Cầu thang dốc và gác lửng là chỗ dễ té ngã nhất trong một căn nhà nghỉ kiểu A-frame hay nhà gỗ nhỏ ở Tà Đùng. Cách an toàn là luôn một tay vịn, xuống thang dốc thì quay mặt vào thang như đi thang leo, không mang đồ cồng kềnh khi lên xuống, để đèn ngủ sáng ở chân cầu thang và đầu gác qua đêm, và không xếp trẻ nhỏ, người lớn tuổi hay người hay dậy đêm ngủ trên gác.
Gác lửng là thứ làm nên nét riêng của những căn house nhỏ: giường đặt dưới mái dốc, cửa sổ đầu hồi nhìn ra trời, cảm giác như ngủ trên căn chòi. Để có gác trong một căn nhà nhỏ, người làm nhà phải tiết kiệm chỗ ở cầu thang, nên cầu thang thường dốc hơn, bậc hẹp hơn, có căn chỉ là một chiếc thang gỗ. Bài này nói về chuyện lên xuống những chiếc cầu thang ấy và giữ an toàn ở mép gác.
Vì sao cầu thang trong căn house thường dốc
Một cầu thang thoai thoải chiếm nhiều diện tích sàn. Trong căn nhà nhỏ chỉ vài chục mét vuông, mỗi mét vuông dành cho cầu thang là mất đi một góc ngồi hay chỗ để đồ. Vì vậy người làm nhà nghỉ thường chọn cầu thang dốc, bậc ngắn, hoặc cầu thang so le kiểu "bước trái, bước phải" mà mỗi bậc chỉ đủ cho một bàn chân. Có căn dùng thang gỗ đứng, dựa vào mép gác.
Những kiểu cầu thang này không sai, chúng là giải pháp quen thuộc của nhà nhỏ ở nhiều nơi. Nhưng chúng đòi hỏi người dùng đi khác với cầu thang nhà phố. Người lần đầu gặp thường đi xuống theo thói quen, mặt hướng ra ngoài, tay không vịn, và đó là lúc trượt chân.
Thêm vào đó là điều kiện riêng của kỳ nghỉ: ánh sáng dịu cho đẹp nên cầu thang không đủ sáng, người ta đi tất hay đi chân trần trên bậc gỗ đánh bóng, tối uống chút rượu vang, nửa đêm dậy đi vệ sinh trong lúc còn ngái ngủ. Mỗi điều nhỏ, cộng lại thành nguy cơ.
Với nhà A-frame, có thêm một điểm: mái dốc làm trần ở hai bên gác rất thấp. Người đứng dậy vội trên gác dễ đập đầu vào kèo, mất thăng bằng. Biết chỗ thấp ngay từ lúc nhận nhà giúp tránh cú va đầu tiên, vốn là cú va đau nhất.
Lên xuống cầu thang dốc cho đúng
Một tay luôn vịn. Dù cầu thang có tay vịn một bên hay hai bên, giữ ít nhất một tay vịn suốt lúc lên xuống. Nếu tay vịn lỏng, báo chủ nhà và đi chậm hơn, bám vào mép bậc phía trên khi cần.
Xuống thang dốc thì quay mặt vào thang. Với cầu thang rất dốc và thang gỗ đứng, đi xuống như đi xuống thang leo: mặt hướng vào bậc, hai tay nắm, chân dò từng bậc. Cách này trông vụng nhưng là cách an toàn nhất, và hầu hết người quen ở nhà gác lửng đều làm vậy.
Với cầu thang so le, đi đúng chân. Cầu thang bậc so le chỉ đi được khi bước đúng chân vào đúng bậc. Đứng ở chân cầu thang, nhìn bậc đầu tiên ở bên nào thì bắt đầu bằng chân bên đó. Lần đầu nên thử ban ngày.
Không mang đồ cồng kềnh. Không ôm vali, chăn gối chất cao hay bê khay đồ uống lên xuống cầu thang dốc. Chuyền tay từ dưới lên cho người đứng trên gác, hoặc chia nhỏ ra nhiều lần, tay còn lại luôn rảnh để vịn.
Giày dép phù hợp. Tất trơn trên bậc gỗ bóng là kết hợp dễ trượt nhất. Đi chân trần hoặc dép đi trong nhà có đế bám. Dép tông lỏng gót dễ vướng mép bậc.
Mép gác lửng: chỗ ngủ ngay cạnh khoảng trống
Gác lửng nhìn xuống phòng khách là thiết kế đẹp, nhưng có nghĩa là có một mép sàn hở trên đầu những người ngồi dưới. Hầu hết gác có lan can hoặc vách chắn, nhưng chiều cao và khe hở khác nhau rất nhiều giữa các căn. Có gác chỉ có một thanh ngang thấp, có gác để trống một đoạn ngay đầu cầu thang.
Khi nhận nhà, lên gác và nhìn kỹ mép: lan can cao tới đâu so với hông người lớn, khe giữa các thanh có rộng đến mức một đứa trẻ chui lọt không, có đoạn nào hở không. Nệm trải sàn sát mép gác là cách sắp xếp nên tránh; kéo nệm vào phía trong, sát vách mái, để người ngủ lăn mình không lăn về phía mép.
Không ngồi vắt chân qua mép gác, không tựa lưng vào lan can gác để chụp ảnh, không thả đồ từ gác xuống. Đồ rơi từ gác cao vài mét xuống người ngồi bên dưới, nhất là chai lọ, điện thoại, có thể gây thương tích thật.
Ban đêm, mép gác là chỗ nguy hiểm nhất với người vừa thức dậy, còn mơ màng, đi về phía cầu thang trong bóng tối. Một chiếc đèn ngủ nhỏ ở đầu cầu thang trên gác, bật suốt đêm, giải quyết gần hết vấn đề này.
Xếp ai ngủ trên gác, ai ngủ dưới trệt
Đây là quyết định an toàn quan trọng nhất trong căn nhà có gác lửng, và nên quyết ngay khi nhận nhà, không phải khi đã tối. Nguyên tắc chung: gác dành cho người trẻ, khoẻ, không phải dậy đêm nhiều lần, không say rượu. Phòng dưới trệt dành cho người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người đau khớp gối, người hay đi vệ sinh đêm và trẻ nhỏ cùng bố mẹ.
Với trẻ nhỏ, gác lửng hấp dẫn như một căn chòi, trẻ nào cũng muốn lên. Có thể cho trẻ lên chơi ban ngày khi có người lớn ở cùng, nhưng ngủ đêm thì nên ở dưới, trừ khi gác có lan can kín, cao và cầu thang có cửa chặn. Phần chăm trẻ trong kỳ nghỉ đã có ở trang anh em về nếp sống; ở góc căn nhà, chỉ cần nhớ rằng thứ hút trẻ nhất trong nhà nghỉ thường là chỗ cao nhất.
Với người lớn tuổi, ngay cả khi họ khoẻ, cầu thang dốc vào ban đêm là rủi ro không cần thiết. Đổi chỗ ngủ đôi khi làm người lớn tuổi thấy bị coi là yếu; cách nói khéo là "phòng dưới gần nhà vệ sinh hơn, ấm hơn".
Nếu căn nhà chỉ có giường trên gác và đoàn có người không lên xuống thang dốc được, đó là dấu hiệu căn nhà không hợp với đoàn. Lần sau, khi chọn căn, hỏi rõ: phòng ngủ nằm ở đâu, có giường ở tầng trệt không.
Đèn và đường đi đêm từ gác xuống nhà vệ sinh
Phần lớn cú ngã trên cầu thang trong nhà nghỉ xảy ra vào ban đêm, trên đường đi vệ sinh. Ở nhiều căn house, nhà vệ sinh nằm dưới trệt, có căn nằm tách ra ngoài. Đường từ giường trên gác tới nhà vệ sinh có thể gồm: bò ra khỏi nệm dưới mái thấp, đứng dậy, tìm đầu cầu thang, xuống thang dốc, đi qua phòng khách tối, mở cửa phòng tắm có bậc chặn nước.
Trước khi ngủ, đi thử đường đó một lần trong ánh sáng ban đêm. Để một đèn ngủ ở đầu cầu thang trên gác và một đèn ở chân cầu thang, hoặc bật đèn hắt chân tường nếu căn nhà có. Đèn pin nhỏ hay điện thoại đặt sẵn cạnh gối giúp không phải dò dẫm.
Dọn sạch bậc cầu thang trước khi ngủ: không để giày dép, sạc dự phòng, sách, túi đồ trên bậc. Cầu thang trong nhà nghỉ hay bị dùng làm chỗ để đồ tạm, và đồ tạm là thứ dễ bị đá vào trong bóng tối.
Nếu nhóm có người uống rượu bia buổi tối, xếp người đó ngủ ở dưới trệt là quyết định khôn ngoan. Rượu làm chậm phản xạ và làm mất thăng bằng đúng lúc cần nhất, tức là khi xuống một chiếc thang dốc trong bóng tối.
Với cầu thang không có đèn riêng hoặc có công tắc đặt ở chỗ khó tìm, hỏi chủ nhà công tắc nằm ở đâu ngay lúc nhận nhà. Nếu ban đêm mất điện, quy tắc đơn giản là không lên xuống thang dốc khi không có đèn; ở yên trên gác chờ tới khi có ánh sáng.
Khi cầu thang hoặc gác có vấn đề
Nếu thấy bậc lung lay, tay vịn lỏng, đinh hay vít trồi lên mặt bậc, lan can gác có thanh gãy, hãy chụp ảnh và báo chủ nhà ngay. Trong lúc chờ sửa, chỉ cho cả đoàn biết chỗ đó và tránh tì vào. Không tự đóng đinh hay buộc dây chằng tạm, vì cách làm tạm có thể khiến người khác tưởng đã chắc.
Bậc gỗ trơn do mới lau, do sương hay do dầu bảo dưỡng gỗ cũng là chuyện nên nói với chủ nhà. Có nơi dán băng chống trơn lên mép bậc, có nơi trải thảm bậc. Đây là những việc nhỏ chủ nhà làm được nhanh nếu biết.
Nếu có người bị ngã cầu thang, đừng vội đỡ dậy ngay. Hỏi xem đau ở đâu, có cử động được tay chân không, có đau đầu, chóng mặt, buồn nôn không. Ngã đập đầu, đau cổ hay lưng dữ dội thì để người bị ngã nằm yên, gọi cấp cứu 115 và báo chủ nhà để hỗ trợ dẫn đường. Ngã nhẹ thì chườm lạnh và theo dõi, nhưng với người lớn tuổi, đi khám vẫn là lựa chọn an tâm hơn.
Hộp sơ cứu nhỏ mang theo trong vali, có băng dán, gạc, băng thun và túi chườm lạnh dùng một lần, là thứ rất đáng mang khi ở căn nhà xa phố. Những va chạm nhẹ ở cầu thang, cạnh gác hay mép bàn được xử lý ngay tại chỗ.
Sau mỗi sự cố, dù nhỏ, ghi lại cho chủ nhà biết. Một cầu thang từng làm hai khách trượt chân là cầu thang cần được sửa, không phải cầu thang của khách vụng về.
Mấy câu nên hỏi trước khi chọn căn có gác lửng
Khi xem ảnh và mô tả căn nhà, gác lửng thường được giới thiệu như điểm nhấn. Trước khi đặt, nhất là khi đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, nên hỏi thêm:
- Cầu thang lên gác là cầu thang bậc thường, bậc so le hay thang gỗ đứng?
- Cầu thang có tay vịn mấy bên, có đèn riêng không?
- Mép gác có lan can kín, cao không; có cửa chặn ở đầu cầu thang không?
- Ngoài giường trên gác, tầng trệt có chỗ ngủ thật sự không, hay chỉ là sofa?
- Nhà vệ sinh ở trong nhà hay tách ra ngoài?
- Trên gác có cửa sổ mở được không, mái thấp nhất ở đâu?
Những câu này không làm khó chủ nhà; ngược lại, chủ nhà biết đoàn mình cần gì thì gợi ý được căn hợp hơn. Bài về phòng ngủ, gác lửng và phòng tắm trong trang nói kỹ hơn về bố cục bên trong một căn house.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ nhỏ ngủ trên gác lửng trong nhà nghỉ không?
Chỉ nên khi gác có lan can kín, đủ cao, khe hở hẹp và đầu cầu thang có cửa chặn. Với phần lớn gác lửng trong nhà nghỉ nhỏ, trẻ nhỏ nên ngủ dưới trệt cùng bố mẹ và chỉ lên gác chơi ban ngày khi có người lớn đi cùng.
Đi xuống cầu thang dốc như thang leo thế nào cho an toàn?
Quay mặt vào bậc thang, hai tay nắm tay vịn hoặc mép bậc, chân dò từng bậc một. Không mang đồ trong tay, không đi tất trơn. Cách này dùng cho cả cầu thang so le và thang gỗ đứng lên gác.
Người lớn tuổi có ở được nhà A-frame không?
Được, nếu căn nhà có phòng ngủ ở tầng trệt và nhà vệ sinh gần đó. Nếu chỉ có giường trên gác với cầu thang dốc, căn đó không hợp với người lớn tuổi hay người đau khớp; nên hỏi rõ bố cục trước khi đặt.
Ban đêm đi vệ sinh từ gác xuống thì cần chuẩn bị gì?
Để đèn ngủ ở đầu và chân cầu thang, dọn sạch đồ trên bậc, đặt đèn pin hoặc điện thoại cạnh gối và đi thử một lượt trước khi ngủ. Nếu mất điện, đừng lên xuống thang dốc trong bóng tối.
Thấy tay vịn cầu thang lỏng thì làm gì?
Chụp ảnh và báo chủ nhà ngay, chỉ cho cả đoàn biết, đi chậm và bám vào mép bậc khi lên xuống. Không tự sửa tạm vì người khác có thể tưởng đã chắc và tì mạnh vào.
Nệm trải trên gác lửng nên đặt ở đâu?
Nên đặt sát phía vách mái, xa mép gác và đầu cầu thang, để người ngủ lăn mình không lăn ra phía khoảng trống. Để lối đi từ nệm tới cầu thang thông thoáng và có đèn ngủ nhỏ.