Căn house nào đón nắng chiều, tức mặt vách và hiên quay về phía mặt trời lặn, sẽ ấm hơn vào chiều tối vì vách đã được sưởi suốt buổi chiều; căn đón nắng sáng thì sáng sớm ấm nhanh và buổi trưa mát hơn. Cây lớn, sườn đồi và mái hiên che bớt nắng có thể làm một căn nhà mát dễ chịu hoặc lạnh lâu hơn bình thường.
Ở các đồi quanh hồ Tà Đùng, nhà nghỉ thường quay về phía mặt hồ hoặc phía có khoảng trống, nên hướng nắng của mỗi căn rất khác nhau dù chúng cách nhau vài chục bước. Bài này không bàn chuyện hướng tốt hướng xấu theo quan niệm, chỉ bàn chuyện nắng: khi nào nắng chiếu vào, chiếu vào đâu, và điều đó làm căn nhà ấm hay mát ra sao trong một ngày.
Mặt trời đi qua căn nhà trong một ngày
Buổi sáng, mặt trời mọc ở phía đông, nắng còn thấp, chiếu xiên vào các mặt vách quay về hướng đông. Nắng sáng ở vùng cao thường dịu, sưởi ấm nhanh những căn nhà đã lạnh suốt đêm. Một căn có cửa sổ phòng ngủ quay về phía đông sẽ được nắng đánh thức, phòng ấm lên sớm, rất dễ chịu vào những sáng sương.
Gần trưa, mặt trời lên cao, nắng chiếu gần như thẳng xuống mái. Lúc này hướng vách ít quan trọng, mái gánh phần lớn. Đầu giờ chiều, mặt trời lệch về phía tây, nắng chiều chiếu xiên và gắt vào những mặt vách hướng tây. Nắng chiều mạnh hơn nắng sáng vì không khí đã nóng lên cả ngày, và mặt vách hứng nó sẽ giữ nhiệt tới chập tối.
Hướng bắc và nam ở vùng này nhận nắng khác nhau theo mùa, vì đường đi của mặt trời dịch chuyển trong năm. Người ở vài ngày không cần nhớ chi tiết ấy, chỉ cần hỏi hoặc tự quan sát: buổi chiều nắng rọi vào mặt nào của căn nhà, buổi sáng nắng chiếu vào cửa nào.
Trên địa hình đồi, mặt trời còn "mọc muộn" và "lặn sớm" với những căn nằm khuất. Một căn ở sườn tây của một quả đồi sẽ nằm trong bóng của chính quả đồi ấy vào buổi sáng, nắng tới muộn hơn căn ở sườn đông. Một căn nằm dưới thung, giữa hai sườn đồi, có thể chỉ được nắng vài giờ giữa ngày. Vì thế, với nhà trên đồi, hướng của sườn đồi quan trọng không kém hướng của căn nhà.
Căn đón nắng chiều: ấm tối, có khi hầm chiều
Một căn nhà có hiên và vách chính quay về phía tây sẽ được nắng chiều sưởi ấm từ khoảng giữa chiều tới khi mặt trời lặn. Với nhà gỗ hoặc nhà xây, mặt vách ấy giữ một phần nhiệt và tỏa dần vào phòng khi trời tối. Kết quả là đầu buổi tối căn nhà ấm hơn các căn quay hướng khác, ngồi trong phòng không cần áo khoác dày.
Mặt trái là vào những ngày nắng gắt, phòng hướng tây có thể bí trong khoảng hai ba giờ cuối chiều, nhất là phòng có nhiều kính mà không có rèm hay mái hiên. Nắng chiều xiên thấp nên mái hiên ngắn không che được hết; rèm, mành tre hay một hàng cây ngoài hiên mới đỡ được.
Căn đón nắng chiều hợp với những tháng lạnh, những chuyến đi có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, và những đoàn thích ngồi hiên ngắm hoàng hôn. Ai muốn ngủ trưa trong phòng mát thì nên hỏi kỹ phòng ngủ có rèm che nắng không.
Căn đón nắng sáng: sáng dễ chịu, trưa mát
Căn nhà quay về hướng đông có buổi sáng dễ chịu nhất: nắng sớm chiếu vào hiên và phòng ngủ, xua bớt hơi lạnh và hơi ẩm của đêm. Ăn sáng ngoài hiên những ngày quang trời là lúc đẹp nhất của kiểu nhà này. Tới trưa và chiều, mặt nhà chính đã nằm trong bóng, phòng mát.
Đổi lại, buổi tối căn này nguội nhanh hơn căn đón nắng chiều, vì vách chính không được sưởi trong buổi chiều. Nếu căn nhà làm bằng vật liệu nhẹ, cảm giác lạnh tới sớm hơn, có khi ngay sau bữa tối. Với những tháng mát, đây là căn rất dễ ở. Với những tháng lạnh, nên chuẩn bị đồ ấm hơn một chút.
Người thích dậy sớm, thích ánh sáng dịu, hay ngủ trưa trong phòng sẽ hợp với kiểu nhà này. Phòng ngủ đón nắng sáng còn có lợi là chăn nệm khô nhanh hơn sau đêm ẩm, mùa mưa ít mùi hơn.
Có một điểm người ngủ muộn nên biết: phòng ngủ có cửa sổ hướng đông mà không có rèm dày thì nắng sẽ vào phòng từ rất sớm. Với người muốn ngủ bù sau một ngày đi đường dài, đó là chuyện khó chịu. Hỏi trước phòng có rèm che sáng hay không, hoặc mang theo một miếng che mắt nhỏ, là đủ để giữ được giấc ngủ sáng.
Bóng cây, sườn đồi và mái hiên thay đổi mọi thứ
Hướng chỉ là một nửa câu chuyện. Một căn quay về phía tây nhưng có cây lớn che phía trước thì nắng chiều gần như không chạm vào vách. Một căn nằm khuất dưới chân một sườn đồi cao có thể mất nắng sớm hơn hẳn các căn trên đỉnh, chiều xuống là đã nằm trong bóng. Những căn sát mép nước, thấp hơn các căn khác, thường đón hơi nước từ hồ nên ẩm và mát hơn.
Bóng cây cũng đổi theo giờ. Một cây lớn phía tây che nắng chiều rất tốt nhưng không che gì buổi sáng; một hàng cây phía đông thì ngược lại. Cây rụng lá theo mùa cho bóng dày lúc này, thưa lúc khác. Những điều ấy chủ nhà nắm rõ hơn ai hết, vì họ sống với căn nhà qua nhiều mùa.
Mái hiên rộng che nắng trưa rất tốt, nhưng mái hiên quá sâu cũng làm phòng phía trong tối và lạnh hơn, nhất là những ngày âm u. Nhiều căn nhà nghỉ ở vùng cao chọn hiên vừa phải, kèm rèm hoặc mành để chủ động. Vườn cà phê, mắc ca quanh nhà cho bóng mát vừa phải, ít khi che kín.
Khi xem ảnh, để ý các bóng đổ: ảnh chụp buổi chiều thấy bóng cây đổ dài lên vách là căn đó có cây che nắng chiều. Ảnh hiên sáng rực lúc hoàng hôn là căn đón nắng chiều. Không chắc, hỏi chủ nhà giờ nào nắng vào hiên.
Chọn căn theo hướng nắng và mùa đi
Bảng dưới gợi ý cách chọn theo mùa và kiểu đoàn, giả định các căn cùng loại vật liệu. Thực tế còn tuỳ cây che và vị trí trên đồi, nên dùng như một cách đặt câu hỏi.
| Mùa và kiểu đoàn | Ưu tiên | Vì sao |
|---|---|---|
| Tháng đêm lạnh, có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi | Căn đón nắng chiều, ít kính hướng tây | Vách được sưởi chiều, tối ấm hơn |
| Tháng nắng, đoàn hay ngủ trưa | Căn đón nắng sáng, có cây che phía tây | Trưa và chiều phòng mát |
| Mùa mưa ẩm | Căn có phòng ngủ đón nắng sáng | Phòng khô nhanh, chăn nệm bớt ẩm |
| Cặp đôi thích ngồi hiên chiều | Căn có hiên hướng tây, mái hiên sâu | Có nắng ấm cuối ngày mà không chói |
| Nhóm bạn đi chơi suốt ngày | Hướng nào cũng được, ưu tiên căn giữ ấm tốt về đêm | Ít ở nhà ban ngày, chủ yếu cần ngủ ấm |
Đi ngắn ngày, chọn sai hướng không phải là chuyện lớn, chỉ thêm một chiếc áo hay bớt một giấc ngủ trưa. Nhưng với đoàn có người nhạy cảm với nóng lạnh, hỏi trước một câu về nắng là đáng.
Những câu hỏi về nắng nên nhắn trước
Không cần la bàn, chỉ cần vài câu đơn giản. Hỏi chủ nhà: "Buổi chiều nắng có chiếu vào phòng ngủ không?", "Hiên nhà có nắng giờ nào?", "Phía tây có cây che không?", "Phòng ngủ có rèm che sáng không?". Người ở và chăm căn nhà hằng ngày trả lời được ngay mà không cần đo đạc.
Nếu đã tới nơi, quan sát trong buổi chiều đầu tiên: nắng chiếu vào đâu, vách nào ấm khi chạm tay vào, rèm nào cần kéo. Đến tối, phòng nào ấm hơn thì xếp người sợ lạnh vào đó. Với nhiều đoàn, chỉ đổi chỗ ngủ sau buổi chiều đầu đã đủ để đêm thứ hai ngủ ngon hơn.
Nắng còn liên quan tới chuyện phơi đồ. Đồ ướt sau khi đi mưa, khăn tắm, giày, nên mang ra hiên đón nắng từ sáng sớm nếu căn nhà hướng đông, hoặc phơi buổi chiều nếu hiên hướng tây. Biết nắng ở đâu thì căn nhà dễ ở hơn nhiều.
Nắng qua kính: lúc nào mở rèm, lúc nào kéo
Kính để ánh nắng đi vào dễ dàng nhưng giữ lại phần hơi nóng mà nắng mang tới, nên phòng có mảng kính lớn đón nắng sẽ ấm lên nhanh. Đó là lợi thế vào buổi sáng lạnh, và là bất lợi vào buổi chiều nắng gắt. Với một căn house nhiều kính, rèm là công cụ chỉnh nhiệt quan trọng nhất mà khách tự làm được.
Cách dùng rèm theo nắng khá dễ nhớ. Sáng sớm, mở rèm ở mặt kính đón nắng để phòng ấm lên và khô bớt hơi đêm. Giữa trưa và chiều, nếu nắng chiếu thẳng vào phòng ngủ, kéo rèm lại để phòng không bị hầm. Chạng vạng, khi mặt trời vừa lặn, kéo rèm kín tất cả các mặt kính trước khi hơi lạnh xuống, để giữ lại hơi ấm của cả ngày.
Rèm mỏng chỉ che sáng, không giữ nhiệt bao nhiêu. Rèm dày, nhất là loại có lớp lót, mới thực sự chặn được hơi lạnh từ kính vào phòng ban đêm. Khi xem ảnh, để ý rèm trong phòng ngủ là loại nào. Nếu chỉ có rèm voan mỏng mà mặt kính lại lớn, đi mùa lạnh nên hỏi chủ nhà có rèm dày hay không.
Những ngày âm u và mùa mưa: khi nắng vắng mặt
Mọi điều ở trên đều dựa vào nắng. Những ngày trời âm u kéo dài, nhất là trong mùa mưa, hướng nhà gần như không còn quan trọng: không có nắng để sưởi vách, không có nắng chiều để giữ ấm tối. Lúc ấy, căn nhà ấm hay lạnh lại phụ thuộc vào vật liệu, độ kín và cách mình giữ hơi ấm trong nhà.
Ngày âm u, phòng nào cũng hơi lạnh và ẩm. Phòng có cửa sổ đón nắng sáng vẫn có lợi hơn, vì ánh sáng ban ngày dù không có nắng vẫn làm phòng bớt tối và bớt cảm giác nồm. Mở cửa sổ vài lúc khi trời ngớt mưa để không khí đổi, rồi đóng lại trước khi chiều xuống.
Mùa mưa ở vùng cao thường có những buổi sáng nắng đẹp rồi chiều mới mưa. Tranh thủ buổi sáng ấy để phơi đồ, mở cửa đón nắng, hong khô chăn gối nếu chủ nhà cho phép. Căn nhà đón nắng sáng lúc này có lợi hơn hẳn căn chỉ có nắng chiều, vì chiều đã mưa thì nắng chiều cũng không tới.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nghỉ đón nắng chiều có nóng không?
Có thể bí vào hai ba giờ cuối chiều những ngày nắng gắt, nhất là phòng nhiều kính không có rèm. Bù lại, vách đã được sưởi nên buổi tối ấm hơn. Ở vùng cao, cái ấm buổi tối thường đáng giá hơn cái bí buổi chiều.
Đi vào tháng lạnh nên chọn căn quay hướng nào?
Nên ưu tiên căn có vách chính hoặc phòng ngủ được nắng chiều sưởi, ít kính và ít bóng cây che phía tây. Hỏi chủ nhà phòng nào ấm nhất về đêm để xếp người sợ lạnh vào đó.
Có cần quan tâm hướng nhà theo quan niệm tốt xấu không?
Trang này chỉ bàn hướng nhà theo nắng và gió, tức chuyện căn nhà ấm hay mát, sáng hay tối. Với người ở vài đêm, câu hỏi hữu ích là giờ nào nắng chiếu vào đâu, chứ không phải hướng nào hợp với ai.
Căn nhà nằm dưới chân đồi có lạnh hơn căn trên đỉnh không?
Thường mất nắng sớm hơn nên chiều tối nguội sớm hơn, và nếu gần mặt nước thì ẩm hơn. Bù lại, căn dưới chân đồi thường khuất gió hơn căn trên đỉnh. Hai yếu tố này bù trừ nhau nên cần hỏi cụ thể từng căn.
Làm sao biết căn nhà có cây che nắng chiều khi xem ảnh?
Nhìn các ảnh chụp buổi chiều: bóng cây đổ lên vách hoặc hiên là có cây che. Ảnh hiên sáng rực, bóng người đổ dài là nắng chiều chiếu thẳng. Không chắc thì nhắn hỏi chủ nhà giờ nào nắng vào hiên và phòng ngủ.
Mái hiên sâu có làm phòng lạnh hơn không?
Có thể. Mái hiên sâu che nắng trưa rất tốt nhưng cũng làm phòng phía trong tối và nguội hơn vào những ngày âm u. Căn có hiên sâu hợp mùa nắng; mùa lạnh nên mở rèm ban ngày để đón chút nắng còn lọt vào.