Sáng ra trong căn nhà nghỉ trên đồi thấy chăn hơi nồm, mặt kính mờ nước, khăn tắm chưa khô là do hơi ẩm trong không khí gặp những bề mặt đã lạnh đi trong đêm và đọng lại. Hơi ẩm ấy đến từ hai nguồn: sương và hơi nước tự nhiên của vùng hồ, và hơi nước do chính người ở tạo ra khi thở, tắm, nấu. Giảm nguồn thứ hai và thông hơi đúng lúc là cách giữ phòng khô hơn.
Quanh hồ Tà Đùng, những buổi sáng sương phủ là chuyện quen thuộc, nhất là ở các căn nằm thấp gần mặt nước. Với người đến ở vài đêm, sương là cảnh đẹp ngoài cửa sổ, nhưng cũng là lý do một số đồ đạc bị ẩm. Bài này giải thích hơi ẩm vào nhà bằng đường nào và nó đọng ở đâu, để anh chị biết cất đồ và chọn chỗ ngủ.
Hơi nước đọng lại khi gặp bề mặt lạnh
Không khí lúc nào cũng mang một lượng hơi nước vô hình. Không khí ấm mang được nhiều, không khí lạnh mang được ít. Khi không khí ấm và ẩm chạm vào một bề mặt lạnh, nó nguội đi ngay sát bề mặt ấy và không còn giữ được hết hơi nước, phần dư đọng lại thành những giọt li ti. Đó là điều xảy ra trên mặt ngoài một ly nước đá, và cũng là điều xảy ra trên mặt kính cửa sổ lúc gần sáng.
Ngoài trời, khi đêm xuống và mặt đất, lá cây, mái nhà nguội đi, hơi nước trong không khí đọng lại trên chúng thành sương. Ở vùng đồi quanh hồ, không khí vốn ẩm vì có mặt nước lớn và cây cối, nên sương dày hơn những nơi khô. Những đêm trời quang, mặt đất nguội nhanh, sương càng nhiều.
Trong nhà, cơ chế y hệt. Không khí trong phòng ấm hơn ngoài trời và mang nhiều hơi nước hơn, nhất là khi có người ngủ. Gặp mặt kính lạnh, mặt trong của mái tôn, góc tường hướng ra ngoài, hơi nước ấy đọng lại. Hiểu điều này rồi sẽ thấy chuyện kính mờ buổi sáng không phải do nhà dột hay hỏng, mà là chuyện tự nhiên của không khí.
Hơi ẩm trong nhà đến từ chính người ở
Nhiều người ngạc nhiên khi biết một căn nhà nhỏ có bốn người ngủ qua đêm tạo ra khá nhiều hơi nước chỉ từ hơi thở và mồ hôi. Thêm vào đó là bốn lượt tắm nước nóng, một bữa tối nấu canh luộc rau, vài chiếc khăn ướt phơi trên ghế, đôi giày ướt sau buổi chiều mưa. Tất cả lượng hơi nước ấy ở lại trong nhà nếu cửa đóng kín.
Ở nhà mình dưới đồng bằng, chuyện này ít ai để ý vì không khí ấm và nhà hay mở cửa. Ở một căn nhà nghỉ trên đồi đêm lạnh, cửa đóng kín, bề mặt trong nhà nguội đi, lượng hơi nước ấy có chỗ để đọng: mặt kính, chăn mỏng gần cửa sổ, góc tủ áp vách ngoài. Sáng ra, ta thấy dấu vết của nó.
Vì vậy, giữ căn nhà khô bắt đầu từ việc giảm hơi nước mình tạo ra. Đóng cửa phòng tắm sau khi tắm và bật quạt hút nếu có. Đậy nắp nồi khi nấu, mở hé cửa sổ gần bếp. Phơi khăn và đồ ướt ngoài hiên có mái thay vì trong phòng ngủ. Những việc nhỏ ấy làm sáng hôm sau khác hẳn.
Hơi ẩm đọng ở đâu trong một căn nhà nghỉ
Mỗi căn nhà có những chỗ hay đọng ẩm khác nhau, tuỳ vật liệu và cách bố trí. Bảng dưới gom những chỗ thường gặp, để khi nhận nhà anh chị biết nhìn vào đâu và cất đồ tránh chỗ nào.
| Chỗ | Vì sao hay đọng ẩm | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Mặt kính cửa sổ, cửa lùa | Kính nguội nhanh nhất về đêm | Kéo rèm, sáng lau khô khung dưới |
| Mặt dưới mái tôn ở căn không trần | Tôn mất nhiệt rất nhanh lên trời | Không để túi đồ ngay dưới mái |
| Góc phòng áp vách ngoài, sau tủ | Ít gió lưu thông, vách lạnh | Không áp vali sát góc |
| Chăn mỏng ở giường sát cửa sổ | Không khí lạnh ẩm từ kính tràn xuống | Kê giường xa kính một chút |
| Phòng tắm không có quạt hút | Hơi nước tắm không thoát ra được | Mở cửa sổ phòng tắm, đóng cửa vào phòng ngủ |
| Đồ để ngoài hiên qua đêm | Sương rơi trực tiếp | Cất giày, đệm ghế, khăn vào trong |
Đọng ẩm một chút buổi sáng là bình thường ở vùng cao. Điều cần để ý là đọng nhiều tới mức nước chảy thành dòng, hay chỗ đọng có mốc đen lâu ngày. Phần đọc dấu hiệu ẩm mốc khi nhận nhà có bài riêng trong cùng mục này.
Căn thấp gần nước và căn cao trên đồi
Vị trí của căn nhà quyết định nhiều về sương. Không khí lạnh và ẩm nặng hơn, ban đêm trôi dần xuống chỗ thấp, đọng lại ở chân đồi, thung lũng, mép nước. Những căn nằm thấp, gần mặt hồ thường được phủ sương sớm nhất và tan muộn nhất. Ngồi trong nhà nhìn ra là một biển trắng rất đẹp, nhưng hiên, lan can, bàn ghế ngoài trời đều ướt.
Những căn nằm cao trên lưng đồi hoặc đỉnh đồi thường có buổi sáng khô hơn, sương có khi nằm dưới chân, nhìn xuống thấy mây phủ thung. Đánh đổi là gió nhiều hơn và đêm lạnh hơn, như đã nói trong bài về gió đồi. Không có vị trí nào hoàn hảo cả: thấp thì ẩm mà ấm, cao thì khô mà lạnh.
Với người nhạy cảm với ẩm, như người hay đau khớp, người dễ dị ứng, chọn căn cao hơn một chút, phòng ngủ có cửa sổ đón nắng sáng, sẽ dễ chịu hơn. Với người thích cảnh sương và không ngại lau bàn ghế, căn thấp gần nước là trải nghiệm đáng nhớ.
Mùa mưa và mùa khô: hơi ẩm khác nhau thế nào
Trong mùa mưa, không khí ẩm cả ngày lẫn đêm. Căn nhà ít khi có lúc thật khô, chăn gối giữ một chút hơi ẩm thường trực, khăn tắm phơi trong nhà một ngày chưa khô. Cái khó chịu của mùa này là cảm giác nồm kéo dài chứ không phải những giọt nước buổi sáng. Căn nhà có thông gió tốt và có chỗ phơi đồ có mái che ngoài hiên sẽ dễ sống hơn nhiều.
Trong mùa khô, ban ngày không khí khô, nắng hong mọi thứ, nhưng ban đêm trời quang làm mặt đất và mái nhà nguội rất nhanh, sương dày vào gần sáng. Kiểu ẩm của mùa khô là ẩm buổi sáng, tới giữa buổi là khô. Chỉ cần cất đồ ngoài hiên trước khi ngủ, mở cửa đón nắng buổi sáng là đủ.
Ranh giới giữa hai mùa ở Tây Nguyên không cố định theo ngày, mỗi năm mỗi khác. Người đi nên hỏi chủ nhà thời tiết những ngày gần đó, thay vì dựa vào một mốc tháng nào. Chủ nhà nhìn trời hằng ngày nên thường đoán khá đúng tuần tới khô hay ẩm.
Giữ đồ đạc của mình khô ráo
Đồ điện tử như máy ảnh, điện thoại, máy tính xách tay không nên để sát kính cửa sổ hay ngoài hiên qua đêm. Một túi vải hoặc ba lô đóng kín đặt trên bàn hay kệ cao trong phòng ngủ là chỗ an toàn. Máy ảnh mang từ ngoài trời lạnh vào phòng ấm có thể bị mờ ống kính một lúc, để nó trong túi cho ấm dần lên rồi hãy lấy ra.
Quần áo sạch cất trong vali đóng kín, đừng mở toang vali trên sàn qua đêm. Quần áo đã mặc mà còn ẩm mồ hôi thì treo lên móc cho thoáng, đừng nhét lại vào vali chung với đồ sạch. Giày ướt nhét giấy báo hoặc khăn khô vào trong, để ở chỗ thoáng gió có mái che.
Khăn tắm sau khi dùng nên treo rộng ra, không vắt chồng lên nhau. Nếu căn nhà có máy sấy tóc, có thể sấy nhanh đôi tất hay góc khăn cần dùng gấp, nhưng đừng sấy đồ trên giường hay gần rèm. Những việc nhỏ ấy giúp hành lý về nhà không mang theo mùi ẩm.
Thông hơi đúng lúc trong ngày
Thông hơi không có nghĩa là mở cửa suốt ngày. Ở vùng cao, mở cửa vào lúc trời đang ẩm hay đang có sương chỉ đưa thêm hơi ẩm vào nhà. Lúc tốt nhất để mở cửa là khi nắng đã lên, sương đã tan, không khí ngoài trời khô hơn trong nhà, thường từ giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều những ngày nắng.
Mở cửa đối diện nhau để gió đi xuyên qua nhà trong khoảng nửa giờ là đủ đổi phần lớn không khí ẩm. Kéo rèm ra, để nắng chiếu vào sàn và giường. Nếu chủ nhà cho phép, mang gối và chăn ra hiên phơi nắng vài giờ, chúng sẽ khô và thơm hơn hẳn. Trước khi chiều xuống, đóng cửa lại để giữ hơi ấm cho buổi tối.
Những ngày mưa liền, không có lúc nào khô để mở cửa, thì chỉ giữ một lối thông hơi nhỏ ở trên cao và bật quạt hút phòng tắm vài lần trong ngày. Nếu căn nhà có máy hút ẩm, hỏi chủ nhà cách dùng và nơi đổ nước. Phần mẹo giữ ấm khô mùa mưa của khách, trang anh em bên nếp sống kỳ nghỉ có bài riêng; ở đây chỉ nói căn nhà vì sao ẩm.
Vật liệu nào hút ẩm, vật liệu nào để nước đọng
Không phải bề mặt nào cũng phản ứng với hơi ẩm giống nhau. Gỗ mộc, chưa phủ sơn bóng, hút một phần hơi ẩm vào thớ gỗ khi không khí ẩm và nhả ra khi không khí khô. Vì vậy một căn nhà gỗ mộc ít khi có giọt nước đọng trên vách, nhưng gỗ sẽ nở ra một chút trong mùa mưa và có mùi gỗ đậm hơn.
Kính, kim loại, gạch men bóng thì không hút gì cả. Hơi ẩm gặp chúng khi chúng lạnh là đọng thành giọt ngay. Đó là lý do trong cùng một căn nhà, mặt kính cửa sổ ướt đẫm còn vách gỗ bên cạnh vẫn khô. Những căn nhà container, nhà khung thép, nhà nhiều kính cần để ý chuyện này hơn nhà gỗ hay nhà xây.
Vải là thứ hút ẩm rất nhanh. Chăn, gối, rèm, thảm, đệm sofa đều giữ hơi ẩm và nhả ra chậm. Một căn nhà nhiều đồ vải trong mùa mưa sẽ có cảm giác nồm hơn căn ít đồ vải. Đồ vải sát kính hoặc sát vách ngoài là thứ ẩm đầu tiên vào buổi sáng.
Đọc ảnh để đoán căn nhà ẩm hay khô
Từ ảnh giới thiệu, có vài manh mối về độ ẩm của căn nhà. Căn có gầm sàn thoáng, nâng cao khỏi mặt đất thường khô hơn căn đặt sát đất. Căn có hiên rộng mái che để phơi đồ thì sinh hoạt mùa mưa dễ hơn. Căn có cửa sổ ở hai mặt đối diện thì thông gió xuyên phòng được, không khí ẩm đi ra nhanh.
Ngược lại, căn nằm sát mép nước, dưới tán cây dày, ít nắng, phòng tắm không cửa sổ, là căn cần thông hơi chủ động hơn. Không có nghĩa căn ấy không đáng ở; nhiều căn như vậy có cảnh đẹp nhất và yên tĩnh nhất. Chỉ là anh chị nên chuẩn bị tâm thế rằng buổi sáng sẽ ẩm, đồ phơi sẽ lâu khô.
Khi còn phân vân, hỏi chủ nhà những câu cụ thể: phòng tắm có quạt hút không, có chỗ phơi đồ có mái không, nhà có máy hút ẩm không, chăn gối được sấy sau mỗi lượt khách không. Những câu trả lời ấy nói lên căn nhà được chăm sóc thế nào trong mùa ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sáng ra kính cửa sổ nhà nghỉ mờ đặc hơi nước?
Vì không khí trong phòng ấm và mang nhiều hơi nước, gặp mặt kính đã nguội lạnh suốt đêm thì đọng lại. Đây là chuyện tự nhiên, không phải kính hỏng. Kéo rèm dày, thông hơi trên cao và giảm hơi nước từ phòng tắm sẽ bớt mờ.
Chăn bị nồm trong nhà nghỉ có phải do nhà dột không?
Thường không phải. Chăn nồm do hơi ẩm trong không khí, nhất là giường sát cửa sổ hoặc vách ngoài. Nhà dột thì có vệt nước rõ, có chỗ ướt đẫm. Nếu thấy nước nhỏ giọt từ mái, chụp ảnh và báo chủ nhà.
Căn nhà gần mặt hồ có ẩm hơn căn trên đồi không?
Thường có, vì không khí lạnh ẩm trôi xuống chỗ thấp và hơi nước từ mặt hồ bốc lên, nên sương phủ sớm và tan muộn. Căn trên cao khô hơn vào buổi sáng nhưng nhiều gió và lạnh hơn về đêm.
Có nên mở cửa sổ ban đêm cho thoáng không?
Chỉ nên mở hé một lối nhỏ ở trên cao hoặc ở phía khuất gió nếu phòng bí. Mở rộng cửa ban đêm khi có sương sẽ đưa thêm hơi ẩm và hơi lạnh vào nhà. Lúc tốt nhất để mở cửa là giữa buổi sáng khi nắng đã lên.
Làm sao để giày ướt khô nhanh trong nhà nghỉ trên đồi?
Nhét giấy hoặc khăn khô vào trong giày, thay vài lần, để ở chỗ thoáng có mái che ngoài hiên. Sáng hôm sau đem ra nắng nếu trời nắng. Không đặt giày sát quạt sưởi hay bếp vì dễ hỏng giày và nguy cơ cháy.
Đồ điện tử có cần để ý gì về độ ẩm không?
Không để máy ảnh, điện thoại, máy tính sát kính hoặc ngoài hiên qua đêm. Cất trong túi kín đặt trên bàn. Mang máy ảnh từ ngoài lạnh vào phòng ấm thì để trong túi một lúc cho ấm dần, tránh hơi nước đọng trên ống kính.