Trong căn nhà gỗ ở Tà Đùng, lửa trần dùng được nhưng phải theo ba nguyên tắc: lửa luôn có người trông, lửa đặt trên mặt không cháy và cách xa vải, gỗ; không dùng lửa trên gác lửng hay cạnh chỗ ngủ. Nến nên đặt trong cốc thuỷ tinh trên khay kim loại, muỗi nhang phải có giá đỡ kim loại, bếp ga mini chỉ dùng ở chỗ chủ nhà cho phép và không bao giờ úp nồi to trùm lên lon ga.
Ánh nến trong nhà gỗ là một phần lý do người ta tìm tới kiểu nhà nghỉ này. Gỗ ấm, ánh lửa vàng, ngoài trời sương xuống. Nhưng gỗ, rèm vải, chăn bông, nệm mút và mái lá hay mái gỗ đều là thứ bắt lửa. Ở một căn nhà trên đồi, xa đường lớn, một đám cháy nhỏ không được dập trong một hai phút đầu có thể thành chuyện lớn. Bài này đi qua từng nguồn lửa hay gặp trong kỳ nghỉ và cách dùng cho yên.
Vì sao lửa nhỏ trong nhà gỗ đáng lo hơn trong nhà xây
Trong nhà xây, tường gạch và trần bê tông không cháy, đám cháy nhỏ thường chỉ quanh món đồ bắt lửa đầu tiên. Trong nhà gỗ, vách, sàn, trần, kèo mái đều là vật liệu cháy được. Gỗ dày không bắt lửa ngay như giấy, nhưng ván mỏng ốp vách, lam gỗ trang trí, rèm treo sát vách và đồ mây tre thì bắt nhanh, và khi đã cháy thì lửa lan dọc theo bề mặt lên trần.
Thêm vào đó là không khí. Mùa khô ở vùng này hanh và có gió, gỗ khô hơn, bụi gỗ tích ở góc nhà khô hơn. Mùa mưa thì người ta đóng kín cửa cho ấm, khói nếu có sẽ đọng lại trong nhà. Nhà A-frame có mái xuống tận sàn, không gian dưới mái như một ống khói: hơi nóng và khói bốc thẳng lên gác, nơi thường đặt giường.
Điều đáng lo nhất là người ngủ. Phần lớn đám cháy gây thương vong trong nhà ở xảy ra vào ban đêm, khi người ta ngủ và không phát hiện khói sớm. Nhiều căn nhà nghỉ nhỏ chưa có đầu báo khói. Vì vậy quy tắc đơn giản nhất cũng là quy tắc quan trọng nhất: trước khi ngủ, mọi ngọn lửa trong nhà phải tắt hẳn.
Chuyện này không có nghĩa là phải sợ căn nhà gỗ. Nó chỉ có nghĩa là trong nhà gỗ, người ở là lớp an toàn đầu tiên. Dùng lửa có chủ ý, có người trông và tắt trước khi rời phòng là đủ để giữ một buổi tối đẹp mà không có rủi ro thật.
Nến: đẹp nhất, nhưng phải có cốc và có khay
Nến trong cốc thuỷ tinh dày. Nến trụ đặt trần trên bàn gỗ rất dễ đổ khi ai đó va vào, sáp nóng chảy ra mặt gỗ, bấc nghiêng làm lửa liếm vào vật bên cạnh. Nến đặt trong cốc thuỷ tinh có thành cao hơn ngọn lửa thì gió không thổi tạt được, đổ cũng ít khi văng lửa ra ngoài.
Khay kim loại hoặc đĩa sứ bên dưới. Đáy cốc nến nóng lên sau một hai giờ, đủ làm cháy xém mặt bàn gỗ hoặc khăn trải bàn. Một chiếc đĩa sứ hay khay kim loại bên dưới vừa cách nhiệt vừa hứng sáp.
Khoảng trống quanh ngọn lửa. Không đặt nến dưới rèm, dưới giá treo quần áo, cạnh chăn gối, trên bậu cửa sổ có rèm, dưới gác lửng hay trên kệ gỗ thấp ngay dưới ván kệ khác. Nhìn thẳng lên trên ngọn lửa: nếu khoảng trống phía trên chưa tới một gang tay mà đã chạm gỗ hay vải thì dời nến đi.
Không đốt nến trên gác và trong phòng ngủ khi đi ngủ. Gác lửng dưới mái thường chật, nệm trải sát sàn, chăn gối nhiều. Đốt nến trên đó để "cho ấm cúng" rồi ngủ quên là kiểu sự cố hay gặp nhất. Nếu muốn có ánh sáng dịu khi ngủ, dùng đèn ngủ điện hoặc nến điện tử chạy pin.
Tắt bằng cách úp, không thổi mạnh. Thổi mạnh vào nến trong cốc có thể làm sáp nóng bắn ra. Úp nắp cốc, dùng que chụp nến hoặc dùng thìa nhúng bấc vào sáp rồi dựng lên là cách tắt gọn, không khói, không bắn.
Muỗi nhang, nhang trầm và tinh dầu đốt
Vùng đồi quanh hồ nhiều muỗi và côn trùng vào lúc chạng vạng, nhất là gần vườn và mặt nước. Muỗi nhang khoanh là thứ nhiều người mang theo. Muỗi nhang cháy âm ỉ nhiều giờ, đầu than đỏ rất nóng, rơi xuống thảm, nệm hay đống quần áo là đủ để âm ỉ thành lửa. Luôn dùng giá đỡ kim loại đi kèm hoặc đặt khoanh nhang trên đĩa sứ có cát, cách xa mép giường và rèm, đặt ở sàn gạch hay hiên chứ không đặt trên sàn gỗ trần.
Không đốt muỗi nhang trong phòng ngủ kín cửa rồi đi ngủ. Ngoài nguy cơ cháy, khói của muỗi nhang trong phòng kín gây khó chịu cho đường thở, nhất là với trẻ nhỏ và người có bệnh hô hấp. Trong phòng ngủ, màn chống muỗi, cửa lưới hoặc dụng cụ đuổi muỗi cắm điện an toàn hơn. Muỗi nhang hợp nhất ở hiên, khi mọi người đang ngồi ngoài đó.
Nhang trầm, đèn xông tinh dầu dùng nến tealight cũng là lửa trần. Đèn xông dùng nến nhỏ bên dưới thường đặt trên kệ trang trí, sát vách gỗ, và rất dễ bị quên vì ngọn lửa nằm khuất. Nếu muốn có mùi thơm trong phòng, máy khuếch tán chạy điện hoặc đơn giản là mở cửa cho gió đồi vào thì vừa an toàn hơn vừa hợp với căn nhà gỗ, vốn đã có mùi gỗ riêng.
Một điều nữa: tàn nhang và tro muỗi nhang khi dọn phải để nguội hẳn. Đổ tro còn nóng vào thùng rác có giấy, túi ni lông là cách gây cháy rất phổ biến. Chờ qua đêm, hoặc nhúng nước, rồi mới bỏ.
Bếp ga mini và lon ga: nguồn lửa hay bị coi nhẹ nhất
Bếp ga mini dùng lon ga hình trụ là thứ gần như nhóm nào đi nghỉ cũng có, để nấu mì, đun nước, làm lẩu. Rủi ro lớn nhất của nó không nằm ở ngọn lửa mà nằm ở lon ga. Khi đặt chiếc nồi hay chảo to tràn ra ngoài mặt bếp, trùm qua cả khoang chứa lon, nhiệt hắt xuống làm lon ga nóng lên, áp suất trong lon tăng và có thể nổ. Nhà sản xuất bếp thường ghi rõ cỡ nồi tối đa; nguyên tắc dễ nhớ là đáy nồi không được che quá mép bếp, nhất là phía có lon ga.
Không đặt hai bếp ga mini sát nhau, không đặt bếp trên bếp than, không để lon ga dự phòng cạnh bếp đang cháy. Lắp lon đúng khớp, nghe tiếng ga xì ở khớp nối hay ngửi thấy mùi ga thì tắt bếp, tháo lon ra, mang ra ngoài trời.
Chỗ đặt bếp cũng quan trọng. Trong nhà gỗ, bếp ga mini chỉ nên dùng ở chỗ chủ nhà bố trí sẵn cho việc đun nấu: mặt đá, mặt gạch, khu bếp có tường không cháy. Không đặt bếp trên sàn gỗ, trên nệm, trên bàn gỗ trong phòng ngủ hay trên gác. Nhiều căn house không cho nấu trong nhà mà bố trí bếp ở nhà chung hoặc ở hiên; nên hỏi trước và làm theo.
Sau khi dùng, tháo lon ga ra khỏi bếp và cất ở chỗ mát, không để trong xe ô tô đóng kín dưới nắng, không để cạnh lò sưởi. Lon đã dùng hết không ném vào lửa trại hay đống đốt rác vì phần ga còn sót có thể gây nổ.
Đèn dầu, đèn bão và lò củi trang trí
Một số căn nhà nghỉ dùng đèn dầu, đèn bão hay chậu lửa làm đồ trang trí cho hợp không khí núi rừng. Nếu chủ nhà đã chuẩn bị, hỏi rõ cách dùng: thắp ở đâu, có được mang vào trong không, tắt thế nào. Đèn dầu đổ ra là dầu cháy loang, nước không dập được, càng không nên dùng trong phòng có trẻ nhỏ chạy nhảy.
Chậu lửa, bếp củi, lò sưởi đốt củi nằm trong nhóm "sưởi và than", có bài riêng vì liên quan tới khí độc khi đốt trong phòng kín. Ở đây chỉ nhắc một nguyên tắc chung: mọi thứ có than hồng, củi cháy đều không thuộc về một căn phòng ngủ kín.
Bật lửa, diêm cần cất ở chỗ trẻ không với tới. Trẻ con rất tò mò với ánh nến và bật lửa trong kỳ nghỉ, nhất là khi người lớn vừa dùng để thắp nến bàn ăn. Cất bật lửa cao lên là việc nhỏ mà có ích.
Nếu căn nhà dùng mái lá, mái tranh hoặc có hiên lợp lá trang trí, tuyệt đối không dùng đèn trời, pháo que hay lửa bay gần mái. Tàn lửa nhỏ rơi trên mái khô có thể cháy âm ỉ mà người bên dưới không thấy.
Vòng tắt lửa trước khi ngủ và trước khi rời nhà
Cách đơn giản nhất để không bao giờ phải dập lửa là có một người trong nhóm nhận việc đi "vòng tắt lửa" mỗi tối. Người đó đi từ hiên vào trong, nhìn từng chỗ đã thắp nến, đốt muỗi nhang, đặt bếp ga, rồi xác nhận từng chỗ đã tắt hẳn. Việc này mất chừng một phút, nhưng tránh được tình huống ai cũng nghĩ người khác đã tắt.
Vòng tắt lửa cũng áp dụng khi cả nhóm rời nhà đi ăn tối, đi ngắm hoàng hôn hay ra hồ. Căn nhà nghỉ trên đồi không có ai trông trong lúc vắng chủ, một ngọn nến cháy hết sáp trong cốc mỏng có thể làm vỡ cốc và rơi tàn xuống mặt bàn gỗ. Ra khỏi nhà là mọi ngọn lửa phải tắt, không có ngoại lệ.
Với nhóm đông, cách làm hiệu quả là quy ước luôn: chỉ thắp nến ở một chỗ cố định, ví dụ bàn ăn ở phòng chính, và không mang nến đi khắp nhà. Ít chỗ có lửa thì dễ nhớ, dễ tắt và dễ trông hơn rất nhiều.
Khi một ngọn lửa nhỏ bắt sang đồ vật
Hầu hết đám cháy trong nhà bắt đầu rất nhỏ. Mấy giây đầu là lúc có thể dập. Thứ tự xử lý gọn nhất thường là:
- Hô to cho mọi người trong nhà biết, không im lặng tự xử lý một mình.
- Với nến đổ hay khăn bắt lửa nhỏ: úp kín bằng nắp nồi, khay kim loại hoặc chăn ướt để cắt không khí. Không vẩy, không thổi.
- Với dầu ăn trên bếp bốc cháy: tắt bếp, đậy nắp nồi. Tuyệt đối không đổ nước vào dầu đang cháy.
- Với lửa ở lon ga, bếp ga: nếu tắt được van an toàn thì tắt; nếu lửa đã lớn quanh lon ga thì không cố chạm vào, đưa mọi người ra ngoài.
- Nếu có bình chữa cháy và lửa còn nhỏ hơn một chiếc ghế: rút chốt, hướng vòi vào gốc lửa, bóp cò, quét qua lại.
- Nếu lửa lan lên vách, lên rèm, lên trần, hoặc khói dày: bỏ dập, đưa mọi người ra ngoài, đóng cửa phòng cháy lại nếu đi ngang được, ra chỗ tập trung, gọi 114 và báo chủ nhà.
Tài sản trong nhà nghỉ có thể đền được. Không ai nên quay vào căn nhà đang cháy để lấy vali, điện thoại hay ví.
Câu hỏi thường gặp
Có được đốt nến trong nhà gỗ ở Tà Đùng không?
Thường là được nếu chủ nhà không cấm, nhưng nên dùng nến trong cốc thuỷ tinh đặt trên khay kim loại hoặc đĩa sứ, cách xa rèm, chăn và vách gỗ, có người trông và tắt hẳn trước khi ngủ hay ra khỏi phòng.
Đốt muỗi nhang trong phòng ngủ có an toàn không?
Không nên đốt muỗi nhang trong phòng ngủ kín cửa rồi đi ngủ, vừa có nguy cơ tàn than rơi gây cháy, vừa có khói ảnh hưởng đường thở. Trong phòng ngủ nên dùng màn, cửa lưới hoặc thiết bị đuổi muỗi chạy điện.
Vì sao lon ga mini có thể nổ khi nấu lẩu?
Khi nồi hoặc chảo quá to trùm qua khoang chứa lon ga, nhiệt hắt xuống làm lon nóng lên, áp suất trong lon tăng cao. Đặt hai bếp sát nhau hay để lon dự phòng cạnh lửa cũng gây ra hiện tượng này. Dùng nồi vừa cỡ bếp là cách phòng đơn giản nhất.
Dầu ăn trên bếp bốc cháy thì xử lý thế nào?
Tắt bếp và đậy kín nắp nồi hoặc úp một khay kim loại để cắt không khí, để yên cho nguội. Không đổ nước vào dầu đang cháy vì nước gặp dầu nóng sẽ làm dầu bắn tung, lửa bùng lên mạnh hơn.
Nếu căn nhà không cho nấu trong nhà thì làm sao?
Nhiều căn house bố trí bếp ở nhà chung hoặc hiên có mặt không cháy. Anh chị hỏi chủ nhà chỗ được đun nấu và làm đúng chỗ đó, không mang bếp ga mini vào phòng ngủ hay lên gác vì sàn gỗ và chăn nệm rất dễ bắt lửa.
Nên dùng gì thay nến khi muốn có ánh sáng dịu lúc ngủ?
Đèn ngủ cắm điện, đèn dây trang trí chạy pin hoặc nến điện tử là lựa chọn an toàn hơn. Chúng cho ánh sáng ấm gần giống nến mà không có lửa trần, có thể để qua đêm, hợp với cả phòng có trẻ nhỏ.