Trong căn nhà nghỉ ở Tà Đùng, bình chữa cháy chỉ dùng để dập đám cháy còn nhỏ, nhỏ hơn chừng một chiếc ghế, khi sau lưng anh chị còn lối ra thông. Cách dùng gói trong bốn động tác: rút chốt, hướng vòi vào gốc lửa, bóp cò, quét qua lại. Nếu lửa đã lên vách, lên trần, khói dày hoặc bình phun hết mà lửa chưa tắt, bỏ dập ngay, ra khỏi nhà, đóng cửa sau lưng, tới chỗ tập trung đếm người và gọi 114.
Một căn nhà nghỉ trên sườn đồi quanh hồ thường cách đường lớn một quãng, đường lên có đoạn hẹp và dốc. Lực lượng cứu hoả sẽ tới, nhưng không thể tới ngay. Những phút đầu của một đám cháy là do người trong nhà quyết định: dập được, hay thoát kịp. Bài này giúp anh chị biết đọc chiếc bình đỏ treo cạnh cửa, biết lúc nào nên dùng nó, và quan trọng hơn, biết lúc nào nên bỏ nó lại.
Đọc chiếc bình chữa cháy treo trong căn nhà
Phần lớn nhà ở và cơ sở lưu trú nhỏ dùng hai loại bình xách tay. Bình bột thường có thân dài, vòi ngắn mềm, phun ra lớp bột mịn phủ lên đám cháy, dùng được cho nhiều loại đám cháy thông thường như gỗ, vải, giấy, chất lỏng và thiết bị điện đã ngắt. Bình khí CO2 có loa phun to bằng nhựa cứng ở đầu vòi, phun ra khí lạnh, không để lại bụi, hợp với thiết bị điện, máy móc, nhưng kém hiệu quả ngoài trời có gió.
Trên đầu bình bột có đồng hồ áp suất nhỏ: kim nằm trong vùng xanh là bình còn áp, vùng đỏ là hết hoặc không đủ áp. Bình CO2 không có đồng hồ, kiểm bằng cân, việc đó của chủ nhà. Khách chỉ cần nhìn chốt an toàn có còn, vòi có nguyên không, thân bình có móp, gỉ không.
Trên thân bình thường có nhãn ghi loại bình, loại đám cháy dùng được và hướng dẫn bằng hình. Đọc một lần lúc nhận nhà mất không tới một phút. Nếu bình bị đặt trong tủ khoá, sau đống đồ hay trên cao khó với, nói với chủ nhà hoặc xin phép đặt lại chỗ dễ lấy.
Bình xách tay cỡ nhỏ chỉ phun được trong một thời gian rất ngắn, tính bằng giây chứ không phải phút. Đây là điều người chưa từng dùng hay bất ngờ nhất, và là lý do phải nhắm đúng gốc lửa ngay từ lần bóp đầu tiên.
Bốn động tác dùng bình
Hướng dẫn chung dưới đây áp dụng cho phần lớn bình xách tay. Luôn đứng ở vị trí mà sau lưng là lối ra, không để lửa nằm giữa mình và cửa.
- Rút chốt: xoay nhẹ và giật chốt an toàn ra khỏi tay cầm. Với bình CO2, cầm vào tay cầm của loa phun hoặc phần vòi mềm, không nắm vào loa vì nó rất lạnh khi phun.
- Hướng vòi: đứng cách đám cháy vài bước, hướng vòi vào gốc lửa, tức là chỗ vật đang cháy, không hướng vào ngọn lửa phía trên.
- Bóp cò: bóp mạnh tay cầm để bình phun. Nếu cần ngừng, thả tay.
- Quét: quét vòi qua lại ở gốc lửa, tiến dần lên khi lửa nhỏ đi, cho tới khi bình hết. Theo dõi chỗ vừa dập vì lửa có thể bùng lại.
Với bình bột, bột phun ra làm mù không gian và gây ho. Dập xong, mở cửa cho thoáng, ra ngoài trời một lúc. Với bình CO2, sau khi phun trong phòng nhỏ kín, cũng nên thông gió ngay vì khí CO2 đẩy bớt không khí trong phòng.
Khi nào dập, khi nào bỏ chạy
Quyết định này phải được đưa ra trong vài giây, nên tốt nhất là biết trước tiêu chí. Dập khi: đám cháy còn nhỏ, chừng một sọt rác, một chiếc gối, một nồi dầu; khói chưa dày, vẫn thở và nhìn được; có bình chữa cháy trong tay; và phía sau lưng là lối ra thông. Thiếu một điều kiện, chọn thoát.
Bỏ chạy khi: lửa đã bắt lên vách gỗ, rèm, trần, mái; khói dày, đen, cay mắt; lửa ở giữa mình và cửa; bình phun hết mà lửa chưa tắt; hoặc lửa bắt từ lon ga, bình ga. Trong nhà gỗ, lửa leo lên vách và trần rất nhanh, và khói tích dưới mái dốc của nhà A-frame lan xuống thấp chỉ trong ít phút.
Không dập lửa một mình khi người khác trong nhà chưa biết. Việc đầu tiên trước cả khi cầm bình là hô to để mọi người biết và chuẩn bị ra ngoài. Người dập lửa và người đưa trẻ, người lớn tuổi ra ngoài nên là hai người khác nhau.
Tài sản trong căn nhà nghỉ, kể cả căn nhà, đều có thể đền bù hoặc làm lại. Điện thoại, ví, vali không đáng để quay vào. Nhiều thương vong trong cháy nhà xảy ra khi người đã ra ngoài rồi quay lại lấy đồ.
Thoát khói trong căn nhà gỗ và từ gác lửng
Khói nóng bốc lên trên, tích ở trần rồi hạ dần xuống. Không khí sạch hơn nằm sát sàn. Khi trong phòng có khói, cúi thấp hoặc bò, che mũi miệng bằng khăn hay áo, đi men theo vách về phía cửa đã biết. Đây là lý do việc tìm lối ra lúc nhận nhà quan trọng: trong khói không ai nhìn được xa.
Trước khi mở một cánh cửa đóng, áp mu bàn tay vào cánh cửa và tay nắm. Nếu nóng, phía bên kia có lửa; tìm lối khác. Nếu không nóng, mở từ từ, đứng nép một bên, sẵn sàng đóng lại nếu khói lửa ùa vào. Đi qua rồi thì đóng cửa sau lưng; một cánh cửa đóng làm chậm lửa và khói đáng kể.
Gác lửng là chỗ khó thoát nhất vì khói tới đó đầu tiên và thường chỉ có một đường xuống. Nếu khói đã tràn lên gác và cầu thang không đi được, tìm cửa sổ trên gác, mở ra để thở và để người bên ngoài biết mình ở đó, gọi to. Chỉ tính chuyện leo ra ngoài cửa sổ khi chắc chắn có chỗ đặt chân an toàn hoặc không còn lựa chọn nào khác, vì phía dưới có thể là dốc.
Ban đêm, cách phát hiện cháy sớm nhất là đầu báo khói. Nhiều căn nhà nghỉ mới đã lắp; nếu căn mình ở có, đừng tháo pin ra vì nó kêu khi nấu ăn. Mở cửa sổ khi nấu thay vì vô hiệu hoá thiết bị chỉ có một nhiệm vụ là đánh thức anh chị dậy.
Ra ngoài rồi: chỗ tập trung, đếm người, gọi 114
Ngay khi ra khỏi nhà, đi tới chỗ tập trung đã hẹn từ lúc nhận nhà, đủ xa để không bị khói, nhiệt và vật rơi. Đếm người. Nếu thiếu ai, báo ngay cho người tới cứu biết người đó có thể ở đâu trong nhà, đừng tự quay vào tìm.
Gọi 114, số khẩn cấp phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ. Nói rõ ba điều: chỗ cháy, cháy gì, có ai còn trong nhà không. Vị trí là phần khó nhất với khách lạ: chủ nhà hoặc người địa phương sẽ mô tả đường vào tốt hơn, vì vậy gọi chủ nhà ngay sau 114, hoặc nhờ người khác gọi song song. Định vị trên điện thoại cũng giúp ích khi gửi được.
Nếu có người bị bỏng, làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát, không phải nước đá, trong khoảng mười tới hai mươi phút, tháo nhẫn, đồng hồ trước khi sưng. Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ hay bất cứ thứ gì lên vết bỏng. Bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, bộ phận sinh dục, hay người hít phải khói có biểu hiện ho, khàn tiếng, khó thở cần được đưa đi cấp cứu, gọi 115.
Khi đã an toàn ngoài trời, giữ mọi người ở chỗ tập trung, kể cả khi lửa có vẻ đã tắt. Đám cháy trong nhà gỗ có thể âm ỉ trong vách, dưới sàn hay trong mái rồi bùng lại.
Khi lực lượng cứu hoả tới, chỉ cho họ lối vào, vị trí cháy, vị trí cầu dao, có lon ga hay bình ga trong nhà không. Những thông tin nhỏ đó giúp họ làm việc an toàn và nhanh hơn.
Căn nhà và đám cháy: chuẩn bị trước, làm gì trong lúc, làm gì sau
Bảng gom lại những việc trong bài theo ba thời điểm, để dễ nhớ.
| Thời điểm | Việc của người ở | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lúc nhận nhà | Tìm hai lối ra, chỗ tập trung, vị trí bình chữa cháy, cầu dao; xem có đầu báo khói không | Mười phút, làm lúc trời còn sáng |
| Buổi tối | Một người đi vòng tắt lửa; không để vali, giày dép chắn lối ra; chìa khoá cửa để chỗ cố định | Không đốt than trong phòng ngủ |
| Khi phát hiện lửa | Hô to; quyết dập hay thoát trong vài giây; người dập và người đưa trẻ, người già ra ngoài là hai người | Dập chỉ khi lửa nhỏ, có bình, có đường lui |
| Khi có khói | Cúi thấp, che mũi miệng, thử nhiệt cánh cửa bằng mu bàn tay, đóng cửa sau lưng | Không đi thang máy, không trốn trong tủ hay gầm giường |
| Sau khi ra ngoài | Tới chỗ tập trung, đếm người, gọi 114 rồi gọi chủ nhà; sơ cứu bỏng bằng nước mát | Không quay vào lấy đồ |
Những việc trong bảng không cần dụng cụ đặc biệt. Chúng chỉ cần được nghĩ tới một lần trước khi có chuyện.
Trách nhiệm của chủ nhà và quyền hỏi của khách
Cơ sở lưu trú có nghĩa vụ về phòng cháy chữa cháy theo quy định hiện hành, gồm trang bị phương tiện chữa cháy, lối thoát nạn, và tuỳ quy mô, các yêu cầu khác. Bài này không nêu chi tiết vì quy định thay đổi theo thời gian và theo loại cơ sở; chủ nhà muốn làm đúng nên hỏi cơ quan công an phòng cháy chữa cháy nơi cơ sở hoạt động.
Ở góc khách, anh chị có quyền hỏi những câu đơn giản trước khi đặt hoặc khi nhận nhà: nhà có bình chữa cháy không, đặt ở đâu; có đầu báo khói không; cửa nào là lối ra; có hướng dẫn khi có cháy không. Một chủ nhà làm ăn nghiêm túc sẽ không ngại những câu hỏi này, và thường còn chủ động chỉ.
Nếu căn nhà thiếu bình chữa cháy hoặc bình đã hết áp, nói với chủ nhà một cách nhẹ nhàng. Nhiều chủ nhà nhỏ đơn giản là chưa để ý, hoặc bình đã quá hạn kiểm định mà chưa thay. Một lời nhắc của khách có thể là thứ khiến họ bổ sung, cho mình và cho người tới sau.
Phần về thủ tục phòng cháy cho người làm nhà nghỉ đã có ở các trang anh em về đầu tư và kinh doanh lưu trú. Trang này giữ góc của người ở: biết căn nhà, biết thiết bị, biết đường ra.
Câu hỏi thường gặp
Bình chữa cháy trong nhà nghỉ dùng thế nào?
Rút chốt an toàn, đứng cách lửa vài bước với lối ra sau lưng, hướng vòi vào gốc lửa, bóp cò và quét qua lại cho tới khi lửa tắt hoặc bình hết. Bình nhỏ chỉ phun trong ít giây nên phải nhắm đúng gốc lửa ngay từ đầu.
Khi nào không nên cố dập lửa mà phải chạy ra ngoài?
Khi lửa đã lên vách, rèm, trần hay mái; khói dày, đen; lửa nằm giữa mình và cửa; bình phun hết mà lửa chưa tắt; hoặc lửa bắt từ lon ga, bình ga. Khi đó ra ngoài ngay, đóng cửa sau lưng và gọi 114.
Bình bột và bình CO2 khác nhau thế nào?
Bình bột phun bột mịn, dùng được cho nhiều loại đám cháy thông thường nhưng để lại bụi. Bình CO2 phun khí lạnh, không để lại bụi, hợp với thiết bị điện nhưng kém hiệu quả ngoài trời có gió. Không cầm vào loa phun của bình CO2 khi phun.
Đang ngủ trên gác lửng mà có khói thì làm gì?
Cúi thấp, che mũi miệng, gọi to cho người khác biết và tìm đường xuống cầu thang nếu còn đi được. Nếu khói đã chặn cầu thang, mở cửa sổ trên gác để thở và báo hiệu, chờ người tới cứu, chỉ leo ra khi có chỗ đặt chân an toàn.
Gọi 114 thì cần nói những gì?
Nói rõ nơi cháy, thứ đang cháy và có ai còn trong nhà không. Với căn nhà nghỉ trên đồi, mô tả đường vào là khó nhất, nên gọi chủ nhà ngay sau đó hoặc nhờ người khác gọi song song để họ dẫn đường cho xe chữa cháy.
Đầu báo khói kêu khi nấu ăn thì có nên tháo pin ra không?
Không nên. Hãy mở cửa sổ, bật quạt hút và quạt nhẹ cho khói tan. Đầu báo khói là thiết bị đánh thức người ngủ khi có cháy ban đêm; tháo pin để khỏi phiền là bỏ đi lớp bảo vệ quan trọng nhất trong căn nhà gỗ.