Trong căn nhà nghỉ ở Tà Đùng, điện an toàn khi anh chị giữ ba điều: không cắm thiết bị công suất lớn như máy sưởi, ấm siêu tốc, máy sấy tóc vào ổ nối dài; không sạc pin trên nệm, gối hay dưới chăn; thấy ổ cắm nóng, có mùi khét, có vệt cháy thì ngừng dùng và báo chủ nhà. Nhớ thêm vị trí cầu dao tổng để ngắt khi cần.
Một chuyến đi cuối tuần của nhóm bốn người có thể mang theo bốn điện thoại, hai pin sạc dự phòng, một máy ảnh, một máy bay quay phim nhỏ, đồng hồ thông minh, tai nghe, loa, máy sấy tóc. Tất cả dồn vào một căn nhà nhỏ có vài ổ cắm, thường vào cùng một lúc buổi tối. Trong căn nhà gỗ, chỗ cắm lại sát vách ván, sát giường, sát rèm. Bài này nói về những gì nên làm với ổ điện và cục sạc để không biến buổi tối nạp pin thành chuyện đáng tiếc.
Vì sao căn nhà nghỉ trên đồi dễ có chuyện về điện hơn nhà phố
Nhiều căn nhà nghỉ quanh hồ được dựng nhanh, có căn làm thêm sau, có căn cải tạo từ nhà vườn. Dây điện có khi đi nổi trên vách gỗ, ổ cắm bắt thẳng lên ván, số ổ cắm ít so với nhu cầu của khách thời nay. Điện lưới ở vùng xa đôi khi chập chờn, điện áp lên xuống khi có giông. Không có nghĩa là căn nhà làm ẩu, nhưng nó không được thiết kế cho mười thiết bị sạc cùng lúc.
Điểm khác thứ hai là độ ẩm. Mùa mưa và những đêm sương, hơi ẩm len vào ổ cắm đặt sát sàn, sát cửa, ngoài hiên. Ổ ẩm, bụi gỗ bám vào, tiếp xúc kém, khi cắm thiết bị công suất lớn là nóng lên. Ổ cắm ngoài hiên không có nắp che là chỗ đáng ngại nhất.
Điểm thứ ba là vật liệu xung quanh. Ở nhà phố, ổ cắm nằm trên tường gạch, dây đi âm. Ở nhà gỗ, một ổ cắm nóng chảy nhựa có thể bén vào ván ốp sau lưng nó. Đồ trải giường, rèm vải, thảm cói trong căn nhà nghỉ dưỡng đều ở rất gần ổ cắm vì người ta muốn sạc điện thoại ngay đầu giường.
Biết ba điểm này không phải để lo, mà để dùng điện có ý thức hơn. Hầu hết sự cố điện trong nhà ở bắt nguồn từ một vài thói quen nhỏ, và thói quen thì sửa được ngay trong buổi tối đầu tiên.
Ổ cắm nối dài: tiện nhưng có giới hạn
Đọc công suất ghi trên ổ. Mỗi ổ cắm nối dài có ghi công suất tối đa, thường vài nghìn oát. Một máy sấy tóc hay máy sưởi đã gần chạm mức đó. Cắm thêm ấm siêu tốc vào cùng ổ là vượt. Dây sẽ nóng lên, vỏ nhựa mềm ra và có thể cháy.
Một ổ tường cho một thiết bị lớn. Ấm siêu tốc, máy sấy tóc, máy sưởi, nồi lẩu điện, bàn ủi nên cắm thẳng vào ổ trên tường, mỗi thiết bị một ổ, dùng xong rút ra. Ổ nối dài dành cho sạc điện thoại, đèn, quạt nhỏ.
Không nối ổ vào ổ. Cắm một ổ nối dài vào một ổ nối dài khác để có thêm chỗ cắm là cách nhanh nhất làm quá tải dây đầu tiên. Thiếu ổ thì thay vì nối, chia thời gian sạc: thiết bị nào đầy thì rút ra cho thiết bị khác.
Không cuộn dây khi đang dùng. Dây nối dài cuộn tròn hay bó lại khi có dòng điện lớn chạy qua sẽ nóng hơn nhiều so với khi duỗi thẳng. Kéo hết dây ra, không để dây dưới thảm, dưới chân giường hay kẹp ở khe cửa.
Đặt ổ ở chỗ khô, cao. Không để ổ nối dài trên sàn phòng tắm, sát cửa ra hiên khi mưa hắt, hay dưới bàn đặt ấm nước. Một ổ cắm đặt trên kệ gỗ khô vẫn an toàn hơn ổ nằm trên sàn ẩm.
Sạc pin: điện thoại, pin dự phòng, máy ảnh, máy quay nhỏ
Pin lithium trong điện thoại, pin sạc dự phòng, máy ảnh và máy bay quay phim nhỏ tích trữ nhiều năng lượng. Khi pin hỏng, bị phồng, bị va đập hay sạc bằng cục sạc kém, nó có thể nóng lên rất nhanh và bốc cháy, cháy dữ, khó dập bằng cách thông thường. Rủi ro này thấp với mỗi lần sạc, nhưng cộng lại cả nhóm, nhiều đêm, nhiều thiết bị thì không nên bỏ qua.
Quy tắc dễ nhớ nhất: sạc trên mặt cứng, không cháy. Đặt điện thoại và pin dự phòng lên đĩa sứ, mặt bàn đá, mặt gạch hoặc ít nhất là mặt bàn gỗ trống, không sạc trên nệm, dưới gối, trong chăn, trong túi vải hay vali. Nhiều người có thói quen kẹp điện thoại dưới gối khi sạc qua đêm; trong căn nhà gỗ, đó là thói quen nên bỏ.
Dùng cục sạc và dây đi kèm thiết bị hoặc loại có nguồn gốc rõ ràng. Cục sạc trôi nổi rẻ tiền có thể không có mạch bảo vệ, nóng bất thường khi sạc. Pin dự phòng đã phồng, vỏ biến dạng, nóng khi không sạc thì ngừng dùng, để ở chỗ không cháy và mang đi xử lý khi về.
Máy bay quay phim nhỏ và pin máy ảnh nên sạc lúc có người thức, không sạc qua đêm, và không sạc ngay sau khi vừa bay xong lúc pin còn nóng. Với nhóm có nhiều pin, sạc lần lượt ở phòng chính lúc mọi người còn ngồi chơi, đừng mang hết vào phòng ngủ.
Ấm siêu tốc, máy sấy tóc và nồi lẩu điện
Ấm siêu tốc là thiết bị gần như căn nhà nghỉ nào cũng có, và là thiết bị công suất lớn mà khách ít để ý nhất. Đặt ấm trên mặt phẳng, khô, không để dây vắt qua mép bàn chỗ người đi lại vướng chân. Không đun ấm cạn, không đặt ấm sát vách gỗ hay dưới kệ treo khăn.
Máy sấy tóc thường dùng trong phòng tắm, nơi có nước và sàn ướt. Cắm máy sấy ở ổ ngoài phòng tắm nếu có thể, tay khô khi cắm và rút, không để máy đang cắm điện trên bồn rửa. Sau khi dùng, rút phích và để máy nguội trên mặt cứng rồi mới cuộn dây.
Nồi lẩu điện và bếp điện từ là thiết bị nhóm bạn hay mang theo. Chúng ăn điện lớn và chạy lâu. Hỏi chủ nhà trước khi dùng: ổ nào chịu được, có được nấu trong phòng không. Không dùng nồi lẩu điện trên sàn gỗ hay trên chiếu cói, đặt lên bàn có mặt chịu nhiệt.
Nếu căn nhà có tủ lạnh nhỏ, máy nước nóng, máy bơm nước và điều hoà, thì vào buổi tối, khi tất cả cùng chạy và khách cắm thêm máy sưởi, aptomat có thể nhảy. Aptomat nhảy là thiết bị bảo vệ đang làm đúng việc của nó. Đừng cố gạt lên ngay; tắt bớt thiết bị lớn rồi mới bật lại.
Khi rời căn nhà và khi có trẻ nhỏ
Trước khi cả nhóm ra ngoài ăn tối hay đi chơi cả ngày, rút những thứ đang sạc và những thiết bị sinh nhiệt: ấm siêu tốc, máy sấy, máy sưởi, nồi lẩu điện. Căn nhà nghỉ trên đồi không có người trông khi vắng khách; một cục sạc nóng lên trong lúc không ai ở nhà là tình huống không ai muốn. Đèn ngoài hiên thì để theo hướng dẫn của chủ nhà, vì có căn dùng đèn hiên làm đèn lối đi.
Nếu đi cùng trẻ nhỏ, cúi xuống nhìn các ổ cắm thấp gần sàn. Nhà nghỉ thường không có nắp che ổ cắm như nhà có trẻ con. Có thể chặn tạm bằng cách kê đồ đạc trước ổ, hoặc mang theo vài nắp nhựa bịt ổ cắm, loại nhỏ gọn bỏ túi. Dây sạc buông thõng từ đầu giường xuống sàn cũng là thứ trẻ hay kéo, làm rơi cả điện thoại lẫn cục sạc.
Đèn ngủ cắm điện, quạt nhỏ, máy đuổi muỗi cắm điện dùng qua đêm thì nên chọn ổ trên tường, không chọn ổ nối dài nằm dưới chăn hay sát nệm trải sàn trên gác. Ít thiết bị chạy qua đêm thì ít thứ phải lo.
Dấu hiệu bất thường và việc nên làm ngay
Khi có dấu hiệu dưới đây, xử lý trước rồi báo chủ nhà sau. Không thử lại để "xem có bị nữa không".
| Dấu hiệu | Có thể là | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Ổ cắm hoặc phích nóng khi sờ | Tiếp xúc kém, quá tải | Rút thiết bị, không dùng ổ đó, báo chủ nhà |
| Mùi khét nhựa, tiếng lách tách | Chập, hồ quang trong ổ hoặc dây | Ngắt cầu dao khu vực hoặc cầu dao tổng, mở cửa, báo ngay |
| Tê tay khi chạm vòi nước, vỏ máy nước nóng | Rò điện, thiết bị không tiếp đất | Không dùng nước nóng, ngắt aptomat máy nước nóng, báo ngay |
| Đèn chập chờn khi bật máy sưởi | Điện yếu, quá tải đường dây | Tắt bớt thiết bị lớn, dùng lần lượt |
| Pin dự phòng phồng, nóng khi không sạc | Pin hỏng | Ngừng dùng, đặt trên mặt không cháy, xa đồ vật, ra ngoài trời nếu nóng nhanh |
| Aptomat nhảy liên tục | Quá tải hoặc chạm chập | Không gạt lên nhiều lần, rút bớt thiết bị, báo chủ nhà |
Điểm chung: khi không chắc, ngắt điện là an toàn. Mấy phút mất điện không làm hỏng kỳ nghỉ; một ổ cắm cháy thì có.
Khi thiết bị bốc khói hoặc cháy
Nếu một ổ cắm, dây điện hay thiết bị bốc khói, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện: rút phích nếu chạm vào an toàn, hoặc gạt cầu dao. Không tạt nước vào thiết bị đang cắm điện. Khi điện đã ngắt, đám cháy nhỏ ở thiết bị có thể dập bằng bình chữa cháy bột hoặc bình khí CO2 nếu căn nhà có.
Với pin điện thoại hay pin dự phòng đang cháy, không cầm lên bằng tay trần. Nếu làm được an toàn, dùng kẹp hay xẻng hất nó vào một chậu kim loại, ra chỗ trống ngoài hiên hoặc mặt đất, tránh xa vách gỗ. Pin lithium cháy có thể bùng lại sau khi tưởng đã tắt, nên để nó ở chỗ không cháy một thời gian.
Nếu lửa đã bắt sang vách, rèm, nệm, hãy bỏ dập, đưa mọi người ra ngoài và gọi 114. Trong nhà gỗ, thời gian để một đám cháy nhỏ thành lớn ngắn hơn nhiều so với cảm giác.
Một bình chữa cháy nhỏ trong căn nhà gỗ có giá trị lớn nhất ở đúng những giây này. Nếu lúc nhận nhà đã biết bình đặt ở đâu, anh chị chỉ cần vài bước là lấy được, không phải lục tìm trong khói.
Sau sự cố, dù nhỏ, chụp ảnh và báo chủ nhà. Họ cần biết để kiểm đường dây, thay ổ, và để khách sau không gặp lại chuyện tương tự. Việc giữ im lặng vì ngại thường làm chuyện tệ hơn cho cả hai bên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên sạc điện thoại qua đêm trong căn nhà gỗ không?
Được, nếu đặt điện thoại trên mặt cứng như bàn, kệ hoặc đĩa sứ, không đặt trên nệm, dưới gối hay trong chăn, dùng cục sạc chính hãng hoặc có nguồn gốc rõ ràng. Pin dự phòng và pin máy quay nên sạc lúc có người thức.
Cắm máy sấy tóc vào ổ nối dài có sao không?
Không nên. Máy sấy tóc có công suất lớn, gần chạm mức tối đa của nhiều ổ nối dài. Cắm chung với thiết bị khác dễ làm dây nóng chảy. Hãy cắm thẳng vào ổ trên tường, ưu tiên ổ ở ngoài phòng tắm và tay khô khi cắm.
Aptomat nhảy thì làm thế nào?
Tắt bớt các thiết bị lớn như máy sưởi, ấm siêu tốc, nồi lẩu điện rồi mới gạt aptomat lên. Nếu vẫn nhảy ngay hoặc nhảy liên tục, đừng cố bật nhiều lần mà báo chủ nhà vì có thể đường dây đang chạm chập.
Chạm vào vòi nước thấy tê tay là sao?
Đó là dấu hiệu rò điện, thường từ máy nước nóng không tiếp đất hoặc dây hỏng. Ngừng dùng nước nóng, ngắt aptomat của máy nước nóng hoặc cầu dao tổng, không để ai vào tắm và báo chủ nhà ngay để họ cho người kiểm.
Pin dự phòng bị phồng có mang theo dùng tiếp được không?
Không nên dùng tiếp. Pin phồng là pin đã hỏng bên trong, có nguy cơ nóng và cháy. Ngừng sạc, để ở chỗ không cháy, xa chăn gối và mang về xử lý theo hướng dẫn thu gom pin, không bỏ vào thùng rác thường.
Ổ cắm ngoài hiên có dùng được khi trời mưa không?
Chỉ dùng khi ổ có nắp che và không bị nước hắt vào. Ổ cắm ngoài trời ướt nước là nguồn giật điện và chập điện. Khi mưa, tốt nhất mang thiết bị vào trong và cắm ở ổ trong nhà.