Sàn và bậc gỗ khô thì bám chân, nhưng khi ướt nước mưa, sương sớm, nước từ người vừa tắm, hoặc có lớp rêu mỏng, lớp đất đỏ dính giày, gỗ trơn hơn nhiều. Ở nhà gỗ, nhà sàn quanh hồ Tà Đùng, những chỗ hay trượt là hiên không mái che, bậc thềm và cầu thang ngoài trời, sàn gỗ trước cửa phòng tắm và lối từ vườn lên hiên. Đi chậm, dùng dép đế cao su có rãnh, lau khô chỗ đọng nước và vịn tay khi lên xuống là đủ để đi lại chắc chân.
Bài này chỉ nói về độ trơn của gỗ khi ướt, thứ đặc trưng của nhà gỗ và nhà sàn, nhìn từ phía người ở. Chuyện cầu thang dốc, mép gác và lan can nói chung đã có bài riêng trong danh mục an toàn; chuyện đi trên lối đất đỏ ngoài vườn khi mưa thì thuộc danh mục nhà trên đồi. Ở đây là bề mặt gỗ dưới chân.
Vì sao gỗ ướt lại trơn
Mặt gỗ khô có độ nhám nhỏ, đế giày bám vào đó. Khi có một màng nước mỏng phủ lên, nước lấp vào những chỗ nhám, đế giày trượt trên màng nước thay vì bám vào gỗ. Gỗ càng nhẵn, càng được phủ dầu hay sơn bóng thì màng nước càng dễ thành một lớp trơn. Đó là lý do sàn gỗ bóng trong nhà, khi bị nước đổ lên, có khi trơn hơn cả hiên gỗ mộc ngoài trời.
Gỗ ngoài trời lâu ngày lại có thêm một lớp: rêu, tảo mỏng xanh hay đen mọc ở những chỗ ẩm, ít nắng, như mép bậc, chân cột, góc hiên khuất. Lớp ấy khi khô thì không sao, khi ướt thì trơn như xà phòng. Mùa mưa, rêu phát triển nhanh, có chỗ chỉ sau vài tuần đã thành một lớp nhẵn.
Đất đỏ là thứ thứ ba. Đất bazan đỏ ở vùng đồi khi ướt rất dính và nhão. Giày đi từ vườn lên mang theo một lớp đất, bước lên hiên gỗ là để lại lớp bùn mỏng, lớp này ướt thì trơn, khô thì thành bụi. Hiên có nhiều người đi lại vào ngày mưa có thể phủ một lớp như thế mà người ta không để ý.
Ba thứ nước, rêu và đất đỏ hay đi cùng nhau trong mùa mưa, nên một đoạn hiên trông bình thường vẫn có thể trơn hơn ta nghĩ.
Những chỗ dễ trượt nhất trong nhà gỗ, nhà sàn
Hiên không có mái che hoặc mái nông. Mưa hắt thẳng lên ván, sương đọng mỗi sáng. Gỗ ướt gần như suốt mùa mưa, rêu dễ mọc ở mép.
Bậc thềm và cầu thang ngoài trời. Bậc gỗ hẹp, ướt, chân đặt không trọn bậc. Mép bậc là chỗ rêu hay bám và là chỗ dễ trượt nhất.
Sàn trước cửa phòng tắm. Người vừa tắm bước ra, chân ướt, nước nhỏ từ người xuống sàn gỗ bóng. Đặc biệt trơn vào ban đêm khi mắt chưa quen tối.
Lối nối từ vườn lên hiên. Chỗ giày dính đất đỏ chạm vào gỗ đầu tiên. Bậc đầu tiên hay có lớp bùn mỏng.
Sàn sát cửa ra vào. Mưa hắt qua khe cửa, giày ướt bước vào. Một vũng nước nhỏ không ai thấy trên sàn gỗ màu sẫm.
Ván gần chậu cây, bồn rửa ngoài hiên. Nước tràn, nước tưới cây đọng lâu, rêu mọc sớm.
Phòng tắm trong nhà gỗ: chỗ trơn nhất mà ít ai để ý
Nhiều căn nhà gỗ nghỉ dưỡng làm phòng tắm lát gạch hay đá trong khi phần còn lại là sàn gỗ. Chỗ giao giữa hai loại sàn, ngay cửa phòng tắm, là nơi nước theo chân người ra ngoài nhiều nhất. Có căn làm phòng tắm sàn gỗ hoặc vỉ gỗ cho đồng bộ; vỉ gỗ ướt liên tục, có xà phòng, là bề mặt khá trơn.
Cách ở đơn giản: đặt tấm thảm chùi chân hay khăn ngay cửa phòng tắm, bước ra là đứng lên đó lau khô chân trước khi đi sàn gỗ. Lau ngay vũng nước nếu có. Trong phòng tắm, đứng trên phần sàn có rãnh hay có thảm chống trượt, tránh đứng trên vỉ gỗ khi chân dính xà phòng.
Sau khi tắm xong, nếu phòng tắm có cây gạt nước, gạt nước dồn về lỗ thoát để sàn khô nhanh cho người kế tiếp. Trong căn nhiều người dùng chung một phòng tắm, việc nhỏ này làm khác biệt lớn.
Với người lớn tuổi và trẻ nhỏ, đây là chỗ cần nhắc nhiều nhất, nhất là lúc đi vệ sinh ban đêm. Một đèn ngủ nhỏ bật sẵn gần cửa phòng tắm giúp thấy chỗ ướt. Nếu phòng tắm không có tay vịn mà trong nhóm có người cần, hỏi chủ nhà trước khi đặt; chuyện bố cục phòng tắm có bài riêng ở danh mục phòng ngủ, gác lửng và phòng tắm.
Giày dép: thứ quyết định đi có chắc không
Trên gỗ ướt, đế giày quan trọng hơn mọi thứ. Đế cao su mềm có rãnh sâu bám tốt nhất, vì rãnh đẩy nước ra và cao su ôm theo mặt gỗ. Đế nhựa cứng, đế mòn phẳng, dép xốp đế trơn, giày da đế cứng là những loại hay trượt. Đi chân trần trên hiên gỗ ướt thì bám hơn đế trơn, nhưng dễ dằm, dễ dẫm phải côn trùng.
Nên có hai đôi: một đôi đế cao su có rãnh để đi ngoài hiên, cầu thang và lối vườn; một đôi dép hay tất để đi trong nhà, giữ sàn trong nhà sạch và khô. Thay dép ở hiên có mái trước khi vào nhà. Thói quen này vừa đỡ trượt, vừa đỡ mang đất đỏ vào sàn gỗ trong nhà.
Giày đã dính đất đỏ thì gõ bớt đất ở bậc dưới cùng hay ở chỗ chủ nhà để sẵn bàn chải, chậu nước, trước khi bước lên hiên gỗ. Đất đỏ khô bám đế dày lên qua mỗi bước, thành một lớp trơn khi gặp nước.
Dép lê bông, tất trơn đi trên sàn gỗ bóng trong nhà cũng có thể trượt, nhất là khi sàn vừa lau còn ẩm. Với trẻ nhỏ đang tuổi chạy, tất có hạt chống trơn ở đế là món nhỏ đáng mang theo.
Đi lại an toàn trên gỗ ướt
Không có gì phức tạp, chỉ là vài thói quen khác với lúc đi trên nền gạch hay bê tông khô ở nhà.
- Đi chậm hơn bình thường trên hiên và bậc khi trời mưa hay sáng sớm có sương, đặt cả bàn chân xuống thay vì đi kiễng.
- Đặt chân vào giữa bậc, tránh mép bậc nơi rêu bám và gỗ hay mòn tròn.
- Vịn tay vào lan can hay tay vịn khi lên xuống bậc ướt, và để một tay trống, không ôm đồ bằng cả hai tay.
- Không chạy trên hiên gỗ, kể cả khi mưa đổ bất ngờ và muốn vào nhà nhanh.
- Bật đèn khi đi ban đêm để thấy chỗ đọng nước, vũng bùn trên ván.
- Lau ngay vũng nước thấy trên sàn trong nhà; trên sàn gỗ màu sẫm, vũng nước gần như vô hình.
- Mang đồ lên xuống từng chuyến nhỏ thay vì một lần thật nhiều, để còn nhìn thấy chân mình.
Với nhóm có người lớn tuổi, có người đi kèm khi lên xuống cầu thang ngoài trời lúc trời ướt là cách đơn giản nhất.
Rêu trên hiên, trên bậc: nhận ra và báo
Rêu non trên gỗ thường là một lớp mỏng màu xanh lục hay xanh xám, có khi gần như đen, mọc ở mép bậc, góc hiên khuất, chân lan can, những chỗ ẩm lâu và ít nắng. Khi khô, sờ vào thấy hơi nhung; khi ướt, sờ vào thấy nhẵn và trơn hẳn so với gỗ bên cạnh.
Chủ nhà chăm thường cọ rêu định kỳ trước mùa khách hay giữa mùa mưa, nhưng rêu mọc lại nhanh. Nếu thấy bậc hay đoạn hiên có rêu rõ, báo chủ nhà, nhất là khi đó là lối đi chính. Trong lúc chờ, đi vòng qua chỗ khác hoặc đặt chân thật cẩn thận.
Nếu lối ấy là đường duy nhất lên nhà, rắc một nắm cát hay đặt tạm tấm thảm cao su chủ nhà có thể là cách đỡ trơn cho đêm nay.
Không tự cọ rêu bằng bàn chải sắt hay hoá chất mang theo, vì dễ làm hỏng bề mặt gỗ và lớp dầu bảo vệ. Việc chăm gỗ thuộc về chủ nhà; việc của người ở là nhìn thấy, tránh và báo.
Nhà sàn: sàn cao, cầu thang ngoài trời và mùa mưa
Nhà sàn có thêm một thứ người ở phải đi nhiều lần mỗi ngày: cầu thang ngoài trời từ mặt đất lên sàn. Cầu thang gỗ ngoài trời chịu mưa, sương, nắng liên tục nên là chỗ rêu dễ mọc và bậc dễ mòn tròn. Mùa mưa, đây là chỗ trơn nhất của cả căn nhà.
Khi chọn nhà sàn để đi mùa mưa, hỏi cầu thang có mái che không, có tay vịn hai bên hay một bên, bậc có rộng không. Cầu thang có mái che khô hơn hẳn. Khi ở, mang dép đế bám để lên xuống, và cởi dép ở sàn trên có mái, đừng mang dép ướt vào phòng.
Với trẻ nhỏ, không để trẻ tự lên xuống cầu thang nhà sàn ướt, nhất là buổi tối. Với người lớn tuổi, cân nhắc chọn căn sàn thấp hoặc nhà trệt ngay từ đầu nếu đi vào giữa mùa mưa.
Một chi tiết hay bị quên: tay vịn cầu thang gỗ ngoài trời cũng ướt và có thể có rêu. Nắm tay vịn ướt vẫn chắc hơn không vịn, nhưng nắm cả bàn tay chứ đừng chỉ đặt hờ mấy đầu ngón.
Sáng sớm và ban đêm: hai lúc dễ trượt nhất
Trong ngày, có hai lúc người ở nhà gỗ hay trượt nhất. Lúc thứ nhất là sáng sớm, khi sương đêm còn đọng thành màng nước trên hiên, bậc, lan can, mà người thì vừa ngủ dậy, chân còn chậm, mắt còn mờ, lại háo hức ra hiên ngắm sương trên hồ. Nhiều cú trượt xảy ra ở ngay bước đầu tiên ra khỏi cửa.
Lúc thứ hai là ban đêm, khi đi từ phòng ngủ ra phòng tắm, từ nhà xuống chỗ để xe, hay từ nhà chung về căn của mình sau bữa tối. Trời tối, sàn gỗ màu sẫm, không thấy vũng nước, không thấy rêu, không thấy chỗ bậc mòn. Thêm vào đó, sau bữa tối có khi có chút rượu bia, bước chân kém chắc hơn bình thường.
Cách đơn giản là chuẩn bị cho đúng hai lúc ấy: để dép đế bám ngay cạnh cửa, ra hiên buổi sáng thì xỏ dép trước khi bước; mang đèn pin hoặc dùng đèn điện thoại khi đi ban đêm, bật đèn hiên và đèn cầu thang khi đi, tắt khi đã vào. Một phút chuẩn bị ở hai thời điểm ấy tránh được phần lớn những cú trượt trong cả chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hiên gỗ buổi sáng trơn dù đêm không mưa?
Vì sương đêm đọng thành một màng nước mỏng trên mặt gỗ, nhất là ở hiên không có mái hoặc mái nông. Màng nước ấy cùng lớp rêu mỏng làm gỗ trơn cho tới khi nắng lên làm khô. Sáng sớm đi chậm và mang dép đế bám khi ra hiên.
Dép nào đi trên sàn gỗ ướt an toàn nhất?
Dép hoặc giày đế cao su mềm có rãnh sâu. Rãnh đẩy nước ra, cao su bám theo mặt gỗ. Tránh dép xốp đế phẳng, đế nhựa cứng, giày đế đã mòn. Trong nhà nên đi tất có hạt chống trơn hay dép đế mềm khô.
Thấy rêu trên bậc gỗ có nên tự cọ không?
Không nên tự cọ bằng bàn chải sắt hay hoá chất vì dễ làm hỏng gỗ. Tránh đi lên chỗ có rêu và báo chủ nhà, họ thường có cách làm sạch phù hợp với loại gỗ và lớp phủ của căn nhà.
Phòng tắm nhà gỗ có trơn không?
Chỗ dễ trơn nhất thường là ngay cửa phòng tắm, nơi chân ướt bước ra sàn gỗ, và vỉ gỗ trong phòng tắm khi có xà phòng. Đặt thảm chùi chân ở cửa, lau khô chân trước khi đi sàn gỗ, bật đèn ngủ gần cửa phòng tắm ban đêm.
Đi nhà sàn mùa mưa với ông bà có ổn không?
Được nếu cầu thang có mái che, có tay vịn chắc, bậc rộng, và có người đi kèm khi lên xuống. Nếu cầu thang ngoài trời dốc, không mái, chỉ một tay vịn, nên chọn căn trệt hoặc nhà sàn thấp cho ông bà để đỡ lo.