Nhà vách kính và nhà container ở Tà Đùng lạnh nhanh về đêm vì cả hai là nhà nhẹ, ít khối lượng để giữ hơi ấm tích được ban ngày. Với nhà kính, mặt kính là chỗ nhiệt thoát ra nhiều nhất; với container và nhà khung thép, nhiệt đi qua vỏ kim loại và qua các thanh thép nối từ trong ra ngoài. Giữ ấm cho cả đêm chủ yếu là đóng cửa sớm trước khi trời tối hẳn, kéo rèm dày che kính, ngủ xa vách lạnh và đắp chăn đủ dày.
Vùng hồ Tà Đùng thuộc xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng nằm trên cao nguyên, đêm và gần sáng thường se lạnh, có những đợt lạnh hơn vào cuối năm. Bài này giải thích vì sao căn nhà nghỉ kính hay container của anh chị lạnh đi nhanh như vậy, và làm gì để ngủ ấm mà không cần thiết bị sưởi. Chuyện sưởi bằng than, bằng máy có bài riêng ở chuyên mục an toàn.
Nhà nhẹ nguội nhanh: vì sao
Một bức tường gạch dày như một cái bình chứa nhiệt: ban ngày hấp nắng từ từ, ban đêm nhả dần ra, nên nhà xây vẫn còn hơi ấm tới khuya. Kính và tấm thép mỏng thì gần như không chứa được bao nhiêu nhiệt. Chúng ấm lên nhanh khi có nắng, rồi nguội gần như ngay khi nắng tắt. Căn nhà nhẹ vì thế không có kho dự trữ hơi ấm cho ban đêm.
Thêm vào đó, đêm cao nguyên trời quang thường lạnh hơn đêm có mây, vì không có lớp mây giữ nhiệt lại. Những đêm mùa khô trời đầy sao, đẹp nhất để ngắm, cũng là những đêm nhà kính lạnh nhất. Đêm mưa hay đêm có mây thấp lại thường đỡ lạnh hơn, nhưng ẩm hơn.
Hiểu như vậy để thấy việc giữ ấm trong nhà nhẹ là chuyện giữ lại hơi ấm đang có, không phải chuyện chờ căn nhà tự ấm. Mọi việc cần làm đều xoay quanh việc chặn đường thoát của nhiệt.
Kính: cửa thoát nhiệt lớn nhất của nhà vách kính
Trong nhà vách kính, diện tích kính lớn nên dù phần mái và sàn có cách nhiệt tốt, phần lớn hơi ấm vẫn thoát ra qua kính. Kính một lớp dẫn nhiệt nhanh; kính hai lớp có khoảng khí ở giữa chậm hơn đáng kể. Khách không cần biết chính xác, chỉ cần áp tay lên mặt kính lúc nửa đêm: lạnh buốt là mất nhiệt nhiều, mát vừa là đỡ hơn.
Sát mặt kính lạnh, không khí bị làm lạnh, nặng hơn và trượt xuống sàn, rồi lan dọc sàn vào phòng. Người ngủ trên giường sát kính sẽ cảm thấy luồng lạnh này rõ nhất ở chân và vai. Đó là lý do giường kê xa kính một chút ấm hơn hẳn, dù nhìn ảnh thì giường sát kính đẹp hơn.
Rèm dày kéo kín tạo thêm một lớp không khí tương đối đứng yên giữa mặt kính lạnh và phòng, làm chậm dòng lạnh ấy. Rèm càng dày, càng dài chạm sàn, càng kín hai mép, thì càng hiệu quả. Rèm voan mỏng gần như không giúp gì về nhiệt.
Container và khung thép: vỏ lạnh và những thanh thép dẫn lạnh
Nhà container có vỏ thép, mặt trong ốp vật liệu cách nhiệt và tấm hoàn thiện. Nếu lớp cách nhiệt liền mạch, đủ dày, thì nhà giữ ấm khá tốt. Chỗ yếu thường nằm ở những điểm nối: quanh khung cửa, quanh cửa sổ, ở các góc nơi khung thép chịu lực chạy từ ngoài vào trong. Kim loại dẫn nhiệt rất tốt, nên một thanh thép đi xuyên qua lớp cách nhiệt giống như một cây cầu cho hơi lạnh đi vào.
Người làm nghề gọi những chỗ ấy là cầu nhiệt. Khách nhận ra chúng qua cảm giác: một vệt tường lạnh hơn xung quanh, một góc phòng mát hơn, đôi khi có giọt nước đọng lại ở đó vào sáng sớm. Đặt đầu giường xa những chỗ này, không dựa lưng vào khung cửa thép khi ngồi lâu buổi tối.
Sàn container nếu đặt trên chân trụ, có khoảng trống bên dưới, sẽ bị gió luồn dưới gầm làm lạnh. Thảm trải sàn, dép đi trong nhà và tất ấm là những thứ nhỏ mà tác dụng lớn với kiểu nhà này.
Khe cửa và gió lùa: những đường lạnh ít ai để ý
Nhà khung thép, nhà container hay nhà kính đều có nhiều cửa: cửa trượt, cửa lùa, cửa sổ, ô thoáng. Mỗi cửa là một đường viền có thể hở. Khi gió đồi thổi mạnh về đêm, không khí lạnh luồn qua những khe nhỏ ấy, tạo ra những luồng gió mỏng nhưng rất rõ khi nằm gần. Cửa trượt nhôm kính đặc biệt hay có khe ở ray dưới và ở chỗ hai cánh gặp nhau.
Kiểm bằng cách đơn giản: buổi tối có gió, đưa mu bàn tay dọc mép cửa. Thấy gió lùa thì kéo cánh cửa cho khít, chốt lại, hoặc kéo rèm che kín chỗ đó. Ô thoáng trên cao, nếu có, đóng lại trước khi ngủ vì đó là nơi hơi ấm trong nhà thoát ra nhanh nhất.
Nếu có khe hở lớn, cửa không đóng khít, gioăng cao su rách, hãy báo chủ nhà. Đó là chuyện căn nhà cần được sửa, không phải chuyện khách phải chịu.
Giữ ấm cho cả đêm: làm theo thứ tự
Thứ tự quan trọng, vì giữ hơi ấm đang có dễ hơn nhiều so với làm ấm lại một căn nhà đã lạnh:
- Trước khi mặt trời lặn: đóng ô thoáng trên cao, đóng dần cửa sổ phía gió; chỉ để mở một cửa nếu còn ngồi hiên.
- Khi trời vừa tối: đóng hết cửa, kéo rèm dày che kính, kể cả những mặt không ai nhìn vào.
- Trước khi ngủ: kiểm khe cửa có gió lùa không, chốt cửa trượt cho khít.
- Kê lại giường nếu được: đầu giường xa kính, xa khung cửa thép, xa góc phòng lạnh.
- Tắm nước nóng xong thì lên giường ngay, mặc đồ ngủ dài tay, mang tất.
- Đắp chăn dày, để sẵn một chăn mỏng cạnh giường cho người hay nóng giữa đêm.
Làm đủ những bước này, phần lớn căn nhà kính hay container đều có thể ngủ ấm qua đêm cao nguyên mà không cần thiết bị sưởi.
Nếu đã làm đủ mà vẫn lạnh, xin thêm chăn; chủ nhà ở vùng cao thường có sẵn. Đừng tự dùng than hay thiết bị đốt trong nhà kín, vì nguy cơ ngộ độc khí và cháy rất thật.
Mùa mưa: lạnh ẩm khác lạnh khô
Mùa khô, đêm lạnh khô, trời quang, kính lạnh buốt nhưng chăn gối khô ráo. Mùa mưa, đêm thường bớt lạnh hơn nhưng độ ẩm cao, cảm giác lạnh thấm vào người, chăn gối có thể hơi ẩm, kính và vách thép dễ đọng hơi nước. Hai kiểu lạnh cần hai cách xử lý hơi khác nhau.
Với lạnh ẩm, việc quan trọng là giữ cho chăn gối khô. Đừng phơi đồ ướt trong nhà, mở thoáng căn nhà một lúc vào ban ngày khi trời tạnh, gấp chăn gọn để không thấm hơi ẩm từ sàn. Nếu sáng ra kính mờ hơi nước, đó là dấu hiệu trong nhà nhiều hơi ẩm; bài riêng trong chuyên mục nói kỹ hơn chuyện này.
Dù mùa nào, những căn nhà nhẹ được làm khéo, kính hai lớp, cách nhiệt liền mạch, cửa khít, vẫn ngủ được rất ấm. Khi chọn căn, hỏi chủ nhà những điều này cụ thể. Ảnh thật và mô tả các căn đang nhận khách quanh hồ có thể xem thêm ở TaDungVilla.com.
Chọn chỗ ngủ ấm trong căn nhà nhẹ
Trong cùng một căn nhà kính hay container, có chỗ ấm và có chỗ lạnh rõ rệt về đêm. Biết đọc căn nhà một chút là chọn được chỗ ngủ dễ chịu cho người cần ấm nhất trong đoàn, thường là ông bà và trẻ nhỏ.
Chỗ ấm thường là phần nhà xa mặt kính lớn, sát vách đặc, nằm giữa căn chứ không ở góc. Trong container, phần cuối thùng, xa cửa kính đầu thùng, thường ấm hơn vì ít bề mặt lạnh và ít gió lùa qua khe cửa. Trong nhà khung thép có gác, chỗ ngủ trên gác ấm hơn vì hơi ấm bốc lên, nhưng trên gác cũng sát mái tôn, nên nếu mái không có lớp cách nhiệt thì lúc gần sáng mái lạnh lại có thể làm gác lạnh theo.
Chỗ lạnh là giường kê sát vách kính, sát cửa ra hiên, ngay dưới ô kính trên cao, hay ngay chỗ có thanh thép chạy xuyên từ ngoài vào. Nằm cạnh mặt kính lạnh, người ta cảm thấy hơi lạnh toả ra dù không có gió, giống đứng cạnh tủ lạnh mở cửa. Nếu không đổi được chỗ giường, kéo rèm dày giữa giường và kính sẽ bớt hẳn cảm giác này.
Sàn cũng là một nguồn lạnh. Container và nhà khung thép đặt trên trụ, gầm hở, nên sàn lạnh hơn nhà xây trên nền đất. Một tấm thảm, đôi dép đi trong nhà, và không đặt nệm trực tiếp xuống sàn là đủ để khác biệt. Người lớn tuổi nên ngủ giường có chân, không ngủ nệm trải sàn trong căn kiểu này.
Khi đoàn nhiều người, chia chỗ theo nhu cầu: người chịu lạnh tốt, thích nhìn ra ngoài ngủ gần kính; người cần ấm ngủ phía trong. Chuyện này nghe nhỏ nhưng quyết định ai ngủ ngon và ai trằn trọc suốt đêm đầu.
Gần sáng: lúc căn nhà lạnh nhất
Nhiều khách ngạc nhiên vì đầu đêm còn thấy ấm, ngủ được một giấc, đến gần sáng lại tỉnh dậy vì lạnh. Đó là nhịp bình thường của nhà nhẹ trên cao nguyên. Hơi ấm tích trong nhà từ buổi chiều và từ hoạt động buổi tối thoát ra dần qua kính và vỏ thép; đến khoảng cuối đêm, khi ngoài trời lạnh nhất, căn nhà cũng đã mất gần hết hơi ấm dự trữ.
Nhà gạch dày thì khác: tường giữ hơi ấm từ ban ngày và nhả ra suốt đêm, nên nhiệt trong nhà đi xuống chậm. Nhà kính, container không có phần dự trữ đó, nên nhiệt trong nhà đi theo nhiệt ngoài trời sát hơn. Vì vậy cách chuẩn bị đúng là chuẩn bị cho lúc gần sáng, không phải cho lúc đi ngủ.
Một lớp chăn để sẵn cuối giường, áo ấm và tất đặt cạnh gối, để khi tỉnh dậy vì lạnh chỉ cần với tay là có, không phải dậy lục vali trong bóng tối. Người hay dậy đi vệ sinh ban đêm nên khoác áo trước khi ra khỏi chăn, nhất là người lớn tuổi, vì chênh lệch giữa trong chăn và không khí trong phòng lúc này khá lớn.
Buổi sáng, khi mặt trời lên chiếu vào mặt kính, căn nhà ấm lại rất nhanh, nhanh hơn nhà gạch nhiều. Đó là mặt tốt của nhà nhẹ: lạnh nhanh nhưng cũng ấm lại nhanh. Mở rèm phía đông ngay khi có nắng là cách sưởi miễn phí cho cả căn, đồng thời giúp khô bớt hơi nước đọng trên kính.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhà kính về đêm lạnh nhanh hơn nhà tường?
Vì kính và thép mỏng chứa rất ít nhiệt, không có kho hơi ấm cho ban đêm như tường gạch dày. Kính còn dẫn nhiệt ra ngoài nhanh. Đóng cửa sớm, kéo rèm dày và ngủ xa kính là cách giữ ấm hiệu quả nhất.
Ngủ sát cửa kính có lạnh không?
Có. Không khí sát mặt kính bị làm lạnh, trượt xuống sàn và lan vào giường gần kính. Kê giường xa kính một chút, kéo rèm dày chạm sàn, giường sẽ ấm hơn rõ rệt.
Container có lạnh về đêm không?
Tuỳ lớp cách nhiệt. Container cách nhiệt liền mạch thì giữ ấm khá tốt. Chỗ yếu là quanh khung cửa, góc nhà và nơi khung thép đi xuyên lớp cách nhiệt. Ngủ xa những chỗ đó, trải thảm và mang tất là ấm hơn nhiều.
Có nên mang máy sưởi riêng tới nhà nghỉ container không?
Không nên tự mang thiết bị công suất lớn khi chủ nhà chưa bố trí, vì có thể quá tải điện. Tuyệt đối không đốt than trong nhà kín. Nếu lạnh, xin thêm chăn và hỏi chủ nhà có thiết bị sưởi an toàn không.
Đêm nào ở Tà Đùng nhà kính lạnh nhất?
Thường là những đêm mùa khô trời quang, đầy sao, vì không có mây giữ nhiệt. Đêm mưa hay nhiều mây thường bớt lạnh nhưng ẩm hơn. Xem dự báo trước chuyến đi để chuẩn bị chăn áo cho phù hợp.