Ở Tà Đùng, căn nhà nằm thấp sát mép nước và căn nằm cao trên lưng đồi, dù trong cùng một khuôn viên, cho hai kiểu ở khá khác nhau. Căn thấp thường gần nước, nghe tiếng nước, nhưng sáng sớm sương và hơi ẩm dày hơn, muỗi nhiều hơn, đồ phơi lâu khô, và cần trông trẻ kỹ vì mép hồ ở ngay cạnh. Căn cao thường khô và thoáng hơn, gió mạnh hơn, xa nước hơn, nhưng lối lên dài và dốc hơn. Đoàn có trẻ nhỏ biết bò, biết chạy thường yên tâm hơn ở căn cách xa mép nước; đoàn có ông bà, người đau gối thường cần căn ít bậc, dù căn đó ở đâu.
Bài này đặt hai vị trí cạnh nhau, không phải để nói vị trí nào tốt hơn, mà để anh chị biết mỗi vị trí kèm theo những gì trong sinh hoạt hằng ngày. Chuyện khung nhìn ra hồ đẹp ra sao đã có những trang khác bàn; ở đây chỉ nói căn nhà ở vị trí đó sống ra sao.
Trong một khuôn viên, vị trí căn nhà là một lựa chọn riêng
Nhiều khuôn viên nhà nghỉ quanh hồ trải từ mép nước lên lưng đồi, với vài căn rải rác ở các độ cao khác nhau. Khi đặt, khách hay chọn theo kiểu nhà, theo số phòng, theo ảnh, mà ít khi hỏi căn đó nằm ở đâu trên sườn. Hai căn cùng kiểu, cùng nội thất, một căn sát nước, một căn trên cao, cho hai trải nghiệm khác nhau đáng kể.
Khác biệt không chỉ là leo bao nhiêu bậc. Không khí quanh căn nhà, độ ẩm trong phòng, số muỗi buổi tối, tiếng động ban đêm, cả việc trông trẻ đều thay đổi theo độ cao và khoảng cách tới mặt nước. Những điều này ảnh ít khi cho thấy, nên phải hỏi hoặc hiểu trước.
Khi chủ nhà còn nhiều căn trống, đừng ngại hỏi: căn nào gần nước nhất, căn nào cao nhất, căn nào ít bậc nhất. Rồi đặt câu trả lời cạnh đoàn mình: có ai ngủ nông, có trẻ nhỏ, có người sợ muỗi, có người yếu chân. Vị trí hợp nhất thường hiện ra rất nhanh.
Lối đi: xuống thì nhẹ, lên mới mệt
Căn gần mặt nước không phải lúc nào cũng dễ đi. Đường thôn quanh hồ thường chạy ở lưng chừng hoặc trên cao, chỗ để xe ở cạnh đường, còn căn sát nước nằm dưới thấp. Lúc tới, cả đoàn đi xuống, thấy nhẹ nhàng. Mỗi lần ra xe, đi ăn ngoài, và ngày trả nhà, cả đoàn lại leo lên, lần này mang theo đồ.
Căn cao trên đồi thì ngược lại, có khi lối xe đi vòng lên được tới gần, có khi phải leo một đoạn dài từ chỗ đỗ. Căn ở lưng chừng, ngang tầm đường thôn, thường là căn dễ đi nhất, vì xe đỗ gần mà ít bậc.
Vì vậy, khi hỏi về lối đi, đừng chỉ hỏi "có dốc không", mà hỏi căn đó nằm cao hơn hay thấp hơn chỗ để xe, và đi bộ bao lâu. Người đau gối thấy đi xuống mệt hơn đi lên; người yếu tim, yếu phổi thì ngược lại. Biết chiều dốc giúp mỗi người tự đoán sức mình.
Sương sớm, hơi ẩm và đồ phơi
Đêm ở vùng hồ, không khí lạnh hơn và nặng hơn thường dồn xuống chỗ thấp, nhất là những đêm trời quang, lặng gió. Sát mép nước, hơi nước từ mặt hồ góp thêm. Kết quả là những buổi sáng sương dày ở ven hồ hơn ở lưng đồi, có khi căn thấp chìm trong sương trắng trong khi căn cao đã thấy nắng.
Với người ở, điều đó nghĩa là căn thấp ẩm hơn: chăn gối sáng ra hơi lạnh tay, quần áo phơi ngoài hiên lâu khô, giày ướt khó khô qua đêm, sàn gỗ hiên ướt sương tới gần trưa. Căn cao thường khô ráo hơn, gió thổi mang hơi ẩm đi nhanh, nhưng cũng vì gió mà lạnh hơn về đêm.
Không có số đo chung cho mọi khuôn viên, vì địa hình mỗi nơi một khác. Chuyện vì sao sương và hơi ẩm vào nhà, làm chăn nồm, có bài riêng ở chuyên mục nhiệt và ẩm. Ở đây chỉ nhắc: ở căn thấp gần nước, mang thêm quần áo khô dự phòng và túi đựng đồ ướt; hỏi chủ nhà có chỗ phơi đồ có mái che hay máy sấy không.
Côn trùng ven nước và trên lưng đồi
Muỗi đẻ ở nước đọng, và quanh mép hồ có nhiều chỗ như vậy: vũng nước trong bãi bùn, đám cỏ ngập ven bờ, chỗ nước lặng giữa đá. Căn sát nước vì thế thường có nhiều muỗi hơn vào lúc chiều tối và sáng sớm. Ếch nhái, côn trùng nước cũng nhiều hơn, với cả tiếng kêu suốt đêm.
Căn cao trên đồi, có gió thổi, thường ít muỗi hơn, nhưng không phải không có. Ở đó, côn trùng hay đến theo ánh đèn: bướm đêm, thiêu thân, bọ cánh cứng bay từ vườn cây quanh đồi. Kiến và côn trùng bò từ vườn vào nhà thì vị trí nào cũng gặp, nhất là nhà sàn gỗ thấp chạm đất.
Ở căn nào cũng nên kiểm tra lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào, mùng ngủ có kín không. Căn gần nước thì mang thêm kem chống muỗi, mặc áo dài tay khi ngồi hiên lúc chạng vạng. Không đốt nhang muỗi cạnh vách gỗ hay rèm; chuyện lửa trong nhà gỗ đã có bài riêng ở chuyên mục an toàn.
Tiếng động: nước, đường thôn và gió
Căn sát nước nghe được những âm thanh của mặt hồ: nước vỗ nhẹ vào bờ khi có gió, tiếng ếch nhái, tiếng chim nước sáng sớm. Có nơi gần bến, sáng sớm nghe tiếng máy thuyền của người đi đánh cá hay chở hàng. Với nhiều người, đó là phần đáng nhớ; với người ngủ nông, có khi là lý do thức dậy sớm hơn dự định.
Căn ở lưng chừng, sát đường thôn, nghe tiếng xe máy, xe chở nông sản đi sớm, nhất là mùa thu hoạch. Căn cao trên đỉnh hay sườn đón gió thì âm thanh chính là gió: gió lùa qua cây, mái tôn rung, cửa kẹt nhẹ trong những đêm gió mạnh. Gió đồi tác động lên căn nhà thế nào có bài riêng trong chuyên mục nhiệt và ẩm.
Không vị trí nào hoàn toàn im lặng. Hỏi chủ nhà căn nào gần đường, căn nào gần bến, căn nào hứng gió nhất, rồi xếp người ngủ nông vào căn hay phòng hợp nhất. Mang theo nút tai là cách đơn giản nhất cho những ai khó ngủ ở chỗ lạ.
Sóng điện thoại và liên lạc ở mỗi vị trí
Ở vùng đồi, sóng điện thoại và sóng mạng di động không đều. Chỗ trũng sát mép nước, bị sườn đồi che, có khi sóng yếu hơn hẳn chỗ cao trên lưng đồi. Có căn trong nhà gần như mất sóng, phải ra hiên hay đi lên dốc một đoạn mới gọi được. Điều này không có quy luật chung cho mọi khuôn viên, vì phụ thuộc vào trạm phát và địa hình từng chỗ.
Với người cần làm việc từ xa, người cần giữ liên lạc với người nhà đang ốm, hay đoàn có ông bà cần gọi được khi có chuyện, đây là điều đáng hỏi. Hỏi chủ nhà căn đó có sóng mạng nào, có wifi không, wifi phủ tới phòng ngủ không, chỗ nào trong khuôn viên sóng tốt nhất.
Dù ở vị trí nào, nên lưu sẵn định vị căn nhà, số liên lạc của chủ nhà, và hẹn trước với người ở nhà giờ sẽ gọi. Khi đoàn tách nhau, người đi dạo xuống mép nước, người ở lại trên căn cao, thoả thuận trước giờ gặp lại thay vì trông vào việc gọi điện. Mất sóng ở mép hồ lúc trời tối là lúc không ai muốn phải đi tìm nhau.
Trẻ nhỏ và mép nước ngay cạnh nhà
Với gia đình có trẻ nhỏ, căn sát mép nước là một quyết định cần cân nhắc kỹ. Mép hồ quanh khuôn viên nhà nghỉ thường không có rào, bờ đất dốc xuống nước, đất đỏ ven bờ trơn, có khi có bùn lún. Trẻ ba bốn tuổi chạy ra mép nước chỉ trong vài giây người lớn quay đi.
Ở căn gần nước, cần có một người lớn luôn trông trẻ mỗi khi trẻ ra ngoài, không giao trẻ lớn trông trẻ nhỏ. Đóng cửa và cài chốt cao mà trẻ không với tới khi cả nhà ở trong. Hỏi chủ nhà mép nước gần căn có rào chắn, có bậc xuống nước, có cầu tàu hay không, để biết chỗ nào phải canh.
Căn cao trên đồi, cách xa mép nước, không xoá hết rủi ro, vì vẫn có bậc thang, mép hiên, lối dốc, nhưng bớt được nỗi lo lớn nhất. Chuyện an toàn trên mặt hồ, khi đi thuyền hay bơi, thuộc về những trang khác; ở đây chỉ là khoảng đất giữa cửa nhà và mép nước.
Ngoài trẻ nhỏ, người lớn đi dạo xuống mép nước lúc chạng vạng hay sáng sớm sương mù cũng cần cẩn thận. Bờ đất ven hồ sau mưa trơn và lún, có chỗ trông như đất chắc mà bên dưới là bùn. Đi theo lối chủ nhà đã chỉ, mang đèn nếu trời đã tối, và báo người ở nhà mình đi đâu.
So sánh nhanh hai vị trí trong sinh hoạt
Bảng tả xu hướng thường gặp; mỗi khuôn viên mỗi khác, hỏi chủ nhà về căn cụ thể.
| Khía cạnh | Căn thấp gần mặt nước | Căn cao trên lưng đồi |
|---|---|---|
| Lối đi | Thường đi xuống lúc đến, leo lên lúc ra xe | Thường leo lên từ chỗ đỗ, tuỳ lối xe |
| Sương, ẩm buổi sáng | Thường dày hơn, đồ lâu khô | Thường khô ráo hơn |
| Gió | Lặng hơn | Mạnh hơn, đêm lạnh hơn |
| Muỗi | Thường nhiều hơn lúc chạng vạng | Thường ít hơn, côn trùng theo đèn |
| Tiếng động | Nước, ếch nhái, có nơi tiếng thuyền | Gió, mái rung |
| Trẻ nhỏ | Phải canh mép nước liên tục | Bớt lo mép nước, vẫn canh bậc |
Mực nước hồ Tà Đùng không đứng yên quanh năm. Đây là hồ chứa của thuỷ điện, mặt nước lên xuống theo mùa mưa, mùa khô và theo vận hành. Có lúc nước dâng sát chân đồi, có lúc rút xa để lộ một dải bờ đất trống. Căn "sát mặt nước" trong ảnh chụp mùa nước cao có thể cách mép nước khá xa khi anh chị đến vào mùa nước thấp, và dải bờ lộ ra thường là bùn, đất trơn.
Vì vậy, nếu điều anh chị mong là được ở thật gần nước, hỏi chủ nhà vào thời điểm mình đến thì mặt nước đang ở đâu so với căn nhà, và nhờ gửi một tấm ảnh chụp gần đây. Muốn xem các căn cụ thể ở nhiều vị trí trong khuôn viên, có thể tham khảo TaDungVilla.com.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tà Đùng nên chọn nhà gần mặt nước hay nhà trên đồi?
Tuỳ đoàn. Nhà gần nước nghe tiếng nước, gần mặt hồ, nhưng ẩm và nhiều muỗi hơn, phải canh trẻ nhỏ sát mép nước. Nhà trên đồi khô, thoáng, gió hơn nhưng lối lên dài hơn. Đoàn có trẻ nhỏ thường yên tâm hơn ở căn xa mép nước.
Nhà sát mặt hồ có phải đi lại dễ nhất không?
Không hẳn. Đường thôn và chỗ để xe thường ở trên cao, căn sát nước nằm dưới thấp, nên mỗi lần ra xe và ngày trả nhà phải leo lên. Căn ngang tầm đường thôn thường là căn ít bậc nhất.
Vì sao nhà gần nước buổi sáng ẩm và nhiều sương hơn?
Không khí lạnh ban đêm thường dồn xuống chỗ thấp, mặt hồ lại góp thêm hơi nước, nên ven hồ hay có sương dày hơn lưng đồi vào sáng sớm. Chăn gối hơi lạnh tay, đồ phơi lâu khô hơn.
Mực nước hồ Tà Đùng có thay đổi không?
Có. Đây là hồ chứa thuỷ điện, mặt nước lên xuống theo mùa và theo vận hành. Căn trông sát nước trong ảnh mùa nước cao có thể cách mép nước xa hơn vào mùa nước thấp. Nên hỏi chủ nhà và xin ảnh chụp gần đây.
Đi với trẻ nhỏ có nên ở căn sát mép hồ?
Cân nhắc kỹ. Mép hồ thường không có rào, bờ đất trơn, có bùn. Nếu ở, phải luôn có một người lớn trông trẻ khi ra ngoài và cài chốt cửa cao. Căn cách xa mép nước giúp bớt nỗi lo này.
Nhà trên đồi cao có lạnh hơn không?
Thường gió mạnh hơn nên đêm thấy lạnh hơn, dù khô ráo hơn căn ven nước. Mang đủ áo ấm, hỏi chủ nhà về chăn và cửa kín gió, chọn phòng khuất gió để ngủ.