Một căn nhà nghỉ lạnh dù chăn đã dày thường là do gió lùa: không khí lạnh bên ngoài luồn vào qua khe dưới cửa, khe giữa cánh cửa và khung, khe ván, ô thoáng để mở và ống thoát nước. Gió lùa lấy hơi ấm đi nhanh hơn nhiều so với hơi lạnh thấm qua vách. Tìm và chặn những chỗ hở chính, nhưng vẫn chừa một lối thông hơi nhỏ, là cách nhanh nhất để đêm ấm hơn.
Trên các đồi quanh hồ Tà Đùng, gió đêm thổi khá đều, nhất là ở những căn nhà nằm trên lưng đồi trống. Một khe hở nhỏ bằng ngón tay cũng đủ tạo ra một dòng khí lạnh chạy dọc sàn. Bài này chỉ những chỗ gió hay vào nhất trong một căn house, cách kiểm khi nhận nhà, và cách xử lý tạm mà không làm hỏng đồ của chủ.
Gió lùa lấy hơi ấm nhanh hơn vách mỏng
Có hai cách hơi ấm rời khỏi căn nhà. Cách thứ nhất là thấm qua vật liệu: hơi ấm đi qua vách, mái, kính rồi tỏa ra ngoài. Cách thứ hai là theo không khí: không khí ấm trong phòng thoát ra qua khe, không khí lạnh bên ngoài vào thay chỗ. Cách thứ hai nhanh hơn rất nhiều và cũng là cách mình cảm nhận rõ nhất, vì gió chạm vào da.
Đó là lý do có những căn nhà vách dày mà vẫn lạnh: cửa đóng không khít, ô thoáng trên cửa sổ để mở, khe dưới cửa chính rộng. Ngược lại, có căn nhà gỗ khá mỏng nhưng kín, ngồi trong vẫn ấm. Khi cảm thấy phòng lạnh mà chăn không giúp được nhiều, hãy tìm gió trước khi trách vật liệu.
Gió lùa còn gây một cảm giác khó chịu khác: lạnh cục bộ. Một luồng gió nhỏ thổi dọc sàn làm lạnh chân, một luồng từ ô thoáng thổi xuống đầu giường làm lạnh gáy. Cơ thể cảm thấy lạnh hơn nhiệt độ thực của phòng. Chặn đúng luồng ấy, phòng như ấm lên ngay dù nhiệt độ không đổi bao nhiêu.
Những chỗ gió hay vào nhất trong một căn house
Phần lớn gió lùa đi qua một số chỗ quen thuộc. Khi nhận nhà, đi một vòng quanh những điểm dưới đây, đưa mu bàn tay lại gần là cảm nhận được:
- Khe dưới chân cửa chính và cửa ra hiên, nhất là cửa gỗ đã co sau nhiều mùa nắng mưa.
- Mép đứng của cửa lùa kính, chỗ hai cánh gối lên nhau, và rãnh ray dưới chân.
- Ô thoáng phía trên cửa sổ hoặc cửa đi, nhiều căn để mở cố định cho thông hơi.
- Khe giữa các tấm ván vách, nhất là ở góc nhà và quanh khung cửa sổ.
- Khe giữa ván sàn ở những căn sàn treo, gió từ gầm nhà đi lên.
- Lỗ thoát nước sàn phòng tắm, khe quanh ống nước đi xuyên vách.
- Chỗ tiếp giáp giữa mái và đỉnh vách, ở những căn để lộ mái, không có trần.
Không phải căn nào cũng có đủ những chỗ này. Căn nhà mới, làm kỹ thường kín ở hầu hết các điểm. Căn đã qua nhiều mùa, nhất là nhà gỗ, sẽ có vài khe do gỗ co ngót. Đó là chuyện bình thường của vật liệu tự nhiên, không phải căn nhà kém.
Cửa lùa kính, cửa gỗ và cửa sổ lật: mỗi kiểu kín một cách
Cửa lùa kính lớn là kiểu rất hay gặp ở nhà nghỉ vì mở ra hiên rộng. Nhưng chính kiểu mở trượt khiến nó khó kín bằng cửa mở quay: giữa hai cánh có khe chồng, dưới chân có ray. Nếu ron cao su hoặc chổi chắn gió ở mép cánh còn tốt thì vẫn kín; nếu đã mòn thì đêm có gió sẽ nghe tiếng rít nhẹ và cảm thấy luồng khí lạnh.
Cửa gỗ mở quay ép vào khung khi đóng, thường kín hơn cửa lùa, nhưng gỗ co giãn theo mùa. Mùa khô gỗ co lại, khe hở rộng ra; mùa mưa gỗ nở, cửa có khi bị kẹt. Nếu thấy cửa đóng khó, đừng cố đóng mạnh, báo chủ nhà. Nếu thấy cửa đóng dễ mà vẫn có ánh sáng lọt qua mép, đó là chỗ gió vào.
Cửa sổ lật hoặc cửa sổ mở hất ra ngoài thường kín khi đóng chốt. Cái hay bị quên là chốt: cửa sổ chỉ khép mà không gài chốt thì gió đẩy hở ra một khe nhỏ suốt đêm. Trước khi ngủ, đi một vòng gài chốt mọi cửa sổ là việc mất một phút.
Kín quá cũng không tốt: chừa lối thông hơi
Chặn gió không có nghĩa là bịt kín mọi lối. Một căn nhà nhỏ có vài người ngủ, có phòng tắm nước nóng, có khi có bếp nấu, sinh ra rất nhiều hơi nước và khí thở. Bịt kín hoàn toàn thì sáng ra kính đọng nước, chăn ẩm, không khí bí và nặng mùi. Nếu căn nhà có thiết bị đốt như bếp ga, càng không được bịt kín.
Ô thoáng trên cao thường là lối thông hơi chủ nhà cố ý để lại. Nếu gió từ ô thoáng thổi thẳng vào giường thì có thể kéo rèm che bớt, hoặc xoay giường, chứ đừng nhét giấy bịt kín. Quạt hút ở phòng tắm cũng là một lối thông hơi; bật nó sau khi tắm khoảng mười lăm phút rồi tắt, đóng cửa phòng tắm lại.
Nguyên tắc dễ nhớ: chặn gió ở thấp, giữ thông hơi ở cao. Gió lùa ở sát sàn làm lạnh chân và lạnh người nằm; thông hơi ở trên cao đưa hơi ẩm và khí thở ra ngoài mà ít làm lạnh người. Một căn nhà ngủ ấm là căn kín ở dưới và thở ở trên.
Dấu hiệu cho thấy căn nhà đang thiếu thông hơi là sáng ra mặt kính cửa sổ mờ đặc hơi nước, có giọt chảy xuống khung, không khí trong phòng nặng, có mùi người và mùi ẩm. Gặp vậy thì đêm sau mở hé một cửa sổ nhỏ ở phía khuất gió hoặc để ô thoáng mở, phòng sẽ dễ thở hơn mà không lạnh đi bao nhiêu.
Xử lý tạm cho một đêm mà không làm hỏng nhà
Khi thấy gió lùa, có vài cách xử lý tạm bằng đồ có sẵn. Khe dưới cửa chính: cuộn một chiếc khăn tắm hoặc tấm thảm chùi chân đặt sát chân cửa. Cửa lùa: kéo rèm dày phủ kín cả mép cửa, rèm sẽ chặn phần lớn luồng gió. Khe ván ở đầu giường: kê giường dịch ra khỏi vách một chút, hoặc dựng gối dọc vách.
Đừng dán băng keo lên ván gỗ hay khung cửa sơn, bóc ra dễ làm tróc sơn, xơ gỗ. Đừng đóng đinh, đừng dời đồ đạc nặng. Đừng nhét giấy vào ổ điện hay quanh ống nước. Những việc ấy biến một căn nhà đẹp thành một căn nhà hư hại, và chủ nhà không muốn thấy.
Một mẹo nhỏ nữa cho người nằm gần cửa: kéo chăn phủ qua vai và đội một chiếc mũ len mỏng khi ngủ. Phần lớn hơi ấm cơ thể mất qua đầu và vai khi có gió lùa, che hai chỗ ấy thì cả người ấm hơn, không cần thêm chăn.
Nếu chỗ hở lớn, như cửa không đóng được, kính nứt, chốt hỏng, hãy chụp ảnh và nhắn chủ nhà ngay tối hôm đó. Nhiều chủ nhà có sẵn đồ thay hoặc có thể đổi phòng. Báo sớm còn giúp anh chị khỏi bị hiểu nhầm là mình làm hỏng khi trả nhà.
Đọc độ kín của căn nhà trước khi đặt
Từ ảnh, có thể đoán phần nào độ kín. Ảnh cận cửa thấy khung nhôm hoặc nhựa có ron đen chạy quanh mép là kiểu cửa kín. Ảnh cửa gỗ cũ, ván vách để mộc không lót trong, cửa sổ chớp lá sách thì thường thoáng, mùa nắng rất mát nhưng đêm lạnh sẽ có gió. Ô thoáng lớn trên cửa là lối thông hơi cố định.
Có thể hỏi chủ nhà vài câu: "Cửa ra hiên là cửa lùa hay cửa mở?", "Đêm có gió lùa không, có rèm dày không?", "Nhà có ô thoáng mở cố định không?". Chủ nhà có tâm thường trả lời thật lòng, và có khi họ còn gợi ý căn khác kín hơn nếu anh chị đi vào mùa lạnh.
Một căn nhà thoáng gió không phải căn nhà xấu. Nhiều người lên vùng cao chính vì thích ngủ trong làn gió núi. Chỉ cần biết trước để mang thêm áo, thêm tất, và chọn chỗ ngủ tránh luồng gió. Một căn nhà kín gió không phải lúc nào cũng tốt, vì nó cần được thông hơi đúng cách.
Rèm dày: món đồ giữ ấm bị xem nhẹ
Trong một căn nhà nghỉ, rèm thường được nghĩ là để che sáng và giữ riêng tư. Thật ra rèm dày còn là lớp chắn gió và chắn lạnh rất hiệu quả. Rèm phủ kín một cửa lùa giữ lại một lớp không khí giữa kính và vải, lớp ấy làm chậm hơi lạnh từ kính đi vào phòng, đồng thời chặn phần lớn luồng gió lọt qua khe cửa.
Để rèm làm tốt việc này, nó cần đủ dài chạm sàn, đủ rộng trùm qua mép cửa hai bên, và được kéo kín từ lúc chạng vạng. Rèm ngắn treo lơ lửng giữa chừng để hở phía dưới thì gió vẫn đi dọc sàn. Rèm kéo hở một khe ở giữa thì luồng lạnh đi thẳng vào chỗ ấy.
Nhiều căn nhà có hai lớp rèm: một lớp voan mỏng để ban ngày lấy sáng mà vẫn riêng tư, một lớp dày để đêm kéo kín. Đi mùa lạnh, hãy dùng cả hai lớp khi ngủ. Sáng ra, mở rèm sớm để căn nhà đón nắng và khô bớt hơi đêm, nhất là mặt kính hay đọng hơi nước.
Kiểm gió năm phút khi vừa nhận nhà
Không cần dụng cụ gì, chỉ cần đi một vòng theo thứ tự dưới đây ngay khi vừa vào nhà, lúc trời còn sáng, để còn kịp nhờ chủ nhà nếu có gì cần sửa:
- Đóng hết cửa đi, cửa sổ, gài chốt, xem có cánh nào không đóng khít hoặc chốt không vào.
- Đưa mu bàn tay dọc mép cửa ra hiên và chân cửa chính, cảm nhận luồng khí; nhìn xem có ánh sáng lọt qua khe không.
- Nhìn lên các ô thoáng, xem cái nào mở cố định, cái nào đóng mở được, cái nào nằm ngay trên đầu giường.
- Kiểm rèm từng phòng: có đủ dài, đủ rộng, kéo kín được không, có lớp rèm dày không.
- Ở căn sàn treo, đi chân trần trên sàn phòng ngủ, cúi nhìn khe ván; ở phòng tắm, xem lỗ thoát sàn có nắp không.
- Ghi nhớ chỗ hở chính, tối nay sẽ chặn tạm bằng khăn hoặc rèm, chỗ hỏng thì chụp ảnh nhắn chủ nhà.
Năm phút ấy trả lại cả một đêm ngủ ấm. Nó còn giúp anh chị biết trước những chỗ cần cẩn thận, như cửa lùa hơi kẹt hay chốt cửa sổ lỏng, để dùng nhẹ tay và khỏi bị hiểu nhầm khi trả nhà. Chủ nhà tốt cũng thường cảm ơn những khách báo lỗi sớm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đắp chăn dày mà vẫn thấy lạnh trong nhà nghỉ?
Thường do gió lùa: không khí lạnh luồn qua khe cửa, khe ván, ô thoáng làm lạnh vùng mặt, gáy và chân, nơi chăn không che kín. Tìm và chặn luồng gió ở gần giường thường giúp ấm hơn là thêm chăn.
Có nên bịt kín ô thoáng trong phòng ngủ cho ấm không?
Không nên bịt kín hoàn toàn. Ô thoáng giúp thoát hơi ẩm và khí thở, nhất là phòng có nhiều người hoặc gần phòng tắm. Nếu gió thổi thẳng vào giường, kéo rèm che bớt hoặc dịch giường ra chỗ khác.
Cửa lùa kính có kín gió không?
Kín nếu ron cao su và chổi chắn ở mép cánh còn tốt. Khi các chi tiết này mòn, gió sẽ lọt qua khe chồng giữa hai cánh và rãnh ray dưới chân. Kéo rèm dày phủ kín cả mép cửa là cách chặn tạm hiệu quả.
Thấy gió lùa mạnh qua cửa thì nên làm gì?
Chặn tạm bằng khăn cuộn tròn ở chân cửa hoặc kéo rèm dày, không dán băng keo hay đóng đinh. Nếu cửa không đóng được hoặc chốt hỏng, chụp ảnh và nhắn chủ nhà ngay để họ sửa hoặc đổi phòng.
Nhà gỗ có hay bị gió lùa hơn nhà xây không?
Thường có, vì gỗ co giãn theo mùa và giữa các tấm ván có khe. Nhà gỗ ghép kỹ, có lót trong và ron cửa tốt thì vẫn kín. Mùa khô gỗ co nên khe rộng hơn, mùa mưa gỗ nở nên kín hơn nhưng cửa có thể kẹt.
Có nên đóng kín hết cửa khi dùng bếp ga trong nhà không?
Không. Khi dùng bếp ga hay bất kỳ thiết bị đốt nào, phải để thông gió, mở hé cửa sổ hoặc bật quạt hút. Bịt kín căn nhà lúc đang đun nấu là nguy hiểm, kể cả khi trời lạnh.