Trong một căn house có gác lửng, chỗ ngủ trên gác thường ấm hơn tầng trệt vào ban đêm, vì không khí ấm luôn bốc lên cao và dồn về sát mái. Ngược lại, vào buổi trưa nắng, gác dưới mái là chỗ hầm nhất nhà, còn tầng trệt mát. Trần đóng kín giữa gác và mái giúp gác bớt nóng trưa, bớt lạnh gần sáng; mái để lộ thì gác đổi nhiệt rất nhanh theo trời.
Nhiều căn nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng chọn kiểu có gác: một khoảng ngủ nhỏ phía trên, dưới là phòng sinh hoạt hoặc một phòng ngủ khác. Kiểu này tiết kiệm diện tích, tạo chỗ ngủ riêng cho từng người trong đoàn và trông rất ấm cúng. Hiểu cách hơi ấm di chuyển trong nhà sẽ giúp anh chị phân chỗ ngủ cho hợp từng người.
Không khí ấm đi lên, không khí lạnh nằm dưới
Đây là nguyên lý đơn giản nhất của nhiệt trong nhà: không khí ấm nhẹ hơn nên bay lên, không khí lạnh nặng hơn nên lắng xuống. Trong một căn nhà một tầng trần thấp, chênh lệch này không đáng kể. Nhưng trong một căn có không gian thông tầng, có gác lửng mở ra phòng khách, có mái dốc cao, sự chênh lệch giữa sát sàn và sát mái có thể cảm nhận rõ bằng da.
Buổi tối, khi cả đoàn ngồi dưới nhà, nấu ăn, tắm nước nóng, hơi ấm sinh ra từ người và từ bếp dần dần dâng lên gác. Đến giờ đi ngủ, người leo lên gác sẽ thấy ấm hơn hẳn người nằm phòng dưới. Nếu căn nhà có cầu thang mở và gác không có vách ngăn, hơi ấm còn đi lên nhanh hơn nữa.
Chiều ngược lại cũng đúng. Hơi lạnh lùa vào qua cửa chính, khe cửa, sàn ván sẽ trải dọc mặt sàn tầng trệt. Người nằm giường thấp hoặc nệm trải sàn dưới nhà là người chịu lạnh đầu tiên. Đó là lý do nhiều chủ nhà đặt giường của tầng trệt cao hơn một chút và để thêm chăn dày ở phòng dưới.
Gác dưới mái: ấm về đêm nhưng hầm vào trưa
Cái giá của sự ấm áp trên gác là buổi trưa. Gác nằm sát mái, mà mái là mặt hứng nắng nhiều nhất. Nếu mái lợp tôn không có lớp cách nhiệt, hoặc gác không có trần mà nằm thẳng dưới tấm lợp, thì từ khoảng giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều những ngày nắng, gác có thể bí và nóng, khó ngủ trưa.
Ở vùng cao như Tà Đùng, chuyện này ít khi nặng nề như ở đồng bằng, vì không khí ngoài trời vẫn mát. Nhưng người quen ngủ trưa, trẻ nhỏ hay người lớn tuổi thì nên được xếp ngủ trưa ở tầng dưới hoặc trên một ghế dài ngoài hiên có bóng mát. Gác để dành cho giấc ngủ đêm là hợp nhất.
Một số căn có cửa sổ nhỏ ở đầu hồi hoặc ô thoáng trên gác để thoát hơi nóng. Nếu có, mở cửa ấy vào buổi trưa và đóng lại trước khi trời tối. Nếu gác có quạt, bật quạt hướng về phía cửa sổ để đẩy khí nóng ra ngoài thay vì thổi thẳng vào người.
Vai trò của trần đóng: lớp áo thứ hai của căn nhà
Trần là một mặt phẳng đóng bên dưới mái, bằng ván gỗ, tấm thạch cao, tấm nhựa hay tấm ốp nào đó. Giữa trần và mái còn lại một khoảng không khí. Khoảng không khí ấy, nếu tương đối kín, hoạt động như một lớp đệm: ban ngày nó hấp thụ bớt hơi nóng từ mái, ban đêm nó chậm lại việc hơi ấm trong phòng thoát ra trời.
Một căn nhà có gác thường có hai kiểu. Kiểu thứ nhất, gác nằm dưới trần đóng kín, phía trên trần mới là mái. Gác kiểu này dễ chịu cả ngày lẫn đêm, chỉ hơi thấp. Kiểu thứ hai, gác nằm thẳng dưới mái dốc, trần chính là mặt dưới của mái, thường ốp gỗ để đẹp. Kiểu này cao thoáng hơn, nhìn đẹp hơn trong ảnh, nhưng nhiệt trên gác bám theo nhiệt của mái.
Lớp cách nhiệt, nếu có, thường nằm khuất: một tấm xốp, một lớp bông, một tấm bạc mỏng dán dưới tôn. Khách không nhìn thấy, nhưng cảm nhận rõ vào buổi trưa: dưới mái có cách nhiệt, chạm tay lên trần gỗ thấy mát; dưới mái không có, trần ấm hẳn lên. Đó cũng là một cách tự kiểm khi đã đến nơi.
Muốn biết căn mình định thuê thuộc kiểu nào, hỏi chủ nhà một câu: "Gác ngủ có trần riêng hay nằm ngay dưới mái?" Nếu nằm ngay dưới mái, hỏi tiếp mái có lớp cách nhiệt không. Hai câu ấy đủ để đoán buổi trưa trên gác có hầm không và gần sáng có lạnh không.
Trần cao, trần thấp và cảm giác ở
Không chỉ có hay không có trần, độ cao của trần cũng làm thay đổi cảm giác nhiệt trong phòng. Bảng dưới gom những kiểu thường gặp ở nhà nghỉ quanh hồ.
| Kiểu không gian | Đêm lạnh | Trưa nắng | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Phòng một tầng, trần thấp, đóng kín | Ấm nhanh, giữ ấm tốt | Dễ chịu nếu mái có cách nhiệt | Người sợ lạnh, trẻ nhỏ |
| Phòng trần cao, mái dốc lộ | Hơi ấm dồn lên cao, sát sàn lạnh | Thoáng nhưng sát mái nóng | Người thích không gian rộng |
| Phòng khách thông tầng, gác mở | Gác ấm, dưới nhà lạnh hơn | Gác hầm, dưới mát | Nhóm chia chỗ ngủ theo sở thích |
| Gác có vách ngăn, trần riêng | Ấm vừa, ổn định | Ít hầm | Cặp đôi muốn riêng tư |
| Gác nằm ngay dưới mái tôn không cách nhiệt | Lạnh nhanh gần sáng | Nóng rõ buổi trưa | Chỉ nên ngủ đêm, có quạt |
Trần cao làm phòng trông sang và thoáng, nhưng phải sưởi một khối không khí lớn hơn. Với căn nhà nghỉ mùa lạnh, trần vừa phải lại dễ ở hơn. Không có kiểu nào sai, chỉ có kiểu hợp hay không hợp với từng người trong đoàn.
Chia chỗ ngủ trong đoàn theo nhiệt
Biết hơi ấm đi lên thì chia chỗ ngủ dễ hơn. Người sợ lạnh, người dễ cảm, người đi đường xa mệt nên được ưu tiên chỗ ngủ ấm. Nếu gác dễ leo và có lan can chắc, đó thường là chỗ ấm nhất. Nếu cầu thang dốc như thang leo, người lớn tuổi và trẻ nhỏ không nên lên gác, khi ấy chọn phòng dưới có trần thấp, cửa kín, giường cao, thêm chăn.
Người trẻ khoẻ, người hay nóng, người thích dậy sớm ngắm sương có thể nằm tầng dưới gần cửa. Nhóm bạn thường thích để một hai người nằm phòng khách trên đệm sàn, khi đó nhớ đệm phải có tấm lót dày bên dưới vì sàn là chỗ lạnh nhất của nhà.
Còn một điều nữa: gác lửng thường không có cửa đóng riêng, nên ánh sáng và tiếng động từ dưới nhà đi thẳng lên. Ai ngủ sớm mà nằm trên gác trong khi cả nhóm còn ngồi nói chuyện dưới phòng khách sẽ khó ngủ. Chuyện ấy thuộc về tiếng động hơn là nhiệt, nhưng cũng nên tính khi chia chỗ.
Một cách chia hay được các gia đình dùng là để bố mẹ và em bé ở phòng dưới có cửa đóng, giường cao, gần nhà vệ sinh; để các bạn trẻ hoặc anh chị em lớn hơn lên gác. Cặp đôi đi riêng thì thường chọn gác vì ấm và có cảm giác như một tổ nhỏ dưới mái. Không có công thức chung, chỉ cần nhớ hai điều: trên ấm dưới mát về đêm, và gác lửng thì ít riêng tư về tiếng.
Mẹo nhỏ cho đêm ngủ trên gác và dưới nhà
Trên gác, nếu buổi trưa hầm, mở ô thoáng hoặc cửa sổ đầu hồi, tối đóng lại trước khi sương xuống. Đừng để quạt chạy suốt đêm trên gác ở vùng cao, gần sáng sẽ lạnh. Để sẵn một áo khoác mỏng cạnh gối, vì đi xuống cầu thang lúc nửa đêm để vào nhà vệ sinh là lúc dễ bị lạnh nhất.
Dưới nhà, đóng cửa chính và kéo rèm sớm. Nếu cửa chính có khe dưới chân, chặn bằng một chiếc khăn cuộn tròn. Nếu căn nhà có quạt sưởi, đặt ở tầng dưới chứ không đặt trên gác, vì hơi ấm từ dưới sẽ tự đi lên, sưởi được cả hai tầng; đặt trên gác thì tầng dưới vẫn lạnh.
Cuối cùng, đèn và ổ điện trên gác thường ít hơn dưới nhà. Sạc điện thoại ở tầng dưới, mang một đèn nhỏ lên gác để đi lại ban đêm, đừng kéo dây nối dài lên gác gỗ. Gác ấm là chỗ ngủ tốt, nhưng nó cần được dùng đúng cách.
Hơi ẩm cũng đi theo hơi ấm
Không chỉ hơi ấm, hơi nước trong nhà cũng có xu hướng bốc lên cùng không khí ấm. Sau khi cả đoàn tắm nước nóng, nấu một nồi canh, phơi vài chiếc khăn trong nhà, không khí dưới tầng trệt mang khá nhiều hơi ẩm. Lượng hơi ẩm ấy theo không khí ấm đi lên gác, gặp mặt mái hoặc mặt trần lạnh vào gần sáng thì có thể đọng lại thành hơi nước.
Ở những căn có gác nằm ngay dưới mái tôn hoặc mái để lộ, sáng sớm đôi khi thấy mặt dưới tấm lợp lấm tấm nước, có hôm nhỏ giọt xuống sàn gác. Đây không phải là mái dột, mà là hơi nước trong nhà ngưng tụ trên bề mặt lạnh. Căn có trần đóng và có lớp cách nhiệt ít gặp hiện tượng này hơn.
Cách hạn chế khá đơn giản: bật quạt hút phòng tắm sau khi tắm, đóng cửa phòng tắm lại, không phơi đồ ướt trong nhà qua đêm nếu có hiên có mái che, và mở ô thoáng trên gác một lúc trước khi đi ngủ. Nếu thấy nước nhỏ giọt từ mái xuống gác, nhắn chủ nhà để họ biết, đồng thời kê lại chỗ để túi đồ cho khỏi ướt.
Đọc ảnh để biết gác nằm ở đâu trong căn nhà
Ảnh giới thiệu một căn house thường chụp từ phòng khách nhìn lên gác, hoặc từ gác nhìn xuống. Để ý ba thứ. Thứ nhất, phía trên gác là gì: một mặt trần phẳng hay mặt dưới của mái dốc. Thứ hai, gác có vách ngăn với không gian bên dưới không, hay chỉ có lan can. Thứ ba, gác có cửa sổ riêng hay chỉ nhận ánh sáng từ dưới.
Gác có trần riêng, có vách ngăn, có cửa sổ là gác dễ ở nhất: ổn định nhiệt, riêng tư, thông thoáng. Gác nằm thẳng dưới mái, mở hoàn toàn ra phòng khách, không cửa sổ là gác đẹp nhất trong ảnh nhưng nhạy cảm nhất với nóng lạnh và tiếng động. Giữa hai kiểu ấy là đủ mọi biến thể.
Nếu ảnh không cho thấy rõ, hãy xin chủ nhà một tấm ảnh chụp từ trên gác, hoặc một đoạn video ngắn đi một vòng căn nhà. Đó là đề nghị bình thường, chủ nhà muốn khách hiểu đúng căn nhà để khỏi thất vọng khi đến nơi. Khi đã thấy rõ gác, việc chia chỗ ngủ cho cả đoàn sẽ nhẹ đầu hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ trên gác lửng có ấm hơn ngủ phòng dưới không?
Về đêm thường là có, vì không khí ấm trong nhà bốc lên và dồn về phía gác. Nếu gác nằm ngay dưới mái tôn không cách nhiệt thì gần sáng có thể lạnh nhanh trở lại, nên vẫn cần chăn đủ dày.
Vì sao buổi trưa trên gác nóng hơn dưới nhà?
Vì gác nằm sát mái, mà mái hứng nắng trực tiếp. Hơi nóng từ mái truyền xuống cộng với không khí ấm trong nhà bốc lên làm gác hầm. Mở ô thoáng đầu hồi và ngủ trưa ở tầng dưới là cách dễ nhất.
Trần đóng kín có tác dụng gì với nhiệt trong phòng?
Trần tạo một khoảng không khí đệm giữa phòng và mái, giúp ban ngày bớt nóng truyền xuống và ban đêm bớt hơi ấm thoát lên trời. Phòng có trần đóng thường dễ chịu và ổn định nhiệt hơn phòng để lộ mái.
Nhà có trần cao có lạnh hơn nhà trần thấp không?
Thường là có cảm giác lạnh hơn ở sát sàn, vì hơi ấm dồn lên phía trên mà người lại ở dưới. Phòng trần cao cũng cần nhiều hơi ấm hơn để sưởi. Trần vừa phải dễ giữ ấm hơn trong những đêm lạnh.
Nên đặt quạt sưởi ở tầng trên hay tầng dưới?
Nên đặt ở tầng dưới, cách xa chăn rèm và đồ gỗ, vì hơi ấm tự đi lên sưởi luôn cả gác. Đặt trên gác thì tầng dưới vẫn lạnh. Luôn hỏi chủ nhà ổ cắm nào dùng được và tắt hoặc hẹn giờ khi ngủ.
Người lớn tuổi có nên ngủ trên gác cho ấm không?
Chỉ nên nếu cầu thang thoải, có tay vịn chắc và gác có lan can. Nếu cầu thang dốc kiểu thang leo, nên xếp người lớn tuổi ngủ phòng dưới có trần thấp, cửa kín, giường cao và thêm chăn, an toàn quan trọng hơn chút ấm.