Khi vừa nhận một căn nhà nghỉ ở Tà Đùng, anh chị nên dành chừng mười phút đi một vòng trước khi cất đồ: tìm hai lối ra, chỗ để bình chữa cháy, cầu dao tổng, thử cầu thang và mép gác, nhìn ổ cắm, kính lớn, lan can hiên và hỏi chủ nhà số liên lạc ban đêm. Mười phút đó gần như không tốn gì, nhưng là lúc duy nhất anh chị nhìn căn nhà bằng con mắt tỉnh táo, trước khi trời tối, trước khi mệt và trước khi cả nhóm bày đồ ra khắp nơi.
Một căn "house" khác phòng khách sạn ở chỗ anh chị ở trọn cả căn, thường không có lễ tân trực suốt đêm ngay bên cạnh, và căn nhà hay nằm trên sườn đồi cách đường lớn một quãng. Chủ nhà có thể ở thôn bên, ở Gia Nghĩa hoặc ở xa hơn. Vì vậy trong mấy ngày ở, chính anh chị là người đầu tiên phát hiện và xử lý một sự cố. Bài này đi theo đúng thứ tự một vòng kiểm, từ cửa ra vào tới chỗ cao nhất của căn nhà.
Vì sao căn nhà nghỉ trên đồi cần một vòng kiểm riêng
Phần lớn căn house quanh hồ Tà Đùng là nhà nhỏ, một hoặc hai phòng ngủ, làm bằng gỗ, khung thép nhẹ, vách kính hoặc tường xây mái dốc. Mỗi kiểu có điểm yếu riêng: nhà gỗ sợ lửa, nhà kính có mặt kính lớn, nhà A-frame có gác lửng dưới mái và cầu thang dốc, nhà sàn có bậc lên xuống và hiên cao. Một vòng kiểm tốt là vòng kiểm theo đúng kiểu nhà mình đang ở, không phải một danh sách chung chung chép từ khách sạn.
Điều thứ hai là khoảng cách. Ở phố, khi có chuyện, người giúp tới trong vài phút. Ở một căn nhà trên đồi giữa vườn cà phê, xe cứu hoả hay xe cấp cứu phải đi một quãng đường đồi, có đoạn hẹp và dốc, ban đêm lại tối. Bài viết không nêu thời gian chờ cụ thể vì nó tuỳ chỗ và tuỳ lúc, nhưng anh chị nên mặc định rằng mấy phút đầu của mọi sự cố là do người trong nhà tự lo.
Điều thứ ba là thời tiết. Mùa mưa ở vùng cao nguyên này hay có giông vào buổi chiều, gió giật, mất điện, đường đất trơn. Mùa khô thì hanh, gỗ khô, lửa bắt nhanh hơn. Căn nhà nghỉ an toàn hay không phụ thuộc một phần vào việc người ở có biết mấy điểm yếu ấy trước khi trời trở chứng hay không.
Cuối cùng, đi một vòng lúc nhận nhà còn giúp anh chị ghi lại tình trạng căn nhà. Nếu thấy một thanh lan can lung lay hay một ổ cắm cháy xém từ trước, anh chị báo ngay thì vừa được sửa, vừa không bị hiểu nhầm là mình làm hỏng khi trả nhà.
Một vòng mười phút: kiểm gì, ở đâu, nhìn thấy gì thì báo
Bảng dưới xếp theo thứ tự đi từ cửa vào trong rồi lên cao. Không cần dụng cụ gì ngoài mắt, tay và điện thoại để chụp ảnh.
| Chỗ kiểm | Nhìn và thử gì | Dấu hiệu nên báo chủ nhà |
|---|---|---|
| Cửa chính, cửa phụ | Mở được từ bên trong mà không cần chìa; biết cửa nào thông ra ngoài | Khoá phải dùng chìa mới mở từ trong, cửa kẹt, then cài cao quá tầm trẻ và người già |
| Bình chữa cháy | Có không, đặt ở đâu, kim áp suất trong vùng xanh, chốt còn kẹp chì | Không có bình, kim ở vùng đỏ, bình gỉ, bình bị khoá trong tủ |
| Cầu dao, aptomat | Hộp điện tổng nằm ở đâu, gạt tắt được không | Hộp điện bị che, nắp vỡ, dây lòi ra |
| Ổ cắm, dây nối | Ổ chắc, không lỏng; dây nối có đủ chỗ cắm | Ổ cháy xém, nóng khi cắm, dây nối nhiều tầng |
| Cầu thang, mép gác | Bậc chắc, có tay vịn, mép gác có chắn | Bậc lung lay, tay vịn lỏng, gác hở không có lan can |
| Hiên, lan can, bậc ngoài | Vịn thử lan can, nhìn rêu trên bậc gỗ | Thanh gãy, đinh trồi, bậc mục, rêu dày |
| Kính lớn, cửa kính | Kính có vết nứt không, cửa trượt có chặn | Kính nứt, ray cửa long, không có dấu nhận biết trên kính sát sàn |
| Phòng tắm, nước nóng | Sàn có chống trơn, máy nước nóng có dây tiếp đất | Bị giật tê khi chạm vòi, mùi khét, mùi ga |
Không phải căn nào cũng có đủ mọi thứ trong bảng. Thiếu một món không có nghĩa là căn nhà nguy hiểm, nhưng anh chị biết trước thì tự bù được: để đèn pin sẵn, dặn trẻ không lên gác, giữ cửa phụ không khoá.
Tìm hai lối ra trước khi tìm ổ cắm
Việc đầu tiên nên làm là đứng giữa phòng chính và trả lời: nếu cửa chính bị chặn thì ra bằng đâu? Nhiều căn house có cửa kính trượt ra hiên, có cửa sau thông ra bếp hoặc lối mòn, có cửa sổ phòng ngủ đủ rộng để chui ra. Có căn chỉ có một cửa. Khi đó anh chị càng cần để ý chuyện lửa và để đường đi tới cửa luôn thông, không chất vali, giày dép, bàn ghế ngay lối đi.
Với các căn có gác lửng, hãy lên gác và nhìn xem từ đó thoát ra thế nào nếu cầu thang có khói. Thường thì chỉ có một đường là cầu thang. Đây là lý do những thứ dễ cháy như nến, đèn sưởi, máy sấy tóc không nên dùng ở dưới chân cầu thang hay ở trên gác lúc mọi người đã ngủ.
Thử khoá cửa từ phía trong. Một số khoá cửa gỗ phải dùng chìa mới mở được cả từ bên trong. Ban ngày điều này không sao, nhưng ban đêm khi có khói và mọi người hoảng, đi tìm chìa là mất thời gian. Nếu căn nhà dùng loại khoá này, anh chị cắm sẵn chìa ở ổ khoá phía trong khi đi ngủ, hoặc đặt ở một chỗ cố định mà ai trong nhóm cũng biết.
Cuối cùng, chọn một chỗ tập trung ngoài nhà, ví dụ cột đèn đầu lối mòn hay chỗ để xe. Khi có chuyện, mọi người ra đó để đếm người. Với nhóm bạn hay gia đình nhiều thế hệ, việc này nghe như thừa nhưng lại là thứ giúp không ai phải chạy ngược vào nhà tìm người đã ra ngoài từ trước.
Lửa và điện: ba thứ cần biết vị trí ngay từ đầu
Thứ nhất là bình chữa cháy. Một cơ sở lưu trú tử tế thường đặt bình ở chỗ dễ thấy, gần cửa hoặc gần bếp. Anh chị nhìn kim đồng hồ áp suất trên đầu bình: kim nằm trong vùng xanh là còn dùng được, vùng đỏ là hết áp. Chốt an toàn phải còn nguyên. Không cần thử phun, chỉ cần biết bình ở đâu và nhấc lên được.
Thứ hai là cầu dao tổng. Khi một ổ cắm bốc khói, khi máy nước nóng rò điện hay khi giông sét to, việc đúng là ngắt điện cả nhà. Hộp điện thường nằm gần cửa ra vào, trong bếp hoặc ở hiên sau. Hỏi chủ nhà ngay lúc nhận nhà sẽ nhanh hơn nhiều so với đi tìm bằng đèn điện thoại khi trời đã tối.
Thứ ba là ổ cắm và dây nối. Nhìn quanh những ổ sẽ dùng nhiều nhất: đầu giường để sạc điện thoại, gần bàn để cắm ấm siêu tốc, trong phòng tắm để cắm máy sấy. Ổ có vệt đen, ổ lỏng để phích cắm lắc lư, dây nối bị đè dưới chân giường hay dưới thảm là những thứ nên báo hoặc tự tránh dùng. Chi tiết về điện và sạc pin có bài riêng trong danh mục này.
Nếu căn nhà có lò sưởi, lò than hay bếp ga mini, hỏi chủ nhà cách dùng ngay từ đầu. Câu hỏi đơn giản nhất là: "Ở đây có được đốt gì trong nhà không, và nếu đốt thì đốt ở đâu?" Câu trả lời cho anh chị biết căn nhà được tính sẵn cho những gì.
Chỗ cao, chỗ trơn và mặt kính
Đi lên xuống cầu thang một lượt, tay nắm tay vịn. Cầu thang gác lửng trong nhà A-frame hay nhà gỗ nhỏ thường dốc hơn cầu thang nhà phố, bậc hẹp, có căn dùng thang gỗ gần như dựng đứng. Nếu đoàn có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, đây là lúc quyết định ai ngủ trên gác và ai ngủ dưới trệt, chứ không phải lúc nửa đêm ai đó cần đi vệ sinh.
Ra hiên, vịn thử lan can bằng một tay, đẩy nhẹ ra ngoài. Lan can gỗ ngoài trời chịu mưa nắng quanh năm nên có thể mục ở chân cột mà nhìn bên ngoài vẫn đẹp. Bậc gỗ và sàn hiên có rêu sẽ rất trơn khi có sương sớm hay sau mưa. Biết trước chỗ trơn thì buổi sáng ra ngồi uống cà phê, anh chị đi chậm lại ở đúng chỗ đó.
Với kính, nhìn hai thứ: kính có vết nứt không, và có tấm kính sát sàn nào trong suốt đến mức dễ đi thẳng vào không. Nhà vách kính và nhà có cửa kính lớn rất hay có chuyện người đi vội đâm vào kính, nhất là trẻ con chạy ra hiên. Nếu kính không có dấu nhận biết, anh chị có thể dán tạm một miếng băng dính giấy ngang tầm mắt trẻ, xin phép chủ nhà trước.
Phòng tắm cũng là chỗ dễ trượt ngã nhất trong nhà. Nhìn sàn có lát gạch nhám hay có thảm chống trơn không, có tay vịn không. Với người lớn tuổi, một tấm thảm cao su đặt sẵn và một chiếc ghế nhựa thấp trong phòng tắm có ích hơn mọi lời dặn.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi: nhìn lại căn nhà bằng mắt họ
Một vòng kiểm cho người lớn khoẻ mạnh khác với vòng kiểm cho trẻ ba tuổi. Với trẻ nhỏ, anh chị cúi xuống ngang tầm mắt bé: ổ cắm thấp, mép bàn kính, cửa kính sát sàn, khe lan can rộng, bậc thềm ra vườn, bếp ga mini đặt thấp. Phần nếp sinh hoạt với trẻ nhỏ trong kỳ nghỉ đã có ở trang anh em chuyên về nếp sống; ở đây chỉ nhắc một điều thuộc về căn nhà: chỗ nào trẻ có thể leo lên và rơi xuống thì chỗ đó cần người lớn đứng gần.
Với người lớn tuổi, nguy cơ lớn nhất là ngã. Đường đi từ giường tới nhà vệ sinh lúc nửa đêm phải có đèn, không có bậc bất ngờ, không có dây điện vắt ngang. Nhiều căn nhà nghỉ có phòng tắm tách riêng hoặc có một bậc nhỏ giữa phòng ngủ và phòng tắm để chặn nước. Bậc nhỏ đó ban ngày không ai để ý, ban đêm lại là chỗ vấp.
Nếu căn nhà nằm trên đồi với nhiều bậc từ chỗ để xe lên, hỏi chủ nhà có lối khác ít dốc hơn không. Việc chọn căn nhà ít bậc ngay từ đầu tốt hơn nhiều so với xoay xở sau khi đã tới. Bài về nhà trên đồi và lối vào trong cùng trang đi sâu hơn vào chuyện này.
Nói chung, căn nhà không đổi được trong mấy ngày ở, nhưng cách dùng căn nhà thì đổi được: ai ngủ chỗ nào, đèn nào để sáng qua đêm, cửa nào khoá và cửa nào không. Một vòng kiểm tốt kết thúc bằng mấy quyết định nhỏ như vậy.
Thấy hỏng thì báo chủ nhà thế nào cho nhanh và rõ
Báo sớm vừa giúp mình an toàn, vừa giúp chủ nhà giữ căn nhà tốt cho khách sau. Cách báo hiệu quả thường theo mấy bước sau:
- Chụp ảnh hoặc quay một đoạn ngắn chỗ hỏng, có cả khung cảnh xung quanh để chủ nhà biết đó là chỗ nào trong nhà.
- Nhắn ngay trong lúc nhận nhà, kèm một câu mô tả: thấy gì, ở đâu, đã dùng hay chưa dùng. Ví dụ: "Ổ cắm cạnh giường phòng trên gác có vệt cháy đen, nhà em chưa cắm gì vào."
- Hỏi rõ: có sửa được ngay không, nếu không thì nên tránh dùng chỗ đó thế nào. Có chủ nhà sẽ cho người lên sửa, có chủ nhà dặn dùng tạm ổ khác.
- Không tự tháo, tự sửa điện, ga, bình nóng lạnh dù anh chị biết làm. Căn nhà có cách đi dây và thiết bị mà người lạ không nắm được, và nếu có chuyện thì trách nhiệm trở nên rất khó phân định.
- Giữ lại tin nhắn. Khi trả nhà, nếu có câu hỏi về hư hỏng, tin nhắn có ngày giờ là bằng chứng rõ nhất rằng chỗ đó hỏng từ trước.
Nếu hỏng ở mức nguy hiểm thật, như mùi ga nồng, dây điện tóe lửa, kính vỡ sắc cạnh, lan can gãy, anh chị không cần chờ trả lời mới hành động: ngắt điện, mở cửa, tránh xa khu vực đó, rồi mới báo.
Câu hỏi thường gặp
Có cần kiểm an toàn nếu chỉ ở một đêm ở Tà Đùng không?
Có, và càng cần với chuyến ngắn vì anh chị thường tới lúc chiều muộn, mệt, rồi ngủ ngay. Mười phút đi một vòng lúc trời còn sáng giúp biết lối ra, bình chữa cháy, cầu dao và chỗ trơn trước khi trời tối.
Căn nhà nghỉ không có bình chữa cháy thì nên làm gì?
Hỏi chủ nhà xem có bình đặt ở chỗ khác như nhà chung, nhà bếp hay nhà chủ gần đó không. Nếu không có, anh chị càng hạn chế lửa trần trong nhà: không đốt nến, không đốt than, để ý bếp và luôn giữ lối ra thông thoáng.
Thấy ổ cắm cháy xém có nên báo không hay cứ tránh dùng là được?
Nên báo, kể cả khi anh chị đã tránh dùng. Ổ cháy xém thường là dấu hiệu tiếp xúc kém hoặc quá tải, người khách sau có thể cắm vào mà không biết. Chụp ảnh và nhắn chủ nhà để họ sửa, đồng thời ghi lại là hỏng từ trước.
Có nên tự sửa lan can lỏng hay bậc gỗ lung lay không?
Không nên. Anh chị không biết phần gỗ bên trong mục đến đâu và sửa tạm có thể làm khách khác tưởng là đã chắc. Việc đúng là báo chủ nhà, chỉ cho cả nhóm biết chỗ đó và tránh tựa, tránh ngồi lên cho tới khi được sửa.
Nên hỏi chủ nhà những gì về an toàn khi nhận nhà?
Ba câu hữu ích nhất: cầu dao tổng ở đâu, bình chữa cháy ở đâu, ban đêm có việc gấp thì liên lạc ai. Thêm một câu nếu căn nhà có lò sưởi hay bếp ga: dùng thế nào và có được đốt gì trong nhà không.
Kiểm an toàn có làm mất thời gian nghỉ không?
Không đáng kể. Một vòng kiểm chỉ khoảng mười phút và có thể làm trong lúc mọi người đang dỡ hành lý. Đổi lại, cả nhóm biết căn nhà ra sao, ai ngủ ở đâu hợp lý và có chuyện thì làm gì, nên phần còn lại của chuyến đi nhẹ đầu hơn.