Khi mất điện ban đêm ở căn nhà nghỉ trên đồi Tà Đùng, việc đầu tiên là bật đèn pin hoặc đèn đội đầu chứ không thắp nến, rồi ở yên trong nhà, không xuống cầu thang dốc hay ra lối mòn trong bóng tối. Kiểm xem nhà hàng xóm có còn đèn để biết mất điện cả vùng hay chỉ nhà mình, nhắn chủ nhà, tắt bớt thiết bị lớn để khi điện về không bị sụt, và nhớ rằng nhà dùng máy bơm thì mất điện cũng là mất nước.
Ở vùng đồi quanh hồ, mất điện là chuyện có thể gặp, nhất là vào mùa mưa giông. Người ở phố quen với điện có lại sau ít phút; ở một căn nhà nghỉ giữa vườn, có khi phải chờ lâu hơn, và bóng tối ở đây thật sự là tối, không có ánh đèn đường hắt vào. Bài này đi theo những gì xảy ra với căn nhà khi điện tắt, và cách chuẩn bị để những giờ đó yên ổn, thậm chí dễ chịu.
Mất điện thì căn nhà nghỉ mất những gì
Thứ đầu tiên là ánh sáng, nhưng không chỉ trong nhà. Đèn lối đi, đèn bậc thang ngoài trời, đèn chỗ để xe cũng tắt. Với căn nhà nằm trên đồi, nhiều bậc, đường ra xe hay sang nhà chung trở thành một con đường tối hoàn toàn. Đó là lý do quy tắc đầu tiên khi mất điện là hạn chế đi lại ngoài trời.
Thứ hai là nước. Nhiều nhà nghỉ ở vùng xa dùng nước giếng khoan hoặc nước bơm từ bể lên bồn trên cao. Khi mất điện, máy bơm ngừng; nước còn trong bồn dùng được một lúc rồi hết. Máy nước nóng chạy điện cũng ngừng. Biết điều này, anh chị dùng nước tiết kiệm từ phút đầu mất điện, không để vòi chảy lâu.
Thứ ba là liên lạc. Bộ phát wifi tắt; sóng điện thoại ở một số chỗ trong thung lũng vốn yếu, và trạm phát sóng có thể bị ảnh hưởng nếu mất điện kéo dài. Điện thoại có thể vẫn gọi được nhưng chậm, nên đừng tiêu pin vào việc xem video giết thời gian.
Thứ tư là sưởi và làm mát. Máy sưởi, quạt, điều hoà ngừng. Đêm mưa trên cao nguyên mà không có máy sưởi thì chăn dày và quần áo ấm là thứ giữ nhiệt duy nhất. Đây cũng là lúc nhiều người nghĩ tới chuyện đốt than cho ấm, và đó là ý tưởng nguy hiểm nhất trong cả buổi tối.
Thứ năm, ít ai để ý, là các thiết bị an toàn chạy điện: đèn thoát hiểm, đầu báo khói nối điện lưới, camera ở lối vào, khoá cửa điện tử. Đầu báo khói chạy pin vẫn hoạt động, còn loại nối điện thì tuỳ thiết kế. Khoá điện tử thường có pin dự phòng hoặc chìa cơ; hỏi chủ nhà cách mở cửa khi khoá hết điện ngay lúc nhận nhà, đừng để tới lúc cần mới biết.
Đèn: chọn gì, tránh gì
Đèn đội đầu là tốt nhất. Một chiếc đèn đội đầu giữ hai tay rảnh để vịn cầu thang, mang đồ, dắt trẻ. Đây là món đồ rẻ, nhẹ, nên có trong vali của mỗi người khi đi ở nhà nghỉ vùng đồi.
Đèn bàn sạc pin cho phòng chung. Một chiếc đèn bàn hoặc đèn treo sạc pin đặt giữa phòng chung cho ánh sáng đều, đủ để cả nhóm ngồi trò chuyện. Nhiều căn nhà nghỉ có sẵn loại đèn này; hỏi chủ nhà nó để ở đâu.
Đèn điện thoại chỉ là dự phòng. Đèn flash của điện thoại tiện nhưng ăn pin nhanh. Nếu mất điện lâu, điện thoại còn pin quan trọng hơn ánh sáng. Dùng đèn điện thoại khi thật cần, ưu tiên đèn riêng.
Hạn chế nến. Mất điện là lúc nến được thắp nhiều nhất, và cũng là lúc nguy cơ cháy trong nhà gỗ cao nhất: tối, người đi lại va quệt, nến đặt tạm ở chỗ không phù hợp. Nếu buộc phải dùng nến, dùng nến trong cốc thuỷ tinh đặt trên khay, một hai cây ở phòng chung, có người trông, tắt trước khi ngủ.
Không dùng đèn dầu, đèn cồn tự chế. Đèn dầu đổ ra là lửa loang. Đèn cồn tự chế từ lon, chai rất dễ đổ và cháy không nhìn thấy ngọn rõ. Không đáng để đánh đổi.
Biết mất điện ở đâu: nhà mình hay cả vùng
Nhìn ra ngoài: nhà hàng xóm, nhà chủ, đèn đường xa có còn sáng không. Nếu cả vùng tối, đó là mất điện lưới, khách không làm gì được ngoài việc chờ. Nếu chỉ căn nhà mình tối, có thể aptomat trong nhà đã nhảy do quá tải hoặc do có thiết bị chạm chập.
Trường hợp aptomat nhảy, trước khi gạt lên, rút bớt các thiết bị lớn như máy sưởi, ấm siêu tốc, nồi lẩu điện. Gạt aptomat lên một lần. Nếu nó nhảy ngay lập tức, đừng thử lại nhiều lần; có thể có chập ở đâu đó, báo chủ nhà.
Nếu hộp cầu dao nằm ngoài hiên hay ở gian phụ ngoài trời mà đang mưa giông, đừng ra đó trong bóng tối và mưa. Tay ướt, sàn ướt và thiết bị điện là bộ ba không nên gặp nhau. Chờ mưa ngớt hoặc nhờ chủ nhà xử lý.
Trong mọi trường hợp, nhắn chủ nhà ngay để họ biết. Chủ nhà ở địa phương thường biết điện mất do đâu, bao lâu có lại, có cần làm gì không. Họ cũng có thể có đèn hay máy phát điện dự phòng.
Nước, nhà vệ sinh và máy nước nóng
Ngay khi mất điện, nếu căn nhà dùng nước bơm, hãy dùng nước như thể nó có hạn, vì nó thật sự có hạn. Hứng sẵn một vài xô hoặc chai nước từ vòi trong lúc bồn còn nước, dùng cho việc rửa tay, đánh răng, xả bồn cầu bằng gáo. Không tắm vòi sen lâu.
Máy nước nóng điện sẽ nguội dần. Nước còn ấm trong bình đủ cho vài lượt rửa nhanh. Nếu máy nước nóng của căn nhà chạy ga, không có nghĩa là nó vẫn an toàn khi mất điện, vì một số loại cần điện để đánh lửa và quạt hút; nếu thấy máy có hiện tượng lạ, tắt van ga và hỏi chủ nhà.
Khi điện có lại, máy bơm và máy nước nóng sẽ chạy cùng lúc với mọi thiết bị khác. Đó là lý do nên tắt bớt các thiết bị lớn trong lúc mất điện: để khi điện về, không phải mọi thứ đều khởi động một lúc và làm aptomat nhảy lần nữa.
Nhà vệ sinh tách ra ngoài nhà là trường hợp cần nghĩ trước. Đi ra đó trong đêm mất điện, mưa và đường trơn là việc nên làm có đèn đội đầu, có người biết mình đang ra ngoài, và đi chậm.
Máy phát điện: tiện nhưng phải ở ngoài trời
Một số nhà nghỉ có máy phát điện dự phòng chạy xăng hay dầu. Đây là thiết bị của chủ nhà, khách không nên tự vận hành nếu chưa được hướng dẫn. Điều quan trọng nhất khách cần biết là máy phát điện thải ra khí CO, cùng loại khí độc sinh ra khi đốt than trong phòng kín.
Máy phát phải đặt ngoài trời, cách xa cửa sổ, cửa ra vào và lỗ thông gió của căn nhà, không đặt trong gian để xe liền nhà hay dưới gầm nhà sàn. Nếu thấy máy phát đặt sát cửa phòng ngủ hay ở chỗ khói có thể lùa vào nhà, nói với chủ nhà, đóng cửa sổ phía đó.
Không đổ thêm nhiên liệu khi máy đang nóng, không để can xăng dự phòng trong nhà gỗ. Đây là việc của chủ nhà, nhưng khách nhìn thấy điều không ổn thì có quyền nói.
Pin lưu trữ điện năng lượng mặt trời là giải pháp ngày càng nhiều nơi dùng. Nó không có khí thải, nhưng dung lượng có hạn. Nếu căn nhà dùng pin lưu trữ, hỏi chủ nhà thiết bị nào nên tắt để pin kéo được lâu, thường là máy sưởi, máy nước nóng và nồi điện.
Những giờ không có điện: giữ ấm, giữ pin, giữ yên
Mất điện ban đêm không có nghĩa là buổi tối hỏng. Với nhiều người, đó là lúc hiếm hoi ngồi bên nhau không có màn hình, nghe mưa trên mái, nói chuyện. Để những giờ đó dễ chịu, gom mọi người về phòng chung, mặc ấm, lấy chăn từ phòng ngủ ra nếu cần, dùng một nguồn sáng chung thay vì mỗi người một đèn điện thoại.
Giữ pin là việc thứ hai. Gom pin sạc dự phòng của cả nhóm, tính xem còn bao nhiêu. Để ít nhất một điện thoại trong nhóm ở chế độ tiết kiệm pin, giữ cho việc gọi khẩn cấp và nhắn chủ nhà. Không dùng pin dự phòng để sạc đèn trang trí hay loa.
Giữ yên là việc thứ ba. Không ra ngoài đi dạo, không lái xe đi tìm chỗ có điện trong đêm mưa trên đường đồi. Không mở tủ lạnh nhiều lần nếu điện mất lâu. Trẻ nhỏ cần được trấn an và có đèn riêng nhỏ nếu sợ tối.
Với người lớn tuổi, bóng tối đột ngột làm mất phương hướng, nhất là trong căn nhà lạ chỉ mới ở một buổi. Đưa họ một đèn đội đầu hay đèn cầm tay riêng, dắt họ tới chỗ ngồi chung, chỉ lại đường tới nhà vệ sinh bằng đèn. Một người lớn tuổi đứng dậy đi một mình trong căn nhà tối là tình huống té ngã hay gặp nhất của những đêm mất điện.
Trước khi ngủ, kiểm lại một lượt: nến đã tắt hẳn chưa, công tắc các thiết bị lớn đã ở vị trí tắt chưa, cửa đã đóng chưa. Để một đèn pin ở đầu giường mỗi người, và một đèn ở chân cầu thang nếu có gác.
Túi mất điện nên có trong vali
Những thứ dưới đây nhỏ gọn, dùng được cả khi không mất điện, và làm một đêm tối trên đồi trở nên dễ thở hơn nhiều:
- Đèn đội đầu cho mỗi người, pin dự phòng cho đèn nếu đèn dùng pin rời.
- Một pin sạc dự phòng dung lượng vừa phải cho mỗi hai người, sạc đầy trước khi tới.
- Một đèn bàn nhỏ sạc pin hoặc vài nến điện tử cho phòng chung.
- Áo ấm, tất dày, mũ len cho đêm mưa lạnh không có máy sưởi.
- Vài chai nước uống đóng sẵn, đề phòng máy bơm ngừng.
- Hộp sơ cứu nhỏ và thuốc thường dùng của từng người.
Danh mục này không thay cho hỏi chủ nhà. Hỏi lúc nhận nhà: mất điện thì đèn dự phòng ở đâu, nhà có máy phát hay pin lưu trữ không, nước có bồn chứa không. Ba câu trả lời đó định hình một đêm mất điện dài hay ngắn.
Câu hỏi thường gặp
Mất điện ở căn nhà nghỉ Tà Đùng thì việc đầu tiên nên làm là gì?
Bật đèn pin hoặc đèn đội đầu, ở yên trong nhà, không xuống cầu thang dốc hay ra lối mòn trong bóng tối. Nhìn ra ngoài xem mất điện cả vùng hay chỉ nhà mình, rồi nhắn chủ nhà để được hướng dẫn.
Vì sao mất điện thì căn nhà nghỉ cũng mất nước?
Nhiều nhà nghỉ vùng xa dùng giếng khoan hoặc bể chứa, cần máy bơm điện đưa nước lên bồn. Mất điện thì máy bơm ngừng, nước trong bồn dùng được một lúc rồi hết. Hãy hứng sẵn vài xô nước và dùng tiết kiệm.
Có nên thắp nến khi mất điện trong nhà gỗ không?
Nên hạn chế. Ưu tiên đèn đội đầu, đèn sạc pin hay nến điện tử. Nếu buộc dùng nến, dùng nến trong cốc thuỷ tinh đặt trên khay ở phòng chung, có người trông và tắt hẳn trước khi ngủ.
Aptomat nhảy làm cả nhà mất điện thì xử lý sao?
Rút bớt thiết bị lớn như máy sưởi, ấm siêu tốc, rồi gạt aptomat lên một lần. Nếu nhảy ngay hoặc hộp cầu dao nằm ngoài trời đang mưa, đừng thử nhiều lần mà báo chủ nhà xử lý.
Máy phát điện của nhà nghỉ đặt sát cửa sổ có sao không?
Có nguy cơ. Máy phát điện thải khí CO, khí độc không màu không mùi có thể lùa vào phòng. Máy phải đặt ngoài trời, xa cửa sổ và cửa ra vào. Nếu thấy đặt sai chỗ, đóng cửa sổ phía đó và nói với chủ nhà.
Nên mang gì theo để phòng mất điện khi ở nhà nghỉ trên đồi?
Đèn đội đầu cho mỗi người, pin sạc dự phòng đã sạc đầy, một đèn bàn sạc pin cho phòng chung, áo ấm và tất dày, vài chai nước và hộp sơ cứu nhỏ. Những món này gọn nhẹ và dùng được cả khi không mất điện.