Ở trong một căn nhà chữ A (A-frame) ở Tà Đùng nghĩa là sống trong một không gian hình tam giác: giữa nhà trần cao vút, hai bên mái hạ dần xuống gần sát sàn, phía trên thường có một gác lửng dưới đỉnh mái để ngủ. Chỗ đứng thẳng được chỉ là dải giữa nhà, còn hai bên dùng để ngồi, nằm, kê đồ thấp. Kiểu nhà này đẹp và ấm cúng, hợp với cặp đôi và nhóm trẻ thích trải nghiệm, nhưng đòi hỏi người ở quen với cầu thang dốc và góc trần thấp.
Ở vùng hồ Tà Đùng thuộc xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng (trước 7/2025 là Đắk Som và Đắk R'Măng của huyện Đắk Glong, Đắk Nông), nhà chữ A là một trong những kiểu nhà nghỉ dễ nhận ra nhất trên ảnh. Bài này không nói về cảnh nhìn ra ngoài, mà tả kỹ phần bên trong: anh chị sẽ đi đứng, kê vali, ngủ, thay đồ, ngồi chơi ra sao trong một căn như vậy.
Hình tam giác thay đổi cách mình di chuyển trong nhà
Ở nhà thường, vách đứng thẳng nên mọi chỗ trong phòng đều đứng được. Trong A-frame, mái chính là vách, nghiêng vào từ hai bên, nên chiều cao trần giảm dần khi anh chị đi từ giữa nhà ra mép. Ở sát mép, chỉ ngồi hoặc nằm được. Lúc mới vào, phần lớn khách đều cụng đầu ít nhất một lần, nhất là khi cúi xuống lấy đồ ở góc rồi đứng thẳng dậy.
Người làm nhà khôn khéo sẽ bố trí đồ theo đúng hình dáng ấy: lối đi chính chạy dọc giữa nhà, giường hoặc ghế dài đặt sát hai bên ở chỗ thấp, tủ thấp và kệ đặt ở góc. Anh chị nên đi theo lối giữa, ngồi xuống trước khi với đồ ở góc, và nhắc người cao trong nhóm để ý các thanh kèo, thanh giằng ngang đầu.
Diện tích ghi trên mô tả của nhà chữ A thường là diện tích sàn, nhưng diện tích thực sự dùng được khi đứng nhỏ hơn đáng kể. Vì thế một căn A-frame trông rộng trên ảnh có thể chật khi bốn người cùng đi lại, mở vali, thay đồ. Với cặp đôi thì vừa vặn; với nhóm đông thì nên hỏi kỹ có mấy chỗ ngủ thật sự và chỗ nào đứng thẳng được.
Không gian tam giác cũng có cái hay riêng mà nhà vuông không có. Hai bên thấp tạo thành những góc nhỏ ấm cúng, kê một tấm nệm và vài chiếc gối là thành chỗ nằm đọc sách hay chỗ trẻ con chơi. Nhiều khách sau vài giờ quen dần sẽ thấy căn nhà như ôm lấy mình, khác hẳn cảm giác trống trải của một căn phòng trần phẳng rộng. Chỉ cần đi đứng có ý tứ là căn nhà trở nên dễ thương hơn nhiều.
Gác lửng dưới đỉnh mái: chỗ đẹp nhất và cũng cần cẩn thận nhất
Gác lửng là linh hồn của nhiều căn A-frame. Nó nằm ở phần trên, ngay dưới đỉnh mái, thường chỉ đủ kê một tấm nệm đôi hoặc hai nệm đơn. Nằm trên gác, mái gỗ hay mái lợp chỉ cách đầu một tầm tay, tiếng mưa, tiếng gió nghe gần gũi. Nhiều căn có ô kính ở đầu hồi để ánh sáng sáng sớm chiếu vào gác.
Nhưng chiều cao trên gác thường rất hạn chế: phần lớn chỉ ngồi được, đứng thẳng thì phải ở đúng chỗ giữa. Thay quần áo, lấy đồ trong túi trên gác khá bất tiện; nên để vali ở dưới, chỉ mang lên gác những gì cần cho đêm ngủ. Ban đêm dậy đi vệ sinh phải bò ra mép gác, xoay người, rồi xuống thang trong lúc còn ngái ngủ, đây là lúc dễ trượt chân nhất.
Một gác lửng an toàn có lan can hoặc vách chắn ở mép, có đèn bật được ngay từ trên gác, và cầu thang có tay vịn. Khi nhận nhà, anh chị kiểm ba thứ đó. Nếu gác không có lan can mà nhóm có trẻ nhỏ hoặc người hay mộng du, tốt nhất để họ ngủ ở dưới.
Cầu thang trong A-frame: dốc, hẹp và đôi khi là thang leo
Vì diện tích sàn ít, cầu thang trong nhà chữ A thường được làm dốc để chiếm ít chỗ. Có căn dùng cầu thang bậc gỗ hẹp, có căn dùng thang leo gắn vào vách, có căn dùng kiểu bậc so le mỗi bước một bên chân. Đi lên thì dễ, đi xuống mới khó: phải quay mặt vào thang, bám tay vịn, dò từng bậc.
Khi mang đồ, đừng cầm hai tay lên xuống thang. Đặt đồ lên bậc trên rồi leo, hoặc nhờ người đứng dưới đưa lên. Đi tất trên bậc gỗ đánh bóng rất trơn; đi chân trần hoặc dép có đế bám an toàn hơn. Buổi tối nên để một đèn ngủ nhỏ chiếu vào chân thang để không phải dò trong bóng tối.
Với người lớn tuổi, người đau khớp gối, người mang thai, cầu thang dốc là lý do đủ để họ ngủ ở tầng dưới. Nếu căn nhà chỉ có chỗ ngủ trên gác, hãy cân nhắc chọn căn khác thay vì cố gắng. Chuyến nghỉ không đáng để đổi lấy một cú trượt chân.
Trẻ nhỏ thì ngược lại, rất thích leo thang. Nên dặn trước luật của căn nhà: chỉ lên xuống khi có người lớn đi cùng, không mang đồ chơi theo, không chạy trên gác. Nói rõ từ đầu thì trẻ dễ nghe hơn là la lên khi đã thấy con đứng ở mép gác.
Kê đồ và sinh hoạt trong không gian tam giác
Một vài cách nhỏ giúp căn A-frame bớt chật và dễ ở hơn trong vài ngày nghỉ. Chúng không cần dụng cụ gì đặc biệt, chỉ là thói quen sắp xếp khi mới nhận nhà:
- Mở vali ở chỗ thấp sát mép mái, nơi không ai đi qua, thay vì để giữa lối đi chính.
- Treo áo khoác, khăn trên móc hoặc thanh gỗ ngang nếu có, để sàn thoáng và đồ khô nhanh.
- Để giày dép ngoài hiên hoặc ngay cửa; sàn gỗ trong A-frame dễ dính đất đỏ và trơn khi ướt.
- Dồn đồ ăn, nước uống về một góc gần bếp hoặc bàn, tránh mang lên gác để khỏi rơi vãi và kiến.
- Thống nhất trong nhóm ai ngủ trên gác, ai ngủ dưới ngay từ đầu, dựa vào sức khoẻ và thói quen dậy đêm.
- Nếu có trẻ, đặt đồ chơi ở tầng dưới, không để trẻ mang đồ lên xuống thang một mình.
Sắp xếp xong trong mười lăm phút đầu tiên, phần còn lại của chuyến đi sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với để đồ rải rác rồi mỗi lần cần lại phải lục tìm trong một không gian hẹp.
Phòng tắm và bếp trong căn A-frame thường nằm ở đâu
Vì phần hai bên thấp, khu phòng tắm trong nhà chữ A thường được đặt ở một đầu nhà, nơi có vách đứng, hoặc tách thành một khối nhỏ gắn phía sau. Có căn đặt phòng tắm ngay dưới gác lửng, trần phòng tắm lúc đó chính là sàn gác. Anh chị nên kiểm chiều cao cửa phòng tắm, vì nhiều cửa thấp hơn cửa thường.
Bếp, nếu có, thường là một kệ bếp nhỏ dọc một bên. Vì mái nghiêng sát, khoảng trên bếp không cao như nhà thường, khói và hơi nóng bốc lên dễ dồn lên gác. Khi nấu, mở cửa chính hoặc cửa sổ để thoát hơi; tránh nấu món nhiều khói, chiên rán lâu trong một căn A-frame kín.
Âm thanh trong A-frame cũng lan đi dễ dàng vì cả căn nhà gần như là một không gian mở. Người dưới nói chuyện, người trên gác nghe rõ; người đi vệ sinh ban đêm, cả nhà biết. Với cặp đôi thì không sao, với nhóm bạn chưa thân thì nên nghĩ trước chuyện riêng tư.
Ánh sáng cũng vậy. Đèn bật ở dưới thì hắt lên gác, người thức khuya đọc sách làm người ngủ sớm khó ngủ. Trong một căn nhà không có cửa ngăn giữa các tầng, cả nhóm nên thống nhất giờ tắt đèn lớn, ai còn thức thì dùng đèn bàn nhỏ hoặc ra hiên. Chuyện nhỏ nhưng là thứ quyết định đêm ngủ có trọn hay không trong một căn A-frame.
Mười phút đầu khi nhận một căn A-frame
Nhà chữ A có vài điểm riêng mà nhà thường không có. Dành mười phút đầu đi một vòng theo thứ tự dưới đây sẽ giúp cả nhóm ở yên tâm hơn trong những đêm sau:
- Đứng ở giữa nhà, nhìn quanh để nhớ chỗ nào trần thấp, thanh giằng nào ngang tầm đầu, chỉ cho người cao trong nhóm.
- Leo lên gác một lần lúc trời còn sáng: xem mép gác có lan can hay vách chắn không, công tắc đèn trên gác nằm đâu, ô cửa trên gác mở và đóng thế nào.
- Đi xuống thang theo cách sẽ đi lúc nửa đêm, quay mặt vào thang, để tay tìm tay vịn; nếu thấy khó, đổi người ngủ trên gác ngay từ đầu.
- Tìm công tắc đèn ngủ hoặc đèn chân thang, bật thử. Nếu không có, đặt sẵn đèn pin hoặc dùng đèn điện thoại để ở chỗ dễ với.
- Mở thử cửa phòng tắm, nhìn chiều cao khung cửa, kiểm nước nóng chảy ra sau bao lâu, sàn phòng tắm có trơn không.
- Hỏi chủ nhà vị trí cầu dao điện, cách tắt bếp nếu có, và cách liên lạc khi có sự cố buổi tối.
Nghe thì nhiều, nhưng thực tế chỉ là một vòng đi dạo trong căn nhà nhỏ. Làm khi trời còn sáng thì dễ hơn nhiều so với lúc đã tối, mưa và mọi người đều mệt sau quãng đường dài.
Nếu trong lúc đi vòng phát hiện điều gì chưa ổn, như lan can lỏng, bậc thang nứt, đèn gác không sáng, hãy nhắn chủ nhà ngay khi mới nhận. Báo sớm vừa để được sửa kịp, vừa tránh chuyện khi trả nhà lại bị hiểu nhầm là do khách làm hỏng.
A-frame hợp với ai và khi nào nên chọn kiểu khác
Nhà chữ A hợp với cặp đôi, với nhóm hai, ba bạn trẻ, với ai thích cảm giác như ở trong một túp lều gỗ giữa cao nguyên. Nó hợp những chuyến ngắn một, hai đêm, khi phần lớn thời gian anh chị ở ngoài hiên hoặc đi dạo, về nhà chủ yếu để nghỉ và ngủ.
Nó ít hợp hơn với gia đình có trẻ nhỏ hiếu động, với người lớn tuổi, với nhóm đông cần nhiều chỗ để đồ, với những chuyến ở dài ngày cần không gian sinh hoạt rộng. Trong những trường hợp đó, một bungalow một tầng hoặc một căn nhà xây mái dốc có phòng ngủ dưới trệt sẽ thoải mái hơn.
Nếu vẫn muốn trải nghiệm A-frame cùng gia đình, cách dung hoà là chọn căn có chỗ ngủ ở cả tầng dưới, có lan can gác đầy đủ, hoặc thuê kết hợp một A-frame cho người trẻ và một căn một tầng cho ông bà. Anh chị có thể xem ảnh thật của những căn đang nhận khách ở TaDungVilla.com rồi hỏi trực tiếp chủ nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chữ A có chật không?
Diện tích sàn có thể không nhỏ, nhưng chỗ đứng thẳng được chỉ là dải giữa nhà, hai bên thấp dần. Với hai người thì thoải mái; với bốn người trở lên cùng sinh hoạt thì dễ thấy chật. Nên hỏi chủ nhà số chỗ ngủ thực và chỗ đứng thẳng được.
Trẻ nhỏ ngủ trên gác lửng A-frame có an toàn không?
Chỉ nên để trẻ ngủ trên gác khi gác có lan can hoặc vách chắn đủ cao ở mép, cầu thang có tay vịn và có người lớn ngủ cùng. Nếu gác để trống mép, tốt nhất cho trẻ ngủ ở tầng dưới.
Người cao có bị cụng đầu trong A-frame không?
Rất dễ, nhất là ở hai bên, ở thanh giằng ngang và trên gác. Người cao nên đi theo lối giữa, ngồi xuống trước khi với đồ ở góc. Nhiều chủ nhà dán đệm hoặc đánh dấu ở thanh gỗ thấp, nếu không có thì tự nhắc nhau.
Ban đêm đi vệ sinh từ gác lửng xuống có khó không?
Có phần bất tiện vì phải xuống thang dốc lúc còn ngái ngủ. Nên để đèn ngủ nhỏ ở chân thang, đi chân trần hoặc dép bám, quay mặt vào thang khi xuống. Ai hay dậy đêm nên ngủ ở tầng dưới.
Trong A-frame có nấu ăn được không?
Nhiều căn có kệ bếp nhỏ, nấu món đơn giản được. Vì mái nghiêng và không gian mở, hơi nóng và khói dễ dồn lên gác, nên mở cửa khi nấu và tránh món nhiều khói. Hỏi trước chủ nhà bếp dùng ga hay điện.
A-frame có hợp ở nhiều ngày không?
Hợp với chuyến một, hai đêm. Ở lâu hơn, không gian hẹp và cầu thang dốc có thể làm mệt, nhất là khi mưa phải ở trong nhà nhiều. Ở dài ngày nên cân nhắc căn có phòng ngủ tầng trệt và phòng sinh hoạt rộng hơn.