Nhà vách kính và nhà container ở Tà Đùng hấp nóng giữa trưa vì hai lý do khác nhau. Với nhà kính, nắng đi qua kính vào trong, làm nóng sàn và đồ đạc, rồi nhiệt bị giữ lại vì không thoát ra ngoài dễ như lúc vào. Với container và nhà khung thép, vỏ kim loại hứng nắng nóng lên rất nhanh và truyền nhiệt vào trong nếu lớp cách nhiệt mỏng. Cách ở cho dịu là chặn nắng trước khi nó chạm kính hay vỏ, cho gió lùa xuyên nhà và tránh đóng kín cửa giữa trưa.
Nhiều khách lên cao nguyên mang theo hình dung trời mát quanh năm, rồi ngạc nhiên khi buổi trưa trong căn nhà nghỉ mới toanh lại oi như phòng kín ở thành phố. Bài này giải thích hiện tượng đó bằng nguyên lý đơn giản, áp vào các căn nhà nghỉ kính, container, khung thép quanh hồ Tà Đùng, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng. Không có số đo nhiệt độ nào ở đây; mỗi căn mỗi khác.
Nắng cao nguyên: không khí mát nhưng nắng rất gắt
Ở vùng cao, không khí thường mát hơn đồng bằng, nhưng nắng không vì thế mà dịu đi. Những ngày trời trong của mùa khô, nắng giữa trưa chiếu xuống rất gắt, đứng ngoài trời một lúc là thấy rát da dù gió vẫn mát. Chính sự kết hợp này làm người ta chủ quan: thấy gió mát nên nghĩ trong nhà cũng mát, trong khi điều quyết định nhiệt trong nhà là lượng nắng chiếu vào căn nhà, không phải nhiệt độ của gió.
Một căn nhà tường gạch, mái ngói có trần, đứng dưới nắng ấy vẫn giữ được bên trong dịu, vì tường dày hấp nhiệt chậm và nhả ra chậm. Một căn nhà có tường bằng kính hoặc bằng thép mỏng thì phản ứng với nắng gần như tức thì: nắng lên là nóng, nắng tắt là nguội. Đây là tính cách chung của nhà nhẹ, và hiểu điều này giúp anh chị chủ động hơn.
Mùa mưa thì khác. Trời âm u nhiều, nắng trưa ít gắt, chuyện hấp nhiệt nhẹ hơn hẳn. Những ngày nắng xen giữa mùa mưa lại có độ ẩm cao, nên cảm giác oi bức trong nhà kính có khi còn khó chịu hơn mùa khô.
Nhà kính hấp nhiệt theo cách nào
Ánh nắng là năng lượng đi xuyên qua kính dễ dàng. Khi chạm vào sàn gỗ, giường, ghế, rèm, năng lượng ấy biến thành nhiệt, làm những bề mặt đó ấm lên. Bề mặt ấm lại toả nhiệt ra xung quanh, nhưng dạng nhiệt toả ra này không xuyên qua kính trở ra ngoài dễ như ánh nắng đi vào. Kết quả là nhiệt tích lại bên trong, căn nhà ấm dần lên theo từng giờ nắng chiếu thẳng.
Đó cũng là nguyên lý của nhà kính trồng rau, chỉ khác ở đây là để người ở. Mặt kính càng lớn, càng hướng thẳng về phía mặt trời, thời gian nắng chiếu vào càng dài, thì nhiệt tích càng nhiều. Sàn tối màu hấp nắng mạnh hơn sàn sáng màu. Đồ đạc đặt ngay sau kính nóng hơn hẳn phần nhà sâu bên trong.
Kính có lớp phim chống nóng hay kính phản quang giảm bớt lượng nắng đi vào, nhưng không làm hiện tượng biến mất. Khách không cần biết loại kính, chỉ cần để ý: nhìn qua kính thấy hơi tối màu hay có ánh xanh, ánh bạc thì nhiều khả năng có lớp chống nóng; kính trong vắt như không có gì thì nắng vào gần như trọn vẹn.
Container và nhà khung thép nóng theo cách khác
Nhà container và nhà khung thép tiền chế có vỏ ngoài là kim loại. Kim loại dưới nắng nóng lên rất nhanh; ai từng chạm tay vào nắp capo ô tô giữa trưa đều hiểu. Khi vỏ nóng, nhiệt truyền vào bên trong qua lớp tường và mái. Nếu bên trong có lớp cách nhiệt dày, như xốp, bông khoáng, tấm cách nhiệt kẹp giữa hai lớp, thì nhiệt đi vào chậm và ít. Nếu lớp cách nhiệt mỏng hoặc có chỗ hở, mặt trong tường cũng ấm lên, toả nhiệt vào phòng.
Mái container phẳng hoặc dốc rất ít, hứng nắng suốt cả ngày, nên thường là phần nóng nhất. Nhiều chủ nhà làm thêm một mái phụ phía trên, cách mái container một khoảng để gió lùa, hoặc phủ cây leo, trải lớp vật liệu chống nóng. Những căn có mái phụ thường dịu hơn rõ rệt so với căn để mái container trơn dưới nắng.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất: áp lòng bàn tay vào tường bên trong lúc trưa. Tường mát hay chỉ hơi ấm là cách nhiệt ổn. Tường ấm rõ là căn nhà sẽ nóng vào buổi trưa và chiều, nên dành thời gian đó ở ngoài hiên hoặc đi chơi.
Dấu hiệu một căn dễ hấp nóng giữa trưa
Khi xem ảnh hay khi mới tới, có thể đoán khá chính xác căn nào sẽ nóng giữa trưa qua những dấu hiệu sau. Càng nhiều dấu hiệu, càng nên hỏi kỹ cách chống nóng của căn nhà:
- Mặt kính lớn quay thẳng về hướng tây hoặc hướng có nắng chiếu lâu nhất trong ngày.
- Không có mái đua, mái hiên hay mành che phía ngoài mặt kính.
- Mái container hoặc mái tôn phẳng không có mái phụ, không có cây che.
- Căn nhà đứng giữa khoảng đất trống, không có bóng cây xung quanh.
- Chỉ có một phía mở cửa được, không có cửa đối diện để gió lùa xuyên nhà.
- Sàn tối màu, rèm tối màu, nội thất tối màu đặt ngay sau kính.
Không dấu hiệu nào trong số này là lý do để loại một căn nhà; chỉ là lý do để hỏi chủ nhà buổi trưa trong nhà thế nào và họ thường hướng dẫn khách làm gì.
Ngược lại, căn có mái đua sâu, có hàng cây che phía tây, có cửa mở hai đầu nhà, có mành tre bên ngoài kính thì gần như không phải lo chuyện trưa nóng dù làm bằng kính hay thép.
Cách ở cho dịu mà không cần máy lạnh
Chặn nắng từ bên ngoài trước. Mành tre, mành gỗ, tấm che bên ngoài kính chặn nắng trước khi nó chạm kính, hiệu quả hơn nhiều so với rèm bên trong. Nếu căn có mành ngoài, hạ xuống từ cuối buổi sáng.
Kéo rèm sớm, không đợi nóng mới kéo. Nhiệt đã vào trong rồi thì rèm chỉ ngăn thêm, không lấy ra được. Kéo rèm phía nắng từ trước khi nắng chiếu thẳng vào kính.
Mở cửa hai phía. Gió lùa xuyên nhà mang nhiệt đi. Một cửa trước, một cửa sau hoặc cửa sổ đối diện mở cùng lúc hiệu quả hơn nhiều so với mở toang một phía.
Mở cửa trên cao nếu có. Không khí nóng bốc lên trần. Ô thoáng gần mái hay cửa sổ cao mở ra cho hơi nóng có đường thoát.
Ra hiên hoặc đi chơi vào giữa trưa. Hiên có mái che, dưới bóng cây, thường dễ chịu hơn trong nhà kính kín vào giữa trưa. Đây cũng là lúc hợp để đi dạo, ăn trưa ở ngoài.
Cất đồ dễ hỏng khỏi chỗ nắng. Thuốc, pin, mỹ phẩm, sô cô la, điện thoại để sâu trong nhà, chỗ râm, không để trên bàn sát kính.
Quạt và máy lạnh trong nhà kính, nhà container
Nhiều căn nhà kính và container có quạt trần, quạt đứng, có căn lắp máy lạnh. Quạt không làm không khí mát đi, nhưng làm không khí chuyển động, giúp mồ hôi bay hơi và cơ thể thấy mát hơn. Quạt cũng giúp đẩy không khí nóng ra ngoài nếu đặt hướng về phía cửa mở. Với khí hậu cao nguyên, quạt kết hợp mở cửa đúng cách thường đủ cho buổi trưa.
Máy lạnh trong nhà kính phải làm việc vất vả vì kính liên tục để nắng đi vào. Nếu có máy lạnh, kéo rèm và đóng cửa khi bật, nếu không máy chạy mãi mà phòng vẫn không mát. Tắt máy lạnh khi ra ngoài, và đừng để chênh lệch quá lớn giữa trong và ngoài, vì cứ bước ra bước vào sẽ dễ cảm, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
Đừng tự cắm thêm thiết bị làm mát công suất lớn mang theo nếu chủ nhà không bố trí sẵn. Nhà khung thép, container có hệ thống điện riêng, cắm quá tải có thể làm nhảy aptomat hoặc nguy hiểm hơn. Có gì cần thì hỏi chủ nhà.
Trưa nóng, đêm lạnh: chấp nhận tính cách của nhà nhẹ
Nhà kính, container, khung thép đều là nhà nhẹ: ít khối lượng để giữ nhiệt, nên phản ứng nhanh với thời tiết. Trưa nắng thì nóng nhanh, tối lạnh thì nguội nhanh. Đó không phải lỗi, mà là tính cách. Một căn nhà nhẹ được làm khéo sẽ giảm bớt cả hai đầu, nhưng không xoá được hoàn toàn.
Biết điều đó, anh chị có thể sắp xếp nhịp ngày phù hợp: buổi sáng và cuối chiều ở trong nhà, buổi trưa ra ngoài hoặc ngồi hiên, buổi tối đóng cửa sớm giữ ấm. Kế hoạch đi chơi giữa trưa tình cờ lại khớp với lúc căn nhà khó ở nhất.
Nếu đi vào mùa khô và rất nhạy nóng, hỏi kỹ chủ nhà về hướng kính, mái phụ và cửa thông gió trước khi đặt; hoặc chọn căn nhà tường, nhà gỗ có hiên rộng. Ảnh thật và mô tả các căn đang nhận khách quanh hồ có thể xem thêm tại TaDungVilla.com để so sánh trước.
Mùa khô và mùa mưa: nắng trưa trong nhà nhẹ khác nhau thế nào
Quanh hồ Tà Đùng, chuyện hấp nóng giữa trưa đổi theo mùa khá rõ. Những tháng mùa khô, trời trong, ít mây, nắng chiếu thẳng từ giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều, không có gì che bớt. Đây là lúc nhà vách kính và container nóng lên mạnh nhất, và cũng là lúc khách hay bất ngờ nhất vì sáng sớm còn phải mặc áo ấm. Gió mùa khô thổi khá đều, nên căn nào có cửa đối diện nhau để gió lùa xuyên nhà thì dễ chịu hơn hẳn căn chỉ có một cửa.
Mùa mưa, buổi sáng thường nắng, đến trưa mây kéo lên dày dần, chiều hay có mưa giông. Nắng buổi sáng và đầu trưa vẫn đủ làm mái tôn, vỏ thép nóng, nhưng thời gian nóng ngắn hơn, và khi mây che thì trong nhà dịu lại khá nhanh. Đổi lại, không khí ẩm hơn, nên cảm giác oi trong căn kín có khi khó chịu hơn cái nóng khô của mùa khô dù nhiệt độ không cao bằng.
Vì vậy cùng một căn nhà, khách đi mùa khô có thể thấy trưa nóng, cần quạt, cần rèm cản nắng; khách đi mùa mưa lại ít để ý chuyện nóng mà để ý chuyện ẩm và tiếng mưa. Khi đọc nhận xét của người ở trước về một căn nhà kính hay container, nên xem họ ở vào tháng nào. Một câu "trưa hơi nóng" của khách mùa khô và một câu "mát cả ngày" của khách mùa mưa có thể cùng nói về một căn.
Nếu anh chị chọn ngày đi, hỏi chủ nhà căn mình định thuê vào mùa đó trưa thế nào là cách nhanh nhất. Chủ nhà ở tại chỗ quanh năm, biết căn của mình nóng lên lúc mấy giờ, mặt nào bị nắng chiếu, và thường có sẵn cách để khách ở dịu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Lên Tà Đùng trời mát sao nhà kính buổi trưa vẫn nóng?
Vì nhiệt trong nhà kính phụ thuộc lượng nắng chiếu vào chứ không chỉ nhiệt độ gió. Nắng đi qua kính làm nóng sàn và đồ đạc, nhiệt bị giữ lại bên trong. Kéo rèm sớm và mở cửa hai phía là cách đơn giản để dịu lại.
Nhà container có nóng hơn nhà kính không?
Tuỳ lớp cách nhiệt. Container cách nhiệt tốt, có mái phụ thì có thể dịu hơn nhà kính trơn hướng tây. Container mỏng, mái phẳng dưới nắng thì nóng không kém. Áp tay vào tường trong lúc trưa là biết căn nhà cách nhiệt ra sao.
Rèm trong hay mành ngoài chống nóng tốt hơn?
Mành hay tấm che bên ngoài tốt hơn vì chặn nắng trước khi chạm kính. Rèm bên trong vẫn giúp, nhất là rèm sáng màu, nhưng một phần nhiệt đã vào trong nhà rồi. Có cả hai thì dùng cả hai.
Có nên bật máy lạnh suốt trưa trong nhà kính không?
Nếu có, kéo rèm và đóng cửa khi bật, đừng để quá chênh lệch với ngoài trời, tắt khi ra ngoài. Ở cao nguyên, quạt kết hợp mở cửa đúng cách thường đủ cho buổi trưa, đỡ tốn điện và đỡ cảm lạnh.
Đồ gì không nên để gần cửa kính buổi trưa?
Thuốc, pin sạc dự phòng, điện thoại, mỹ phẩm, sô cô la và đồ ăn dễ hỏng. Chỗ nắng chiếu sau kính có thể nóng hơn hẳn phần còn lại của nhà. Cất vào chỗ râm, sâu trong nhà.