sàn gỗ, thảm, chăn. Đất đỏ bám dai, để khô càng khó lau. Thói quen đơn giản nhất là để giày ngoài hiên, có mái che. Hỏi chủ nhà có kệ giày, có dép đi trong nhà không.
Nhiều căn có vòi nước hay xô nước ở chân hiên để rửa giày và chân. Rửa ngay khi về, trước khi bùn khô. Không có vòi thì một thanh gỗ hay cạnh bậc để cạo bớt bùn ở đế cũng đỡ nhiều. Áo mưa, áo khoác ướt treo ở hiên hay ở góc riêng gần cửa, không mang vào phòng ngủ.
Trong nhà, trải một tấm khăn cũ hay thảm chùi chân ở cửa. Nếu lỡ mang bùn vào, để khô rồi quét đi thường dễ hơn lau khi còn ướt, vì lau ướt làm bùn đỏ loang rộng. Giữ được căn nhà sạch, cả đoàn ở thoải mái hơn, và khi trả nhà chủ nhà cũng vui.
Mưa cỡ nào thì làm gì
Gợi ý theo cảm nhận, không phải số đo khí tượng. Mỗi cơn mưa mỗi khác; quan sát lối đi thực tế quanh căn nhà là chính.
| Tình trạng | Lối đất | Nên làm |
|---|---|---|
| Mưa phùn, sương ướt | Mặt hơi trơn | Đi bình thường, giày đế bám, bám tay vịn khi xuống |
| Mưa vừa vài giờ | Trơn, bùn mỏng | Hạn chế đi lại, chia đồ nhẹ, không để trẻ chạy |
| Mưa to, nước chảy thành dòng trên lối | Rất trơn, có chỗ xói | Ở yên trong nhà, chỉ ra khi thật cần |
| Vừa tạnh | Còn trơn, chỗ khuất ướt lâu | Chờ thêm, đi chậm, tránh chỗ dưới tán cây |
| Giông, có sét | Không quan trọng | Ở trong nhà, không ra lối đi trống trên đồi |
Khi có giông, sét là mối lo lớn hơn trơn trượt; không đi ra ngoài trên sườn đồi trống. Chuyện an toàn của căn nhà khi giông sét có ở chuyên mục "An toàn trong căn nhà nghỉ" trên trang này.
Lúc nào nên ở yên trong nhà, và khi ra lại sau mưa lớn
Có những buổi chiều mưa to, nước chảy thành dòng trên lối đi, đất đỏ trôi theo. Lúc đó, đi lại trên lối dốc không chỉ trơn mà còn có thể gặp chỗ đất bị xói, bậc bị trôi. Cách tốt nhất là ở yên trong nhà, chờ mưa ngớt rồi mới ra.
Đoàn có kế hoạch đi ăn tối bên ngoài nên tính trước: mưa to thì ăn tối ở nhà, nếu căn có bếp và đồ ăn dự trữ. Mang theo ít đồ khô, mì, trứng, bánh mì giúp đoàn không bị kẹt khi trời mưa. Mưa ở vùng đồi thường không kéo dài cả đêm, nhưng cũng không nên cố ra ngoài khi đang to.
Ở trong nhà vào chiều mưa không phải là mất một buổi. Ngồi bên cửa sổ nghe mưa trên mái, đọc sách, uống trà là một phần của kỳ nghỉ ở nhà trên đồi mà nhiều người nhớ lâu. Căn nhà đủ ấm, đủ chỗ ngồi sẽ làm buổi đó dễ chịu; lối vào an toàn thì chờ trời tạnh.
Một trận mưa lớn trên sườn đồi có thể làm lối đi đổi khác chỉ sau một buổi chiều. Nước chảy xói một rãnh ngang qua lối, đất dưới một bậc bị cuốn đi làm bậc chênh vênh, cành cây gãy nằm chắn đường, sỏi trôi xuống phủ một lớp lạo xạo trên bậc bê tông. Lối đã đi quen buổi sáng có thể không còn như cũ.
Sau mưa, người ra ngoài đầu tiên nên đi chậm và nhìn kỹ, như đi một lối mới. Dẫm thử bậc gỗ, bậc đá xem có lung lay không trước khi dồn sức. Tránh bước sát mép lối phía dốc trống, nơi đất có thể đã mềm. Thấy chỗ hỏng thì báo cho cả đoàn và cho chủ nhà, đừng tự đào đắp hay kê lại.
Chủ nhà ở vùng đồi thường quen chuyện này và có người sửa lối sau mưa. Việc của khách chỉ là nhận ra và báo sớm, để người đi sau không bước hụt. Nếu chỗ hỏng nằm trên lối duy nhất ra xe, hỏi chủ nhà có lối vòng nào khác không, hơn là cố đi qua lúc đất còn ướt.
Nếu đoàn định trả nhà vào sáng hôm sau một đêm mưa lớn, nên ra xem lối từ chiều hôm trước hoặc sáng sớm, khi còn đủ thời gian để chủ nhà xử lý hay để đổi cách mang đồ. Phát hiện bậc hỏng lúc tay đang ôm vali đi xuống là muộn nhất.
Lối ra phòng tắm, bếp ngoài và khu chung khi mưa
Ở một số căn nhà nghỉ trên đồi, không phải mọi thứ đều nằm dưới một mái. Phòng tắm có thể là một gian nhỏ cạnh nhà, bếp hay khu ăn chung ở một gian khác, chỗ để xe ở dưới chân dốc. Ngày nắng, đi lại giữa các gian là chuyện vui; ngày mưa, mỗi lần đi tắm hay đi lấy nước là một lần ra ngoài trời ướt.
Trước khi chọn căn vào mùa mưa, hỏi chủ nhà giữa các gian có lối đi có mái che không, lối đó lát gì. Một lối có mái và lát bê tông nhám khác hẳn một lối đá đặt trên cỏ không che. Nếu không có mái, để sẵn một đôi dép đế bám và một chiếc ô ngay cửa, dành riêng cho việc qua lại giữa các gian.
Đêm mưa, lối ra phòng tắm tách ngoài là chỗ đáng lo nhất, vì người ta đi trong lúc còn ngái ngủ, mắt chưa quen tối. Để một ngọn đèn nhỏ ở hiên sáng suốt đêm, hoặc để đèn pin ngay đầu giường. Người lớn tuổi nên có người đi cùng nếu lối có bậc. Căn có phòng tắm trong nhà là lựa chọn yên tâm hơn cho đoàn hay phải dậy đêm.
Câu hỏi thường gặp
Đi giày gì khi ở nhà nghỉ trên đồi Tà Đùng mùa mưa?
Giày thể thao hay giày đi bộ đế cao su mềm có gai sâu, ủng cao su có gai, hoặc dép quai hậu đế bám cho đi lại ngắn. Tránh giày da, giày đế bằng và dép tông kẹp ngón. Nên mang thêm một đôi khô dự phòng.
Vì sao đất đỏ ướt lại trơn như vậy?
Đất đỏ mịn, khi mưa lớp mặt ngấm nước thành bùn mỏng dẻo nằm trên lớp đất dưới còn cứng, chân dễ trượt. Bùn còn bám dày dưới đế, lấp gai giày, làm giày gần như thành đế trơn.
Đi xuống dốc trơn nên bước thế nào?
Đầu gối hơi chùng, trọng tâm hơi đổ về trước, bước ngắn, đặt cả bàn chân, nhìn chỗ đặt chân và bám tay vịn. Đi chéo dốc nếu lối rộng. Tránh ngả người ra sau vì đó là tư thế dễ ngã ngồi nhất.
Làm sao giữ nhà sạch khi cả đoàn đi mưa về?
Để giày ngoài hiên có mái che, rửa giày và chân ở vòi nước ngoài nếu có, treo áo mưa ở góc gần cửa, trải thảm chùi chân. Bùn lỡ vào nhà thì để khô rồi quét, đỡ loang hơn lau ướt.
Mưa vừa tạnh đã đi lại an toàn chưa?
Chưa hẳn. Lối đất ở chỗ khuất nắng, dưới tán cây, sát sườn đồi có thể ướt tới hôm sau. Đi chậm, tránh rễ cây, đá phẳng, ván ướt, và vẫn bám tay vịn khi xuống dốc.
Mang trẻ nhỏ đi trên lối trơn thế nào?
Dùng địu để hai tay rảnh, hoặc nhờ người khác cầm đồ để một tay bám tay vịn. Trẻ tự đi thì nắm tay, đi phía trong sát sườn đồi. Không để trẻ chạy trên lối ướt.