Mùi trong một căn nhà gỗ ở Tà Đùng nói khá đúng về tình trạng căn nhà. Mùi gỗ thơm nhẹ, khô là bình thường và thường là dấu hiệu căn nhà được thông gió tốt. Mùi hăng của sơn, dầu, keo cho biết căn nhà mới làm hoặc mới sơn sửa, thường giảm dần khi mở cửa. Mùi ẩm, mùi chua, mùi mốc là dấu căn nhà ít được mở hoặc có chỗ thấm, nên báo chủ nhà. Mùi khét hay mùi khói lạ thì phải tìm nguồn ngay.
Người ở nhà gỗ lần đầu hay coi mọi mùi là "mùi gỗ" rồi bỏ qua. Bài này giúp anh chị tách các mùi ra, biết mùi nào là một phần thú vị của căn nhà, mùi nào là lời nhắc nên mở cửa, và mùi nào cần nói với chủ nhà ngay khi nhận nhà. Bài không bàn cách xử lý gỗ hay chọn loại gỗ, chỉ đứng ở phía người đang ở trong căn nhà.
Mùi đầu tiên khi mở cửa
Khoảnh khắc mở cửa căn nhà lần đầu là lúc mũi nhạy nhất, vì anh chị vừa từ ngoài trời vào và chưa quen mùi bên trong. Sau vài phút, mũi quen dần và mùi như biến mất. Vì vậy, nếu muốn biết căn nhà thật sự có mùi gì, nên để ý ngay giây đầu tiên, trước khi xách đồ vào.
Một căn nhà gỗ được chăm thường đón khách bằng mùi gỗ nhẹ, hơi ngọt hoặc hơi hăng tuỳ loại gỗ, lẫn chút mùi vải sạch của chăn gối. Một căn đóng kín lâu ngày dễ có mùi bí, nặng, dù không phải mốc. Một căn mới sơn sửa có mùi dầu, sơn hoặc vecni nổi lên trên mùi gỗ.
Nếu mùi ban đầu khiến anh chị nhăn mặt, đừng vội kết luận căn nhà xấu. Mở hết cửa ra mười lăm, hai mươi phút rồi quay lại ngửi. Mùi bí sẽ bay gần hết; mùi sơn sẽ nhẹ đi; còn mùi mốc thật sự thì vẫn còn đó, đặc biệt ở góc phòng, gầm giường, trong tủ.
Trong lúc chờ căn nhà thoáng, đừng vội trải chăn hay bày quần áo ra giường. Vải hút mùi nhanh; để đồ của mình trong vali cho tới khi căn nhà đã thơm trở lại là cách giữ quần áo khỏi mang mùi về suốt chuyến đi.
Phân biệt các mùi hay gặp
Mùi gỗ khô, thơm nhẹ. Là mùi tự nhiên của gỗ, rõ hơn ở căn mới vài tháng và những buổi sáng sau đêm đóng cửa. Không cần làm gì, nhiều người còn nhớ mùi này lâu sau chuyến đi.
Mùi dầu, sơn, vecni. Hăng, có khi hơi cay mũi. Gặp ở căn mới làm hoặc vừa sơn phủ lại gỗ trước mùa khách. Giảm dần khi thông gió, thường sau vài tuần là nhạt hẳn.
Mùi keo dán ván. Ngai ngái, hơi ngọt, rõ ở những căn dùng ván ép, ván ghép cho sàn, tủ, vách trong. Cũng giảm dần theo thời gian và thông gió.
Mùi bí, nặng. Không khí lâu không được thay. Mở cửa là hết. Không phải lỗi của gỗ, chỉ là căn nhà vừa trống vài ngày.
Mùi ẩm, chua, mốc. Gắn với chỗ có hơi nước đọng lâu: góc vách phía sau, chân tường phòng tắm, gầm giường sát vách, trong tủ. Mở cửa không hết hẳn. Nên báo chủ nhà.
Mùi khét, mùi khói lạ. Có thể từ ổ điện, bếp, máy sưởi, hoặc khói đốt rẫy từ xa bay tới. Tìm nguồn ngay, không bỏ qua trong một căn nhà gỗ.
Căn nhà mới làm: mùi sơn và mùi keo
Vùng hồ có không ít căn nhà gỗ mới dựng hoặc mới sơn lại trong vài năm gần đây. Gỗ ngoài trời thường được phủ dầu hoặc sơn để chịu mưa nắng; gỗ bên trong có khi phủ vecni cho bóng và dễ lau. Những lớp phủ ấy cần thời gian để khô hẳn và bay hết mùi, lâu hay nhanh tuỳ loại sơn, độ dày và mức thông gió.
Với phần đông người lớn khoẻ mạnh, mùi sơn nhẹ còn sót lại chỉ là chuyện khó chịu một chút. Người nhạy mùi, phụ nữ đang mang thai, trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp thì nên tránh ngủ trong căn còn mùi rõ. Cách đơn giản nhất là hỏi trước khi đặt: căn nhà hoàn thiện được bao lâu, gần đây có sơn phủ lại không.
Nếu đã tới và thấy mùi còn nặng, mở cửa sổ hai phía để gió đi xuyên nhà trong lúc ra ngoài chơi, khép lại trước khi trời tối lạnh. Đừng đốt nến thơm hay xịt nước hoa để át mùi, vì chỉ che đi chứ không làm mùi bay ra, lại thêm một thứ cho phổi phải chịu. Nếu khó chịu thật sự, nói với chủ nhà để xin đổi căn khi còn trống.
Mùi ẩm mốc: tìm chỗ phát ra
Mùi mốc trong nhà gỗ hầu như luôn có một chỗ phát ra cụ thể chứ không lan đều. Đi một vòng và ngửi ở những chỗ hay đọng ẩm: góc phòng ngủ phía vách sau, nơi ít nắng; mép sàn sát phòng tắm; trong tủ quần áo đóng kín; gầm giường kê sát vách; mặt sau rèm dày ở cửa sổ hướng mưa. Thường mùi đậm nhất ở một hai chỗ ấy.
Biết chỗ rồi thì có hai việc. Một là tránh để đồ của mình ở đó: không treo áo vào tủ có mùi, không để vali sát góc ẩm. Hai là báo chủ nhà kèm vị trí cụ thể. Chủ nhà có thể mang máy hút ẩm, lau lại, phơi chăn, hoặc đổi căn nếu chỗ ấy ở ngay phòng ngủ.
Mùi mốc nhẹ thoáng qua trong mùa mưa ở một căn nhà gỗ không phải chuyện hiếm, nhưng mùi mốc nặng trong phòng ngủ thì không nên chịu đựng, nhất là với người hay dị ứng. Đọc dấu hiệu ẩm mốc kỹ hơn bằng mắt và tay có bài riêng ở danh mục nhiệt, ẩm và tiếng động; ở đây chỉ nhắc rằng mũi là công cụ phát hiện đầu tiên.
Mùi khói, mùi khét: đừng bỏ qua
Trong nhà gỗ, mùi khét luôn đáng được tìm cho ra. Nguồn hay gặp là ổ điện hay dây nối nóng, máy sấy tóc hay máy sưởi đặt sát vật dễ cháy, ấm siêu tốc cạn nước, nến hay muỗi nhang cháy gần rèm. Nếu ngửi thấy khét mà không thấy khói, đi từng phòng, áp tay gần các ổ điện xem chỗ nào nóng bất thường, rút phích thiết bị nghi ngờ và báo chủ nhà.
Mùi khói từ bên ngoài thì thường khác: khói đốt cỏ, đốt rác vườn, bếp củi của nhà dân quanh đó, có khi bay theo gió chiều. Mùa khô, người làm rẫy đôi khi đốt cành lá, mùi khói có thể vào nhà qua cửa sổ. Khép cửa phía gió là đủ. Nếu khói dày và gần, báo chủ nhà để biết có gì cần lo không.
Chuyện dùng lửa an toàn trong nhà gỗ, từ nến, muỗi nhang tới bếp ga mini và sưởi, có bài riêng trong danh mục an toàn của trang. Ở góc mùi, chỉ cần một nguyên tắc: trong căn nhà làm bằng gỗ, mùi khét lạ là thứ phải hỏi ngay, không đợi sáng mai.
Năm phút ngửi nhà khi vừa nhận
Không cần kinh nghiệm gì, chỉ cần làm theo thứ tự này trước khi bày đồ ra. Năm phút đầu giúp anh chị biết căn nhà đang ở tình trạng nào.
- Đứng ở cửa, hít một hơi trước khi bước vào: ghi nhận mùi đầu tiên, thơm, bí, sơn hay ẩm.
- Mở cửa sổ hai phía: cho gió đi xuyên nhà trong lúc xách đồ, xem mùi bí có tan không.
- Ngửi phòng ngủ trước: gầm giường, góc vách, chăn gối. Đây là nơi ở lâu nhất trong ngày.
- Mở tủ quần áo: nếu có mùi ẩm, không treo đồ vào, để trong vali kéo khoá.
- Ngửi phòng tắm và mép sàn quanh đó: mùi ẩm nhẹ là bình thường, mùi chua nặng là dấu thấm lâu.
- Báo chủ nhà điều chưa ổn khi trời còn sáng: kèm chỗ cụ thể, dễ xử lý hơn lúc tối muộn.
Phần lớn căn nhà gỗ quanh hồ qua bài kiểm này rất nhẹ nhàng: mở cửa ít phút là thơm mùi gỗ. Chỉ khi có điều bất thường, năm phút này mới thật sự có ích.
Giữ cho căn nhà thơm trong mấy ngày ở
Mùi của căn nhà trong mấy ngày anh chị ở phụ thuộc khá nhiều vào cách ở. Phơi khăn tắm ướt ra hiên thay vì vắt trên ghế gỗ trong phòng. Không để giày dép ướt trong nhà qua đêm. Mở cửa khi trời nắng, khép khi trời sương và mưa. Không nấu món nhiều dầu mỡ trong căn không có hút mùi, vì mùi dầu ngấm vào gỗ rất lâu bay.
Đồ ăn mang theo, nhất là trái cây chín, đồ khô có mùi mạnh, nên để trong hộp kín. Mùi đồ ăn trong nhà gỗ ngoài chuyện khó chịu còn hút kiến và côn trùng, chuyện được bàn ở một bài khác trong danh mục này. Rác bỏ ra thùng bên ngoài mỗi tối nếu chủ nhà có chỗ để.
Khi trả nhà, mở cửa ra ít phút trước lúc đi để căn nhà thoáng cho người dọn và khách sau. Đó là phép lịch sự nhỏ với một căn nhà gỗ, thứ vật liệu nhớ mùi lâu hơn ta tưởng.
Và nếu trong mấy ngày ở anh chị nhận ra một chỗ có mùi ẩm mà lúc nhận nhà không thấy, nhắn chủ nhà một câu khi trả phòng, căn nhà sẽ được chăm đúng chỗ.
Mùi theo loại gỗ và mùi theo mùa
Mỗi loại gỗ có mùi riêng. Gỗ thông có mùi nhựa thông thơm hăng, rõ nhất khi trời ấm. Nhiều loại gỗ cứng thì mùi nhẹ, hơi ngai ngái, chỉ rõ ở căn mới hoặc khi gỗ ướt. Gỗ tràm, gỗ keo trồng hay gặp ở vùng đồi có mùi khá trung tính khi đã khô. Anh chị không cần đoán tên gỗ, chỉ cần biết mùi gỗ tự nhiên dù hăng hay nhẹ đều có một chất "sạch", khác hẳn mùi hoá chất hay mùi mốc.
Mùi trong nhà gỗ cũng đổi theo mùa. Mùa khô, gỗ khô, mùi nhẹ và thơm, buổi trưa ấm thì mùi nhựa gỗ nổi lên. Mùa mưa, gỗ hút ẩm, mùi đậm hơn, hơi đất, hơi ẩm, nhất là sáng sớm và sau trận mưa lớn. Những ngày ấy, mùi ẩm thoáng qua chưa chắc là mốc; mở cửa khi trời ngớt mưa, nếu mùi nhạt đi thì căn nhà vẫn ổn.
Mùi từ ngoài trời cũng vào nhà gỗ dễ hơn nhà xây: mùa hoa cà phê có mùi hoa thơm ngọt, mùa tưới có mùi đất ướt, chiều tối có mùi khói bếp từ thôn. Đó là một phần của việc ở giữa vườn, và với nhiều người, đó là thứ họ nhớ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mùi gỗ có hại cho sức khoẻ không?
Mùi tự nhiên của gỗ khô thường không gây hại với người bình thường, nhiều người còn thấy dễ chịu. Điều cần chú ý là mùi sơn, dầu, keo ở căn mới làm, và mùi mốc ở căn ẩm. Người nhạy cảm, trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp nên tránh ngủ ở căn còn mùi hoá chất rõ.
Làm sao biết mùi là sơn mới hay là mốc?
Mùi sơn, vecni thường hăng, hơi cay mũi, đều khắp nhà và nhẹ đi rõ khi mở cửa. Mùi mốc thì chua, ngai ngái, đậm ở vài chỗ cụ thể như góc vách, tủ, gầm giường, và không hết hẳn khi thông gió. Ngửi từng chỗ là phân biệt được.
Có nên đốt nến thơm để át mùi trong nhà gỗ không?
Không nên. Nến thơm chỉ che mùi chứ không làm mùi bay ra, lại là ngọn lửa trần trong căn nhà gỗ. Mở cửa cho gió đi xuyên nhà là cách bỏ mùi hiệu quả nhất. Nếu mùi vẫn nặng, báo chủ nhà để xử lý hoặc đổi căn.
Căn nhà có mùi ẩm nhẹ vào mùa mưa có bình thường không?
Một chút mùi ẩm thoáng qua trong nhà gỗ những ngày mưa dầm là khá thường gặp. Mùi tan khi mở cửa lúc trời ngớt mưa thì không đáng ngại. Mùi mốc nặng, đọng ở phòng ngủ hay trong chăn gối thì nên báo chủ nhà ngay.
Ngửi thấy mùi khét trong nhà gỗ ban đêm thì làm gì?
Bật đèn, đi từng phòng tìm nguồn: ổ điện, dây nối, máy sưởi, ấm đun, nến. Rút phích những thiết bị nghi ngờ. Nếu thấy khói hay chỗ nóng bất thường, đưa mọi người ra ngoài và gọi chủ nhà ngay. Không đi ngủ khi chưa rõ mùi từ đâu.